Analyse Noord-Korea tegen Zuid-Korea

Waarom bijna niemand de wedstrijd Noord-Korea - Zuid-Korea mocht zien

De wedstrijd tussen Noord- en Zuid-Korea had slechts één toeschouwer: Fifa-voorzitter Gianni Infantino. Beeld AP

Twee landen, officieel nog in oorlog met elkaar, die het – sportief – uitvechten in een voetbalwedstrijd: Noord- tegen Zuid-Korea zou een historische wedstrijd worden. Maar op een paar officials na kreeg niemand ‘m te zien. 

Fifa-voorzitter Gianni Infantino is in een uitstekend humeur als hij arriveert bij het Kim Il-sung-stadion in Pyongyang. Kort daarvoor heeft hij tijdens een bezoek aan een voetbalacademie spontaan de auto laten stoppen om een balletje te trappen met Noord-Koreaanse kinderen. Ook de Noord-Koreanen vonden het prachtig hoe de voorzitter van de wereldvoetbalbond zijn jasje uitgooide en zich mengde tussen de in felrode tenues gehulde pupillen.

Infantino is deze dinsdagmiddag in oktober in Pyongyang voor de WK-kwalificatiewedstrijd tussen Noord- en Zuid-Korea. Een historisch duel, want het is de eerste keer dat de twee landen, die technisch gezien nog altijd met elkaar in oorlog zijn, een officiële wedstrijd in Noord-Korea spelen. Alle stoelen in het stadion, dat vernoemd is naar de eerste president van het land en grootvader van de huidige dictator Kim Jong-un, zullen bezet zijn, zo hebben officials Infantino verzekerd.

De Fifa-leider hoopt dat zijn bezoek een positieve invloed zal hebben op Noord-Korea, een totalitaire dictatuur waar het gros van de 25 miljoen burgers nauwelijks rechten heeft, tienduizenden in gevangenenkampen zitten en naar schatting 10 miljoen inwoners ondervoed zijn.

Fifa-voorzitter Infantino trapt een balletje met Noord-Koreaanse kinderen. Beeld Fifa

Infantino voelt zich gesterkt door het feit dat een paar dagen eerder duizenden vrouwen in Iran dankzij de Fifa voor het eerst toegang hebben gekregen tot een voetbalstadion. Eerder dit jaar heeft hij zelf voorgesteld dat de Korea’s een plan indienen om in 2023 samen het WK voetbal voor vrouwen te organiseren.

Leeg stadion

Maar als de Fifa-voorzitter vlak voor aanvang van de wedstrijd het stadion binnenloopt, beseft hij dat er iets niet klopt. Het is te stil. Als hij de vip-box betreedt, ziet hij waarom: het stadion is leeg. Alle 50 duizend rode, blauwe en witte kuipstoeltjes zijn onbezet. Op bondsofficials en diplomaten uit Pyongyang na, is de Fifa-voorzitter de enige toeschouwer.

Bij het eerste fluitsignaal van de scheidsrechter klinkt er een echo door het stadion. De Noord-Koreanen duiken meteen boven op hun tegenstanders. Al in de zesde minuut ontstaat er een opstootje waarbij een Zuid-Koreaanse middenvelder een duw in het gezicht krijgt. Ook de rest van het duel gaat het er bikkelhard aan toe. Maar, afgezien van enkele hooggeplaatsten, is er niemand die het te zien krijgt. Hoe kan dit?

Terug naar juli 2019. Op het hoofdkwartier van de Aziatische Voetbalbond (AFC) in Kuala Lumpur is de opwinding groot als Noord- en Zuid-Korea aan elkaar worden gekoppeld bij de loting voor de WK-kwalificatiegroep. Noord-Korea speelt als eerste thuis.

Of ‘thuis’ Pyongyang betekent, is de vraag. Op een vriendschappelijk duel in 1990 na, werden alle wedstrijden tussen de Korea’s om politieke redenen buiten Noord-Korea afgewerkt.

Verbeterde relatie

Nu is de relatie tussen de twee landen een stuk beter. Op uitnodiging van de Zuid-Koreaanse president Moon Jae-in stuurt Kim Jong-un begin 2018 atleten naar de Olympische Winterspelen in het Zuid-Koreaanse Pyeongchang. Tijdens de openingsceremonie lopen atleten uit het noorden en zuiden gebroederlijk achter de neutrale ‘eenwordingsvlag’. Snel daarna zien de leiders elkaar op de grens. Bij het afscheid omhelzen ze elkaar.

Het is allemaal de opmaat voor een historische top tussen Kim en de Amerikaanse president Trump in Singapore. Een mirakel, want een klein jaar eerder waren zij nog verwikkeld in een felle woordenstrijd. Trump noemde Kim ‘Little Rocket Man’, de Noord-Koreaanse dictator zette Trump weg als seniele oude man.

Maar in Singapore belooft Kim te streven naar ‘een kernwapenvrij schiereiland’. Na een tweede, onsuccesvolle bijeenkomst in Hanoi ontmoeten de leiders elkaar in juni weer op de grens van Noord- en Zuid-Korea. Daar spreken ze af de onderhandelingen snel weer op te pakken.

Onder deze omstandigheden is een kwalificatiewedstrijd in eigen land voor het eerst wél acceptabel voor het Noord-Koreaanse regime. De nationale voetbalbond laat eind juli weten dat de wedstrijd op 15 oktober om 17.30 uur in Pyongyang zal worden gespeeld.

Simon Cockerell, manager van een in Beijing gevestigd reisbureau dat gespecialiseerd is in trips naar Noord-Korea, adverteert dan al met een speciale voetbalreis naar Pyongyang. Naast de wedstrijd staat onder meer een bezoek aan een meervalkwekerij op het programma. ‘Ik dacht dat er een redelijk grote kans was dat de wedstrijd zou doorgaan’, aldus Cockerell. ‘Ik vertelde klanten natuurlijk wel dat er geen garanties waren dat we daadwerkelijk kaartjes konden krijgen. In Noord-Korea zijn er nou eenmaal weinig zekerheden.’

Zuid-Koreaanse fans kijken ook uit naar de derby. De nationale ploeg is populair, zeker sinds het elftal op het WK van 2002 in eigen land onder leiding van Guus Hiddink de halve finale bereikte.

Het ministerie van Eenwording in Seoul is eveneens opgetogen en grijpt het duel aan om de relatie met het noorden een oppepper te geven. Sinds Hanoi heeft Noord-Korea de samenwerking met Zuid-Korea op een laag pitje gezet. Zo weigert Pyongyang 50 duizend ton rijst aan voedselhulp uit het zuiden.

Zuid-Koreaanse officials brengen de wedstrijd ter sprake op het liaisonkantoor op de grens. Ze vragen de Noord-Koreanen of ze visa voor fans en journalisten willen regelen en of de nationale voetbalploeg de reis naar Pyongyang over land mag afleggen. Normaliter moeten bezoekers aan Noord-Korea via Beijing reizen.

De Noord-Koreaanse officials nemen de boodschap in ontvangst, maar er volgt geen reactie. ‘Er was gewoon geen kans de zaak te bespreken’, aldus een woordvoerder van het ministerie van Eenwording.

Het ministerie vraagt de voetbalbond (KFA), die per email contact heeft met de Noord-Koreaanse bond, te bemiddelen, maar ook dat levert niets op.

Langzaam wordt duidelijk dat de Noord-Koreanen niet van plan zijn mee te werken aan de komst van fans of verslaggevers uit Zuid-Korea. Zelfs als de Fifa en de Aziatische bond protest aantekenen, geeft Pyongyang geen sjoege.

Naar de redenen is het gissen. Experts wijzen er vaak op dat hoewel Kim Jong-un de onbetwiste leider is van Noord-Korea, verschillende instanties onder hem voortdurend vechten om macht en invloed. ‘Het is mogelijk dat de Noord-Koreaanse voetbalbond de wedstrijd weliswaar mocht organiseren, maar dat het veiligheidsapparaat vervolgens besloot dat er niemand getuige van mocht zijn’, aldus een expert die vaak in Noord-Korea komt.

Bovendien holt de relatie tussen Noord- en Zuid-Korea sinds de zomer weer achteruit. Pyongyang is ontevreden over de weigering van Seoul om op economisch gebied samen te werken. Zo wil Noord-Korea graag Zuid-Koreaanse toeristen ontvangen op de berg Kumgang, net over de grens, want dat brengt geld in het laatje. De internationale sancties laten echter geen financiële transacties met Noord-Korea toe, omdat het regime het geld zou kunnen gebruiken voor het kernwapenprogramma. Daarnaast eist president Moon dat er eerst vooruitgang wordt geboekt in de onderhandelingen met de VS.

Maar die zijn in het najaar weer gestrand. Begin oktober treffen de partijen elkaar in Zweden, maar al na één dag lopen de Noord-Koreanen weg wegens ‘gedateerde standpunten’ van de Amerikanen. Die willen eerst vergaande ontwapening zien, voordat de economische sancties van tafel gaan. Pyongyang meent juist dat de VS als eerste over de brug moeten komen.

Het Zuid-Koreaanse voetbalteam probeert de politieke strubbelingen te negeren. In een persconferentie zegt bondscoach Bento, een Portugees, niet op te zien tegen een kolkend stadion met alleen Noord-Koreaanse supporters. ‘We willen juíst spelen voor een groot publiek. Ik denk niet dat onze spelers worden geprikkeld door een leeg stadion.’

Het Zuid-Koreaanse ministerie van Eenwording weet nog iets positiefs te melden: de Noord-Koreanen hebben beloofd dat ze na afloop van de wedstrijd een dvd met de beelden zullen meegeven. Omroep KBS kondigt weer een uitzending aan, nu op de dag dat de spelers terugkeren.

Bij het vertrek van de ploeg op de luchthaven staan er hordes supporters om de spelers uit te zwaaien. Over de route over land is nooit meer iets vernomen, dus reizen de internationals om via Beijing. Het kost ze een extra dag reistijd. Voor vertrek naar Pyongyang moeten de spelers hun telefoons achterlaten op de Zuid-Koreaanse ambassade. ‘Als die worden gestolen of gehackt, zijn de gevolgen niet te overzien’, aldus een bron rond het Zuid-Koreaanse team.

Tijdens het coördinatieoverleg op de ochtend van het duel vertellen de Noord-Koreanen dat de wedstrijd is uitverkocht. ‘We kregen meerdere indicaties dat het stadion vol zou zitten’, zegt een Fifa-woordvoerder.

Pas tijdens de warming-up zien de spelers en staf dat het stadion leeg is. ‘Ik vroeg wat er aan de hand was, maar ze gaven geen antwoord. Daarna hebben we ons geconcentreerd op de wedstrijd’, aldus de bron rond het Zuid-Koreaanse team.

Touroperator Simon Cockerell is die week met acht toeristen in het land voor de voetbalreis. Maar ook zij komen niet binnen. ‘Ik was oprecht verbaasd – en dat ben ik echt niet meer zo snel.’

Het is dankzij de Zweedse ambassadeur in Pyongyang, Joachim Bergström, dat de buitenwereld toch iets meekrijgt van de historische wedstrijd. Bergström, die net als Fifa-president Infantino in de vip-box vertoeft, deelt via Twitter enthousiast foto’s en video’s van de wedstrijd. Daarop is ook te zien dat de stewards – soldaten, te oordelen naar hun uniformen – met hun gezicht naar de lege tribunes staan.

De wedstrijd eindigt in 0-0, een goede uitslag voor Noord-Korea, dat veel lager (plek 116) op de wereldranglijst staan dan de zuiderburen (41). Het Noord-Koreaanse staatspersbureau stuurt die avond een eenregelige samenvatting uit: ‘Het was een wedstrijd van aanvallen en tegenaanvallen, die eindigde in een gelijkspel.’ Het is het enige wat het regime in al die weken over de wedstrijd communiceert. Volgens NK News, een nieuwssite over Noord-Korea, weet vrijwel niemand in Pyongyang dat de wedstrijd heeft plaatsgevonden.

Een teleurgestelde Infantino vraagt de Noord-Koreanen om uitleg, maar ook hij krijgt geen antwoord. Nog diezelfde avond laat hij een persbericht uitsturen waarin de frustratie doorklinkt. ‘Ik keek ernaar uit een uitverkocht stadion te zien, maar jammer genoeg waren er geen fans.’

Technisch gezien heeft Noord-Korea slechts één Fifa-regel overtreden: buitenlandse journalisten mogen niet worden geweerd. Dat geldt ook voor toeschouwers, maar op dit punt kan Noord-Korea formeel aanvoeren dat er wel degelijk enkele toeschouwers waren.

De Fifa zal later besluiten het land niet te straffen voor de overtreding. Wel lijkt de kans voorlopig klein dat het land nog eens wordt gevraagd voor de organisatie van een groot sportevenement.

Twee dagen na de wedstrijd zijn de Zuid-Koreaanse spelers terug in eigen land. Aanvoerder Son Heung-min, sterspeler van Tottenham Hotspur, klaagt over het harde spel van de Noord-Koreanen. ‘We waren meer bezig met het voorkomen van blessures dan met de wedstrijd.’

Als de meegekomen dvd met de beelden wordt bekeken, blijkt de opname van abominabele kwaliteit. Omroep KBS ziet zich genoodzaakt de uitzending wederom te schrappen, tot teleurstelling van de Zuid-Koreaanse supporters.

Vanwege de grote vraag toont de KFA de beelden wel aan de pers, met een projector in het kantoor van de bond. De Zuid-Koreaanse spelers ‘hadden moeite zich te handhaven tegen de fanatieke Noord-Koreanen’, concludeert persbureau Yonhap.

De Noord-Koreanen komen nooit meer terug op het duel. Wel krijgt het corps diplomatique een reprimande omdat diplomaten ‘te vrijuit’ gevoelige foto’s en video’s zouden delen. Het vermoeden bestaat dat het regime ontstemd is over het Twitterverslag van ambassadeur Bergström. Sinds de reprimande heeft Bergström nauwelijks meer getwitterd.

Inmiddels lijkt Noord-Korea’s relatie met zowel de VS als Zuid-Korea snel te verslechteren. Kim dreigt met nieuw wapengekletter als Trump niet voor het einde van het jaar met een nieuw voorstel komt. En Trump heeft Kim voor het eerst weer Kleine Raketman genoemd – een slecht teken.

Fifa-president Infantino is na het persbericht niet meer op zijn bezoek teruggekomen. Hij is meteen na de wedstrijd met zijn delegatie naar het vliegveld vertrokken. In zijn verklaring klinkt naast deceptie ook berusting door. ‘Het zou naïef zijn om te denken dat we de wereld een-twee-drie kunnen veranderen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden