Vrouwen schaken in de achterhoede. Hoe komt dat?

Vrouwen kunnen niet schaken, schreef Hein Donner ooit. Na rolmodel Judith Polgar bewijzen de Chinese Yifan Hou en Anne Haast het tegendeel. 'Maar Wijk aan Zee zullen ze nooit winnen.'

Valentina Goenina Beeld Jiri Buller

Als een gebroken man verlaat Jan Timman dorpshuis De Moriaan na alweer een smartelijke nederlaag in de Challengers, de B-groep van het schaaktoernooi in Wijk aan Zee. Zijn oude mentor Hein Donner zou het met afgrijzen hebben aangezien. Vrouwen kunnen niet schaken, schreef Donner in 1968. 'Hij heeft grotendeels gelijk', zegt grootmeester Loek van Wely. Vrouwen kunnen zeker schaken als ze tegenover Timman zitten.

De voormalige nummer 2 van de wereld verliest eerst van de veel lager gerangschikte Anne Haast en ziet zaterdag niet dat hij in gewonnen stand opgeeft tegen de Oekraïense Valentina Goenina. De 63-jarige Timman eindigt roemloos als laatste met 3 punten, terwijl Haast met 4 punten een internationale meesternorm behaalt. Europees kampioene Goenina houdt als negende met 5 punten vier mannen en Haast achter zich.

In de Tata Steel Masters eindigt de Chinese wereldkampioene Yifan Hou met 5 punten op de elfde plaats, waarmee ze drie mannen voorblijft. Hou lacht om het vernietigende oordeel van Donner. 'Als je naar de ranglijst kijkt, heeft hij gelijk. De vrouwen spelen mee in de achterhoede, maar dat heeft andere oorzaken. Het heeft niets te maken met verschil in intuïtie, zoals Donner beweerde. Vrouwen zijn emotioneler dan mannen, dat zou wel een factor kunnen zijn.'

Ook Haast kent het omstreden artikel van de in 1987 overleden Donner. 'Feitelijk kan ik er weinig tegenin brengen, we hebben een lagere rating dan de meeste grootmeesters in Wijk aan Zee. Ik zie geen duidelijke reden, waarom vrouwen minder goed kunnen schaken dan mannen.'

De 21-jarige Haast beleeft in Wijk aan Zee haar doorbraak door de Nederlandse schaakicoon te verslaan. 'Timman gaf me nog wel een hand, maar hij verliet snel de speelzaal. Hij had geen behoefte om de partij nog met me te analyseren. Ik begrijp dat Timman er even klaar mee was.'

Yifan Hou Beeld Jiri Buller

Testosteron

Timman verloor niet alleen van een 40 jaar jongere vrouw, die 240 Elo-punten minder heeft. Haast had die ochtend voor de partij nog een presentatie gegeven op de pabo in Tilburg. Voor haar belangrijkste examen in de schaaksport slaagde ze vervolgens met glans. Haast merkt soms dat de testosteron bij haar mannelijke tegenstanders opspeelt. Zo tergde David Klein de Nederlandse kampioene onnodig lang in een klassieke 'zeeslang' van 133 zetten, die ruim zeven uur duurde.

Haast: 'In een eindspel met ongelijke lopers had David ondanks een pion meer geen reële winstkansen. Hij speelde te lang door, de laatste 30 zetten gingen nergens over. Het werd ook remise, maar ik denk dat hij een tikje gefrustreerd was.'

Kwetsbaar

Van die vooroordelen heeft de 21-jarige Hou geen last. Anish Giri, gedeeld tweede in de A-groep, heeft zelfs nog nooit gewonnen van de Chinese. 'Ik heb diverse partijen tegen haar gespeeld en voelde nooit dat ik beter ben dan zij. Als ik tegen Hou speel, lijkt het of ze heel sterk is. Blijkbaar ligt mijn spel haar goed, want tegen andere grootmeesters is ze veel kwetsbaarder. Je ziet ook in Wijk aan Zee dat ze bij de mannen niet tot de top behoort.'

De wereldkampioene bij de vrouwen verloor in Wijk aan Zee van haar mannelijke evenknie, al had Magnus Carlsen ruim vijf uur nodig om haar tot opgave te dwingen. Hou: 'Magnus toonde zijn fantastische techniek, zijn stukken lijken bijna onzichtbaar bij je binnen te vallen.'

Toch was het een symbolische ontmoeting geweest, zegt Hou. 'Ik was trots dat ik Carlsen zo lang partij kon bieden. Ik besef hoe bijzonder het is als enige vrouw in dit gezelschap de beste schaker ter wereld te mogen uitdagen.'

Hoewel Carlsen na zijn zege in Wijk aan Zee hoffelijk constateert dat 'Yufan goed presteert bij de mannen' is de hiërarchie onwrikbaar. Terwijl de 24-jarige Noor in het spelershotel de dobbelstenen laat rollen bij een spelletje poker vraagt Hou hem een boek te signeren. Achteloos zet Carlsen zijn krabbel, waarna de Chinese nog net geen buiging maakt. Met een rating van 2.673 punten kent ze haar plek tussen de mannelijke grootmeesters.

'Bij de vrouwen ben ik nummer 1 van de wereld, bij de mannen sta ik 70ste. Ik hoef niet te bewijzen dat vrouwen kunnen schaken. Maar ik ben nog lang niet zo goed als de wereldtoppers bij de mannen. Om bij hen ooit de toptien te bereiken, moet ik een flinke achterstand overbruggen. Op dit niveau is 100 Elo-punten meer of minder een groot verschil. Ik zeg niet dat het onmogelijk is.'

Anne Haast Beeld Jiri Buller

Spagaat

Die spagaat tussen twee werelden is voor Hou een extra handicap, aldus Giri. 'Bij de vrouwen is Yufan dominant, daar is ze de Carlsen van het schaken. In mannentoernooien valt ze nauwelijks op, het is mentaal een enorme omschakeling.' Voor de vrouwen in Wijk aan Zee was Judith Polgar een rolmodel. De vorig jaar gestopte Hongaarse versloeg als beste schaakster ter wereld tevens grootheden als Karpov en Kasparov. Hou: 'Polgar heeft meisjes over de gehele wereld aangemoedigd om te gaan schaken. Toch is ze een uitzondering gebleven.'

Aanvallend

Giri: 'Vrouwen hebben een andere speelstijl dan mannen. Ik vind ze aanvallend vaak beter, ze zijn scherp met tactische trucs. Maar in het algemeen zijn mannen beter, ze kunnen stellingen vaak beter doorgronden. Bovendien vinden vrouwen het moederschap moeilijk te combineren met een carrière als profschaker, dan haken ze meestal af.'

De mannen hoeven zich nog geen zorgen te maken dat ze worden overvleugeld door de vrouwen. Hou: 'Ik heb al eens een mannentoernooi gewonnen op Corsica. Maar Wijk aan Zee is zo sterk bezet dat ik al blij ben als ik ooit in de topvijf eindig.' Haast: 'Ook de B-groep zal niet snel door een vrouw worden gewonnen.'

Van Wely, provocerend als altijd: 'Een vrouw wint alleen in Wijk aan Zee als Tata Steel het budget drastisch inkort en de topspelers bij de mannen wegblijven.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden