'Voor jeugd moet schaken sexy gemaakt worden'

Vrijdag begint in New York de tweekamp om de wereldtitel schaken tussen titelverdediger Magnus Carlsen en zijn uitdager Sergej Karjakin. Een match door en voor de smartphone-generatie.

Beeld epa

Met de 25-jarige Magnus Carlsen en de een jaar oudere Sergej Karjakin (26) spelen voor het eerst sinds 2004 (Kramnik-Leko) twee twintigers om de wereldtitel schaken. 'Een WK-match tussen twee jonge honden is goed voor de schaaksport', zegt Jeroen van den Berg, toernooidirecteur van Tata Steel Chess. 'Voor de incrowd maakt het niks uit. Maar het zal iets losmaken bij mensen die het schaken op afstand volgen.'

Volgens schaakcommentator Hans Böhm is de WK-match in New York een logisch gevolg van de reeds eerder ingezette verjonging. 'De schaaksport beleeft pas echt een revolutie, wanneer tieners om de wereldtitel gaan spelen. De gehele wereldtop bestaat uit twintigers. Carlsen regeert de sport alweer een tijdje, Karjakin werd op zijn 12de de jongste grootmeester ooit. Het zijn gevestigde namen. Een wereldkampioen van 40 gaan we niet meer meemaken. Die tijd is voorbij.'

De smartphonegeneratie

De organisatie van de WK-match mikt nadrukkelijk op de 'smartphonegeneratie', jongeren die de wereld op hun telefoon binnen handbereik hebben. 'De smartphone is het symbool van de verjonging', zegt Böhm. 'Over tien jaar is alles digitaal. De krantenlezer zal net zo uitsterven als de wereldkampioen schaken van 40 jaar.'

Worldchess.com wil de volgers van de tweekamp door een virtuele schaakwereld laten reizen. Een slimme zet, aldus toernooidirecteur Van den Berg. 'Je hebt al zoveel apps, waarop je toptoernooien en partijen kunt volgen. Ik merk ook dat Tata Steel Chess een jonger publiek aanspreekt.'

WK-match en leeftijd

2000 Vladimir Kramnik (Rus/25 jaar) - Gari Kasparov (Rus/37) 8,5-6,5

2004 Vladimir Kramnik (Rus/29) - Peter Leko (Hon/25 ) 7-7

2006 Vladimir Kramnik (Rus/31) - Veselin Topalov (Bul/31) 6-6. Kramnik wint tiebreak.

2008 Vishy Anand (India/38) - Vladimir Kramnik (Rus/33) 6,5-4,5

2010 Vishy Anand (India/40) - Veselin Topalov (Bul/35) 6,5-5,5

2012 Vishy Anand (India/42) - Boris Gelfand (Isr/43) 6-6. Anand wint tiebreak.

2013 Magnus Carlsen (Noo/22) - Vishy Anand (India/43) 6,5-3,5

2014 Magnus Carlsen (Noo/23) - Vishy Anand (India/44) 6,5-4,5

2016 Magnus Carlsen (Noo/25) - Sergey Karjakin (Rus/26)

Schaken is de internetsport bij uitstek, stelt Van den Berg. 'En dus ook voor de smartphone, het zal in de toekomst nog geavanceerder worden. De WK-match wordt door miljoenen mensen gevolgd.'

Grootmeester Loek van Wely ziet met de apps nog geen duidelijk verdienmodel. 'Je moet nu 15 dollar betalen voor een speciale WK-match app. Je kunt de partijen tussen Carlsen en Karjakin via diverse sites ook gratis volgen. Ik heb mijn twijfels of dit een succes wordt.'

Uit de comfortzone

Schaken op televisie is als het kijken naar tien schaatsritten op de 10 kilometer. Van den Berg: 'De belangstelling van de tv neemt ook af, er zijn voldoende alternatieven om partijen live te volgen. En juist de interactie tussen toeschouwer en speler maakt het schaken toegankelijk.'

Böhm: 'Ik word treurig van het commentaar op al die sites. Praten twee schakers alleen over paard f3 en loper f5 of we horen welke thee Anand drinkt tijdens een partij. Zo maak je het schaken juist niet toegankelijk. Het moet flitsend, als bij een voetbalwedstrijd. Alleen schakers volgen elke zet in een partij. Bij het toernooi in Wijk aan Zee wil ik het grote publiek bereiken met dagjournaals van 6 minuten.'

Als toernooidirecteur in Hoogeveen trachtte Van Wely het schaken in een modern jasje te steken. 'Ik deed snelle interviews met de spelers voor hun partij. Waren ze bang om uit hun ritme te worden gehaald of informatie over hun tactiek prijs te geven. Wil het schaken kunnen concurreren met andere sporten, dan moeten de grootmeesters openstaan voor innovatie en uit hun comfortzone stappen.'

Böhm: 'Ik weet nog dat de Brit Speelman ooit in een verfomfaaid T-shirt naar de prijsuitreiking kwam. Dieptriest, maar de nieuwe generatie heeft het schaken meer allure gegeven. Jonge grootmeesters als Anish Giri schaken altijd keurig in pak. Ze zien er kek uit.'


'Je moet het schaken sexy maken om de jeugd te prikkelen. De Nederlandse bond richt zich nu ook meer op kinderen. In het schaken leer je niet alleen logisch denken, maar doe je ook aan tijdmanagement. Eerst denken, dan doen. Dat principe hebben kinderen dan spelenderwijs aangeleerd. Het leidt tot betere prestaties op school en met die filosofie bereik je ook een nieuw publiek.'

Clinton - Trump, deel 2?

Wordt de WK-match tussen Carlsen en Karjakin een race als tussen de Amerikaanse presidentskandidaten Clinton en Trump met een verrassende winnaar? Van den Berg: 'Alles spreekt in het voordeel van Carlsen.' Böhm: 'Carlsen heeft meer talent dan Karjakin. De Russische denktank achter Karjakin zal iets spectaculairs uit de hoge hoed moeten toveren.'

Van Wely: 'Het wordt geen contrast in stijlen. Ze schaken min of meer hetzelfde, maar Carlsen is in alles beter. In tegenstelling tot Clinton-Trump krijgt Carlsen-Karjakin de verwachte uitslag.'

Volgens Van Wely mist de match in New York de grandeur van eerdere tweekampen. 'Fischer-Spasski, Karpov-Kortsjnoi en Karpov-Kasparov zullen ons eeuwig bijblijven. Ik vrees dat het niet zal gelden voor de tweestrijd tussen Carlsen en Karjakin. De nieuwe generatie is wel erg vriendelijk. Het helpt wanneer grootmeesters ook verbaal op elkaar inhakken, zoals Jan Timman en ik vroeger.'

En sarcastisch: 'Van Karjakin weten we dat hij de Russische president Poetin heeft gesteund bij de annexatie van de Krim. Sergej woonde op de Krim, kwam eerst uit voor Oekraïne en later voor Rusland. Nu Trump als bewonderaar van Poetin de Amerikaanse verkiezingen heeft gewonnen, kan Karjakin zich in New York wel vertonen in zijn Poetin-shirt.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden