Ranomi Kromowidjojo, succesvol Olympiër in Londen 2012.
Ranomi Kromowidjojo, succesvol Olympiër in Londen 2012. © ANP

Voor het eerst meer vrouwen dan mannen in Nederlandse Olympische ploeg

Woensdag wordt de Nederlandse afvaardiging naar de Olympische Spelen in Rio de Janeiro voorgesteld. Eén record is alvast gebroken: er zijn voor het eerst meer vrouwen dan mannen.

De olympische equipe voor de Zomerspelen telt voor het eerst meer vrouwen dan mannen. De afvaardiging voor Rio de Janeiro, die woensdag officieel wordt gepresenteerd in Scheveningen, bestaat uit ten minste 130 vrouwen en 108 mannen. Er kunnen nog kleine wijzigingen komen tot maandag, de dag waarop de olympische inschrijving sluit.

Vrouwen scoren beter

Nederlandse vrouwen winnen sinds 1996 al meer olympische medailles dan mannen

Het heeft bijna een eeuw geduurd voordat vrouwen de olympische meerderheid hebben behaald. In 1920 maakte Amsterdamse zwemster Rie Beisenherz als enige vrouw deel uit van een ploeg met 129 mannen. Sindsdien is het percentage vrouwelijke deelnemers gestaag toegenomen, tot 45,7 procent bij de vorige editie. Het is nu 54,6 procent.

Nederlandse vrouwen winnen sinds 1996 al meer olympische medailles dan mannen. De verwachting is dat ze in Rio voor de zesde maal op rij beter zullen scoren. Er zijn kanshebbers in sporten waarin Nederland van oudsher succes heeft: zwemmen, judo, roeien, wielrennen, hockey en zeilen. Ook in sporten waarin al decennia niets is gewonnen, of helemaal nooit plakken werden gepakt, zijn nu kanshebbers: atletiek, turnen, handbal en boksen.

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

'Iedere medaille even lief'

In de strijd met al die andere landen maken we geen onderscheid tussen medailles voor mannen en voor vrouwen. Elke medaille is ons even lief

Maurits Hendriks

Het Internationale Olympisch Comité streeft al twintig jaar naar seksegelijkheid. Sinds 1900, toen 22 vrouwen meededen aan vijf sporten, is de deelname van vrouwen gestaag gestegen. Alle sporten staan in Rio open voor vrouwen. Er is nog wel een flink verschil in het aantal onderdelen waarin wordt gestreden om medailles: bij de mannen zijn in 28 sporten 161 disciplines, bij de vrouwen 136 (er zijn 9 gemengde disciplines).

De opmars van de Nederlandse vrouwen komt niet door gericht beleid, volgens Maurits Hendriks, de topman van het Nederlandse olympisch comité. Sinds de Zomerspelen van Sydney (2000) streeft Nederland naar een positie in de toptien van het landenklassement. Het geld wordt verdeeld op grond van prestaties en medaillekansen. De praktijk is dat vrouwenprojecten kansrijker zijn. Dat houdt in dat die meer geld krijgen en dus vaker medailles opleveren.

Zo gaat er meer geld naar teamsporten zoals volleybal, handbal, basketbal, waterpolo, tafeltennis, rugby (sevens) en vrouwenvoetbal. Hendriks: 'We kijken naar het resultaat van Nederland, van TeamNL. In de strijd met al die andere landen maken we geen onderscheid tussen medailles voor mannen en voor vrouwen. Elke medaille is ons even lief. Ik kan me niet voorstellen dat er een fan is die zegt: ik heb ze liever van dat andere geslacht.'

Gunstige positie

Nederlandse vrouwen profiteren ook van het feit dat laat trouwen en laat kinderen krijgen geaccepteerd is

Het sportieve succes van de vrouwen heeft diverse oorzaken. Op de basisschool sporten bijna net zo veel meisjes als jongens. Het is in Nederland normaal dat meisjes en vrouwen tijd vrijmaken voor lichaamsbeweging, zeker in de hogere sociale klassen. Vrouwen blinken doorgaans uit in sporten die een bepaalde welvaart vereisen.

'Onze topsporters zijn vaak vrouwen met een Hollandse achtergrond, vaak hoog opgeleid, kinderen uit welvarende gezinnen', zegt sociologe Agnes Elling van het Mulier Instituut. 'Voor die vrouwen hebben we een gunstige positie geschapen, waardoor ze eenvoudiger de keuze kunnen maken voor topsport.'

Nederlandse vrouwen profiteren ook van het feit dat laat trouwen en laat kinderen krijgen geaccepteerd is. Dat schept ruimte voor topsport. In veel Afrikaanse, Aziatische en Zuid-Amerikaanse is topsport voor vrouwen minder normaal. Terwijl de Nederlandse ploeg voor bijna de helft uit vrouwen bestaat, vaardigen islamitische staten soms maar één deelneemster af. Dat is het minimaal verplichte aantal.

Coaches overwegend mannelijk

In olympische sporten wordt circa 20 procent van de bestuurszetels door vrouwen bezet

Het gevolg: de concurrentie onder vrouwen is kleiner dan onder mannen, zeker in luxesporten zoals zeilen, roeien, hockey, paardensport en zwemmen. In de atletiek - de toegankelijkste en door vrouwen meest beoefende topsport - veroverde Nederland sinds 1992 (Ellen van Langen op de 800 meter) geen enkele olympische medaille meer.

'Als je kijkt naar gelijke kans voor jongens en meisjes in de sport in Nederland, dan staan we heel hoog in de wereld', zegt Maurits Hendriks, technisch directeur van NOC*NSF. 'Dat leidt ertoe dat Nederlandse vrouwelijke atleten een voorsprong hebben. Er zijn erg veel andere landen waar die gelijke toegang er niet is.'

De vrouwelijke sporters worden in Rio de Janeiro vooral door mannen begeleid. Coaches zijn in overweldigende meerderheid van het mannelijk geslacht: tegen de 90 procent. Het 'high performance team' van topman Hendriks bestaat geheel uit mannen. En ook in sportbesturen zijn de mannen ruim in de meerderheid. In olympische sporten wordt circa 20 procent van de bestuurszetels door vrouwen bezet.

Sport wordt ten onrechte gezien als aanjager van emancipatie, meent Elling van het Mulier Instituut. 'Sport is bijna nooit een voorloper. Die loopt juist achter. Eerst is er kiesrecht, dan mogen vrouwen studeren en pas als dat soort dingen bereikt zijn, dan volgt de sport.'