VoetbalMeetapparatuur

Voor deze sportbeha blijft niets verborgen

Veel voetbalclubs registeren elke stap, elke sprint en elke versnelling van hun spelers tijdens de wedstrijd. ‘Door de spelers voortdurend te monitoren, kunnen we ze individueel optimaal belasten’, zegt bewegingswetenschapper Peter Eppinga van FC Emmen.

John Goossens viert zijn goal tegen Willem II. Behalve zijn torso toont hij de sportbeha waarin een sensor zit die elke stap, elke sprint, elke versnelling registreert.Beeld Kay in ‘t Veen

Het is een bekend fenomeen: een voetballer die na een doelpunt zijn shirt uittrekt, trots zijn blote torso tonend. Maar toen ADO Den Haag-middenvelder John Goossens voor de winterstop zijn doelpunt tegen Willem II uitbundig vierde, sprong iets anders in het oog. Hij droeg een soort sportbeha.

In Nederland spelen tientallen voetballers met zo’n zelden zichtbaar kledingstuk. In een paar jaar is het in de voetballerij de normaalste zaak van de wereld geworden. De stof is aan de achterkant voorzien van een sensor die eruit zich als een platgedrukt ei. Via een gps-systeem wordt elke stap, sprint en versnelling omgezet in cijfers.

In de eredivisie gebruiken ADO Den Haag, Fortuna Sittard en FC Emmen de meetapparatuur van Johan Sports, een Nederlands bedrijf in Hoofddorp. In de eerste divisie verzamelen tien clubs gegevens via de sensor die tussen de schouderbladen in het kledingstuk is gevestigd. Anderen zijn sceptisch. Met de komst van trainer Hans de Koning, als opvolger van de ontslagen Robert Maaskant, nam VVV meteen afscheid van de meetapparatuur.

Wat ADO doet met de data van Goossens houdt de club voor zichzelf. Emmen is wel bereid te laten zien hoe al die getallen worden gebruikt. Bewegingswetenschapper Peter Eppinga klapt in de trainerskamer zijn laptop open terwijl de spelers buiten een partijspel doen. Hij is twee dagen per week in dienst bij Emmen als performance manager.

Versnelling

Op zijn scherm toont hij een Excel-bestand met een reeks getallen achter elke speler. Eppinga kan exact zien hoe vaak een speler heeft geaccelereerd (een versnelling van twee meter per seconde kwadraat), wat zijn hartslag is en hoeveel kilometer hij heeft afgelegd. De afgelegde afstand is onderverdeeld in vijf zones: lopen (0-7 kilometer per uur), joggen (8-14), rennen (15-19), sprinten (20-24) en op hoge snelheid sprinten (25 en hoger).

Eppinga: ‘Als een speler 150 keer per wedstrijd accelereert, weten we dat hij dat aantal ook op de training minimaal moet halen om gewend te raken aan de wedstrijdintensiteit. De trainingsintensiteit kun je geleidelijk opvoeren, zodat een speler het in de wedstrijd ook langer volhoudt. Maar niet met te grote stappen. Als een speler ineens veel meer gaat doen dan zijn lichaam gewend is, bestaat de kans dat hij geblesseerd raakt. Het voorkomen van blessures is ook een belangrijk doel.’

Johan Sports is het grootste Nederlandse bedrijf dat aan de hand van een bewegingssensor de locatie en prestaties van een voetballer bepaalt. Twee studenten van de TU Delft richtten het in 2014 op. Het systeem kost clubs maximaal 10.000 euro per jaar. 

De spelers van Ajax, PSV en Feyenoord worden op een andere manier gemonitord. De traditionele topdrie van Nederland maakt tijdens trainingen gebruik van een local positioning measurement-systeem (lpm): sensoren langs het veld leggen de bewegingen van de spelers vast. Het systeem kost tonnen. Tijdens wedstrijden registreert een video-trackingsysteem elke beweging.

Fitheid

Die luxe hebben ze niet in Emmen. Eppinga: ‘We zijn het gaan gebruiken toen Emmen in 2018 promoveerde naar de eredivisie. De club wilde zoveel mogelijk arbeid van een speler vastleggen om de fitheid van het team te optimaliseren. Veel geld om te investeren was er niet.’

Ook clubs uit de tweede divisie, het hoogste nationale amateurniveau, en ploegen uit België, Portugal, Ierland en het nationale team van IJsland monitoren hun spelers met de meetapparatuur van Johan Sports. ‘Als een trainer naar een andere club verkast, neemt ie ons soms mee. Dan kom je ineens in een ander land terecht’, zegt Luc Binnendijk van Johan Sports.

Hij schetst het verschil tussen de gps-tracker en het lpm-systeem van Ajax, PSV en Feyenoord. De gps-tracker bepaalt tot op een meter waar een speler zich bevindt. De sensor heeft een nauwkeurigheid van 95 procent. Het lpm-systeem berekent de locatie van een speler tot op centimeterniveau (99 procent nauwkeurig). Binnendijk: ‘Daar betaal je dan ook voor.’

Na afloop van de training toont Emmen-spits Michael de Leeuw het kledingstuk onder zijn trainingspak. In het begin moest de aanvoerder eraan wennen. Nu merkt hij niet meer dat hij het 44 gram wegende kastje met zich meedraagt. ‘Het zit op een plek waar je nooit op valt of een bal aanneemt. Ronaldo heeft de bal weleens met zijn rug gecontroleerd, maar dat zie ik mezelf niet zo snel doen.’

Kleedkamer

Om te laten zien wat Emmen met de verzamelde gegevens doet, hangt Eppinga de data na een wedstrijd op in de kleedkamer. ‘Confronterend is het niet’, vindt De Leeuw. ‘Je kunt de cijfers van een centrale verdediger niet vergelijken met die van een buitenspeler of middenvelder.’

Wel is hij benieuwd naar zijn eigen statistieken. ‘Uit tegen Ajax had ik bijna niet gesprint. Dat komt omdat we 80 minuten achter de bal aan hebben gerend. Ik was alleen maar bezig om de ruimtes dicht te lopen.’ Daarentegen merkt hij dat hij in thuiswedstrijden, wanneer Emmen vaker het initiatief heeft, veel meer sprints op hoge snelheid maakt. ‘Elke keer als wij in de aanval zijn, probeer ik in de ruimte of bij mijn tegenstander weg te sprinten.’

Via een onlineplatform krijgen de clubs die zijn aangesloten bij Johan Sports eenvoudig inzicht in de prestaties van hun spelers. Elke speler krijgt een geautomatiseerd advies. Het maakt het voor clubs die geen inspanningsfysioloog of bewegingswetenschapper hebben mogelijk de data te gebruiken.

Oppassen

Eppinga is blij met het platform, maar waarschuwt tegelijk. ‘Al die data zijn leuk, maar je moet wel iemand hebben die de informatie kan interpreteren en integreren. Doordat het platform toegankelijk is, is het ook toegankelijk voor mensen die er niet voor hebben geleerd. Daar moet je mee oppassen.’

Hoe groot de invloed van het systeem is op de verrassend goede prestaties van Emmen, vindt Eppinga moeilijk te zeggen. ‘Het is lastig in percentages uit te drukken. Maar het draagt zeker bij aan het grote geheel. Door de spelers voortdurend te monitoren, kunnen we ze individueel optimaal belasten. Een fitte selectie is een voorwaarde om goede prestaties te kunnen leveren.’

Als De Leeuw naar de kleedkamer loopt, trekt hij het kledingstuk met sensor uit. Dat elke stap die hij zet wordt gemonitord, vindt hij niet vervelend. ‘Je hebt alleen jezelf ermee als je de kantjes er vanaf loopt.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden