Reportage Cruijff bij Feyenoord

Voor Cruijff gingen de Feyenoorders rennen en werden ze kampioen

Johan Cruijff was zenuwachtig, had faalangst, adhd en aanvallen van hoofdpijn rond wedstrijden. Het laatste seizoen, het boek over Cruijff bij Feyenoord, legt het wezen en karakter van de maestro bloot.

Johan Cruijff trekt zijn schoenen uit in de kleedkamer na zijn laatste wedstrijd bij Feyenoord tegen PEC Zwolle in 1984. Beeld ANP

Natuurlijk was daar scepsis toen de ras-Amsterdammer Johan Cruijff zijn loopbaan in 1983 als 36-jarige kwam afsluiten bij Feyenoord, bolwerk van Rotterdam. ‘Zo’n eigenwijze Amsterdammer’, stelt Ben Wijnstekers, aanvoerder in het kampioensjaar waarover een boek is verschenen.

Wijnstekers was aanvoerder van een elftal met Johan Cruijff. Nog altijd vervult hem dat met trots. In een trainingspak van Feyenoord, hij heeft net talentjes getraind, praat hij dinsdag in de Kuip over het succes van destijds en over de misère van tegenwoordig, uitgerekend in de aanloop naar de Klassieker van zondag in Amsterdam.

Cruijff mocht eigenwijs zijn, spoedig bleek dat hij ook sociaal was, gezellig en humoristisch. ‘Hij wist alles beter. Hoe je moest biljarten, hoe je een flesje spa moest drinken. Het grappige is dat daar niets van klopte. Alleen: wat hij zei over voetbal, was allemaal waar.’

Revanche op Ajax 

In de bestuurskamer van de Kuip, genoemd naar Gerard Kerkum zaliger, de voorzitter die Cruijff naar Feyenoord haalde toen hij weg moest bij Ajax, zijn oud-spelers van seizoen 1983-1984 verzameld: Wim van Til, Joop Hiele, André Stafleu, Sjaak Troost, Peter Brunings, Peter Houtman, trainer Thijs Libregts, Wijnstekers. Het was een prachtig seizoen. Kampioen. Bekerwinnaar. Dankzij Cruijff, die revanche nam op Ajax in zijn laatste seizoen. Althans, dat is de mare.

Schrijver Arthur van den Boogaard componeerde Het laatste seizoen, met als ondertitel: Het andere gezicht van Johan Cruijff. Het boek is een minutieuze wandeling door het verleden, met afwisselend hoofdstukken uit het kampioensjaar en andere seizoenen, bij Ajax vooral. Het boek legt het wezen en karakter van Cruijff bloot, ook door de beschrijving van bezoeken aan psycholoog Dolf Grunwald. Cruijff was zenuwachtig, had faalangst, adhd en aanvallen van hoofdpijn rond wedstrijden. Hij rookte veel, mede om zijn twijfel te bedwingen.

Ook in zijn jaar bij Feyenoord was hij veeleisend. Voortdurend vroeg hij meer van medespelers, opdat ze de stap zetten van nummer twee (seizoen 1982-1983) naar kampioen. Van den Boogaard wijst tijdens de presentatie van het boek op de teamprestatie. Het is anders net alsof de anderen opvulling waren in de show van Cruijff. Zo was het niet.

De anderen zijn bescheiden. Wijnstekers: ‘Als de backs Sjaak Troost en ik de diepte zochten, wisten we dat de pass van Cruijff op maat was. Bij een ander zou je denken: zal ik lopen of niet? Die bal komt toch niet. Voor Cruijff ging je gewoon rennen. En dat gold ook voor Ruud Gullit en André Hoekstra, die zelfs het Nederlands elftal haalde.’

Eindbeslissingen

Toenmalig trainer Thijs Libregts, 78 jaar en blakend van gezondheid: ‘Het was prettig werken met Cruijff, met wederzijds respect. We luisterden naar elkaar en ik nam de eindbeslissingen. Ook ik had twijfels toen hij kwam, maar hij viel vooral op omdat hij zich zo normaal gedroeg. Hij was de kers op de taart.’

Libregts toonde begrip voor het verzoek van Cruijff om soms een training over te slaan, op leeftijd als hij was. Toenmalig linksbuiten Pierre Vermeulen glimlacht als de naam Cruijff valt. Vermeulen herinnert zich dat een vroegere verkering van zijn dochter openlijk twijfelde toen de aanvaller vertelde dat hij prof was geweest. Jaja. Daarop stopte Vermeulen een videoband in de recorder en keek hij naar het effect op de schoonzoon in spe.

Wat die zag? Een schitterende pass van Cruijff, in een oefenwedstrijd tussen Feyenoord en Liverpool. De verdediging scheurde open. Vermeulen controleerde de bal en omspeelde doelman Grobbelaar. Vermeulen: ‘Kijk maar op Google. Als je onder mijn naam zoekt, komt dat doelpunt altijd terug.’ Dat hij, een van de beste spelers van de selectie, gaandeweg het seizoen zijn plaats verloor, mede omdat Cruijff meer defensieve zekerheid wenste; het zij zo. Vermeulen vond het prachtig dat hij met Cruijff voetbalde.

Maar Cruijff was niet de baas, stelt Libregts met nadruk. Ach, Ben Wijnstekers is melancholisch. Ook hij weet dat Feyenoord sinds dat kampioenschap van 1984 nog slechts drie titels vergaarde: in 1993, 1999 en 2017. En dit jaar wordt het weer niks. ‘Het is slecht. Feyenoord heeft tijd nodig, maar tijd kost punten.’ Het zijn moeilijke tijden. Maar dat hij eens aanvoerder was in een kampioensteam met Johan Cruijff, neemt niemand hem af.

Arthur van den Boogaard, Het laatste seizoen, Het andere gezicht van Johan Cruijff. Uitgeverij Thomas Rap. 22,50 euro.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden