REPORTAGE

Voor altijd een held dankzij één helse tocht

Op zijn 85ste verjaardag krijgt Reinier Paping, de man van de Elfsteden van '63, een biografie en een tentoonstelling. Geen dag te vroeg.

Reinier Paping, winnaar van de Elfstedentocht van 1963, bekijkt met kleinzoon Olivier zijn tentoonstelling.

Buiten ligt er ijs. Binnen is het warm en eivol. Op zijn 85ste verjaardag is de schaatswereld nog eens voor Reinier Paping uitgelopen. Hij krijgt donderdag in het schaatsmuseum van Hindeloopen zijn biografie overhandigd en hij mag een tentoonstelling over zichzelf en zijn Elfstedentocht van 1963 openen. Hij doet het met kleinzoon Olivier aan de hand.

Die zegt dat hij zaterdag in Thialf het record van opa op de 500 meter gaat aanvallen. Dat staat op 46 blank, meldt Paping senior. Olivier wil na 47 tellen aantikken. 'Dan kom ik kijken', zegt de grootvader die 53 jaar geleden de 198 kilometers tussen Leeuwarden en Leeuwarden in 10 uur 59 aflegde en zo een beroemdheid werd.

Dus waarom is er nu pas een biografie uitgekomen? Paping, nuchter: 'Ik werd er niet om gevraagd.' En zelf zou hij zo'n vraag nooit stellen. Eerst naar een uitgever, de rechten zeker stellen, onderhandelen, dat is niks voor de man die Brinta-ontbijtgranen een reuzenomzet bezorgde en er geen cent voor wilde hebben. Hij kreeg ten slotte 500 gulden en een zilveren aansteker.

De wereld belde vaak aan in Zwolle. 'Maar moeder Joke hield de deur aardig dicht', vertelt zoon Roald. 'Er hoefde maar ijs in de sloten te liggen of de telefoon ging. Wat pa ervan vond. Dan kwam Joke ertussen.' Joke is overleden in 2014.

Ouder publiek

Op een zomerse dag in 2015 stond schrijver Mark Hilberts voor de deur. Hij trof na lang aanbellen een bebloede schaatsheld aan. Gevallen met de fiets, omdat drie meiden geen centimeter ruimte gaven op het fietspad. Het besluit de carrière van de tot sportleraar opgeleide Ommenaar nog eens te boekstaven, was snel genomen.

Reinier Paping, held van de Elfstedentocht zal een boek voor een ouder publiek worden. 'Boven de 50 ', denkt Paping. Jongeren kennen hem niet. 'Maar door ouderen word ik nog altijd staande gehouden. Ik ben niet veel veranderd, al zeg ik het zelf. Geen snor, geen baard. Zelfde gezicht.'

Zoon Roald zegt dat er vroeger bij het horen van de achternaam wel gevraagd werd of hij een zoon van de grote Paping was. Olivier kan het zijn vriendjes vertellen, maar het zegt ze niets. Sven Kramer is de enige schaatser die ze kennen. En Michel Mulder.

Symbool

De winnaar van 1963 werd volgens zijn biograaf 'een symbool van onverzettelijkheid en klasse'. Zijn eenvoud telde mee. Dat het 22 jaar duurde voor hij werd afgelost als Elfstedenwinnaar door Evert van Benthem maakte de magie waarmee zijn persoon was omgeven compleet.

Hij reed maar één Elfstedentocht in zijn sportieve leven. 'Op mijn 59ste heb ik de heup laten opereren. Tot 2000 zelfs vijf keer. Toen was het schaatsen voorbij.'

De overwinning van 1963 werd nog betwist, zo vertelt schrijver Hilberts van de opmerkelijkheden in het boek. Bij Bartlehiem gingen vier Friese jongens voor Paping rijden. Zij werden, bedoeld of onbedoeld, voorrijders, om de wind te breken. Dat is verboden. 'Op basis van het reglement is diskwalificatie een maatregel die genomen had kunnen worden', meldt het boek.

Protest

Jeen van den Berg, de winnaar van 1954, had een protest ingediend. Het moest behandeld worden. Maar door het bijna bezwijkende ijs op de Grote Wielen en de aftocht van duizenden schaatsers na de gestaakte toertocht had de organisatie andere dingen aan het hoofd. Hilberts: 'En de tochten van 1947, '54 en '56 waren ook al in rumoer geëindigd.'

Toen de als tweede geëindigde Jan Uitham verklaarde vierkant achter Paping als winnaar te staan, werd de zaak beslecht. Ook Van den Berg erkende dat de man die 100 kilometer solo heeft gereden en 22 minuten voorsprong nam, de echte Elfstedenwinnaar was. Hilberts: 'Een andere winnaar zou niet uit te leggen zijn geweest.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden