'Volg altijd de weg naar binnen'

Bouke de Boer..

Van onze verslaggever Robèrt Misset

LIMMEN Tot de Spelen van Peking werkte Bouke de Boer onder meer als mental coach van de nationale hockeyploegen. Deze ochtend evalueert de 60-jarige directeur van het instituut voor Neuro-Linguïstisch Programmeren (NTINLP) met een dertigtal cursisten een sessie over metaforen. ‘Op een dieper niveau verbind je je met de laag van de ziel.’

Voor wie dat onbegrijpelijk klinkt, heeft De Boer niet alleen twee boeken over communicatie en mental coaching geschreven. De Boer neemt zijn toehoorder tevens mee in een welhaast hallucinerende woordenstroom om ‘de weg naar binnen te bewandelen’, zoals hij de essentie van zijn theorie formuleert.

Het is de kernvraag voor iedere coach, betoogt De Boer. ‘Het allerbelangrijkste in leiderschap is jezelf de vraag stellen wat je drijft. Bij een coachcongres heb ik mensen gevraagd zichzelf voor te stellen. Wat zeiden ze bijna allemaal? Ik ben volleybalcoach, ik zit bij die club en ik ben hier om te leren en inspiratie op te doen.

‘Daarna stelde ik mezelf voor. Ik zei: ik ben passie, ik ben ongelofelijk gedreven, ik ben een persoon die met zorg is verbonden aan het universum. Ik ben hier om liefde, vrede en respect te verspreiden op deze wereld. Toen werd het bij elke tafel even stil. Maar de boodschap kwam wel over.’

Een cursist vertelt over de traumatische ervaringen uit zijn jeugd. Een vrouw heeft na de eerste cursusdag haar zoon opgebiecht dat ze vroeger een ondeugend meisje was.

Te midden van zijn openhartige cliënten schroomt De Boer niet om pijnpunten uit zijn eigen huwelijk te benoemen. De buitenstaander waant zich in het kantoor in Limmen soms een voyeur. ‘Maar ik heb totaal niet het idee dat ik mijn blote kont voor die groep sta.’

Staat hier ook een dominee te preken voor eigen parochie? De Boer, glimlachend: ‘Je bent niet de enige die dat zegt. In Suriname ontmoette ik een vrouw die ervan overtuigd was dat ik in een vorig leven dominee ben geweest. Ik ben inderdaad een boodschapper, ik heb een roeping, een levensfilosofie. En ik gooi mijn ziel en zaligheid in het verspreiden ervan.’

Terug naar de sport, die hij in de jaren tachtig al zeven jaar diende als fysiotherapeut bij AZ. ‘Ik kwam in aanraking met neuro-linguïstisch programmeren via oud-schaatser Jorrit Jorritsma. Een uitstekende trainer, maar hij communiceerde als een deur.’

Communiceren ging bij de meeste coaches van boven naar beneden, aldus De Boer. Het oude model: ‘Heersen op basis van macht, angst creëren bij mensen om ze te laten doen wat je wilt. Met veel liefde en respect constateer ik dat ik zo door mijn vader ben opgevoed in Friesland. Sa is het en net oars, zo is het en niet anders. Je moest eens weten wat het voor mijn persoonlijke ontwikkeling heeft betekend dat ik leerde hoe het ook anders kon.’

Het voelde als een wedergeboorte, zegt De Boer. Hij raakte gefascineerd door naamsverklaring. ‘Leef je naam. Je bent je eigen geschiedenis. Bouke betekent man van het land. Na mijn scheiding ontmoette ik Dorien, afgeleid van Theodora, geschenk van God. Nou, die twee hadden wel iets met elkaar te bespreken.’

De vooroordelen over zijn werk hoort De Boer al 25 jaar. ‘Bij AZ zeiden ze in mijn tijd: dat geouwehoer doe je maar met je cursisten, niet hier. Stel je voor dat je als coach naar jezelf moet kijken. Communicatie is niet alleen extern gericht, maar ook intern. Dat noem ik de weg naar binnen bewandelen. In mijn visie kunnen coaches en spelers pas optimaal functioneren als ze hun kwetsbaarheid durven te tonen.’

Hij hield het dit jaar de voetballers van het Surinaamse elftal voor. ‘Ik heb in Suriname een begin gemaakt met mental coaching’, vertelt De Boer. ‘De Surinaamse voetbalbond heeft een budget van 450.000 euro, dat verdienen Nederlandse topvoetballers in een maand. Ik vertelde de bondsvoorzitter wat ik deed en vroeg hem of hij nog een vrijwilliger wilde.

‘Nu is in Suriname een beweging op gang gekomen. Ik heb 24 spelers geïnterviewd. Ze hadden nog nooit van hun leven een fatsoenlijk gesprek over zichzelf gevoerd. Doelman Ronnie Aroema zei dat hij al zes jaar een dagboek bijhield. Hij had het voor zichzelf gehouden. Met zijn instemming hebben we het in de groep besproken.

‘Van twee Surinaamse spelers was hun vader vermoord, niemand wist dat. Ik sprak met een jongen van 19 jaar die zijn ouders was verloren en met zijn jongere broertje en een tante samenwoonde. Hij bezocht de training, omdat het hem 4 euro opleverde, waarvan hij brood kon kopen. Het gaat er bij de Surinaamse ploeg zo amateuristisch aan toe. Ik heb nooit de hele selectie bij elkaar gezien.’

Ook in Suriname constateerde De Boer dat mensen vaak te rigide in hun communicatie zijn. ‘Ze worden opgevoed met een complexe equivalentie. Jij bent een nietsnut, je bent laf. Zo wordt gedrag meteen gekoppeld aan identiteit. Ik geef mijn cursisten soms de opdracht om het commentaar bij Studio Sport te analyseren.

‘Vele sportjournalisten zijn aan het gedachten lezen. Je ziet dat hij zich niet lekker voelt. Dat weten we toch niet? In relaties is gedachten lezen de grootste boosdoener. Ik hoor al aan je voetstappen dat we ruzie krijgen. Ook coaches hebben vaak geen flauw idee hoe ze hun communicatieve vaardigheden kunnen verbeteren.’

Zo viel het De Boer bij videoanalyses op dat coaches alleen de fouten tijdens een wedstrijd bespraken. ‘Ik heb het eens geturfd en ik kwam op 17 momenten, waarop het niet goed ging. Weet je wat de coach eigenlijk deed met zijn pupil?’ De Boer doet net alsof hij iemand in zijn gezicht slaat. ‘Boem, boem, boem en dat 17 keer. Denk je dat die informatie binnenkomt?’

Hij voerde dergelijke discussies ook met bondscoach Oltmans, die zijn olympische missie met de hockeyers jammerlijk zag mislukken met een vierde plaats. In de terminologie van De Boer hadden zowel coach als spelers te weinig de weg naar binnen gevolgd.

De Boer: ‘Bij de eerste kennismaking tijdens een trainingskamp in Maleisië zette ik alle hockeyers bij elkaar. Het duurde zeker een kwartier voor ze elkaar in de ogen keken, dat deden ze nooit. Ze spraken wel over elkaar, maar niet mét elkaar, zoals in zoveel relaties. Maar omdat ik me bloot durfde te geven, kwamen enkele hockeyers later zelfs met hun partner bij me.’

Hockeycoach Marc Lammers, die in Peking afscheid nam met olympisch goud, hoefde De Boer niets uit te leggen. ‘Voor Lammers was de stap naar mentale begeleiding een stuk eenvoudiger dan voor Oltmans. Roelant schrok soms van wat er gebeurde. Voor Roelant vind ik het dan ook een groter compliment dat hij toch met deze materie aan de gang is gegaan. Er is wel veel blijven liggen, ik had graag een stap verder gemaakt. In het laatste jaar voor de Spelen is mijn inbreng naar mijn mening te bescheiden geweest.’

Misschien heeft De Boer de topsport ook wel te veel gerelativeerd. ‘Voor het WK in 2006 heb ik tegen de hockeyers gezegd: een wereldtitel stelt geen klote voor. Het gaat in deze wereld in eerste instantie om liefde, vrede en respect.’ En lachend: ‘Schreef een columnist dat ik daar misschien gelijk in had, maar dat ik met die filosofie in de topsport niets zou bereiken.’

Hij heeft bij de sporters wel degelijk barrières kunnen wegnemen, zegt De Boer. Zoals bij Minke Booij, aanvoerder van de gouden hockeyploeg in Peking. ‘Mede door de mentale begeleiding heeft Minke voor het eerst van haar leven van hockey kunnen genieten. Ik weet ook waarom ze dat eerder niet kon. Ze heeft iets los kunnen laten. Ik hoop dat Minke daar ooit mee naar buiten komt, als voorbeeld voor anderen.

‘Het is ook een vorm van leiderschap dat je om hulp kan vragen. Een coach of een politicus moet ook durven toegeven dat hij niet alles weet.

‘Foppe de Haan concludeerde na de Spelen dat teveel jonge spelers te weinig hebben gedaan aan hun persoonlijke ontwikkeling. Ben ik het helemaal mee eens. Ik heb de nieuwe hockeybondscoach Michel van den Heuvel voorgesteld om gericht te gaan werken naar de Spelen van 2012 in Londen.

‘De spelers eerst leren om de weg naar binnen te bewandelen en zodoende beter met elkaar te communiceren. Het is geen garantie voor succes, maar ik geloof heilig in die aanpak.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden