ANALYSE Schildklierhormonen

Vier vragen over schildklierhormonen: ‘Er gaan verhalen dat de energiefabriekjes in je lichaam worden gestimuleerd’

Schaatsbond KNSB waarschuwt topschaatsers voor het gebruik van schildklierhormonen – niet verboden, wel gevaarlijk. Waarom zou je die medicijnen als sporter willen slikken?

Foto Jiri Buller / HH

Is het gebruik van schildklierhormonen verboden?

Nee. Schildklierhormonen staan niet op de lijst met verboden middelen waaraan sporters gebonden zijn. ‘Dit is geen doping. Maar wij vinden het zeer ongewenst dat sporters bepaalde middelen gebruiken die serieuze gezondheidsrisico’s met zich meebrengen’, zegt directeur Herman Ram van de Dopingautoriteit.

Voor Ram zijn er genoeg redenen om het gebruik van schildklierhormonen uit te bannen. ‘Er zijn forse risico’s aan verbonden, terwijl de effecten nooit wetenschappelijk zijn bewezen.’ De Dopingautoriteit pleit er daarom al sinds 2010 voor om schildklierhormonen op de internationale dopinglijst op te nemen, maar dat heeft de wereldantidopinginstantie Wada steeds geweigerd. Het Wada erkent weliswaar dat er ‘discussie’ over het gebruik van schildklierhormonen is, maar ziet een verbod niet zitten.

‘Schildklierhormonen werken in alle organen door: hart, longen, darmen, spieren’, zegt Frank Backx, sportarts en hoogleraar sportgeneeskunde van het UMC Utrecht. ‘Die werking op spieren is voor (top)sporters ogenschijnlijk interessant. Maar wij zien vooral nadelen. Hartritmestoornissen, spierkrampen; zaken waardoor je absoluut niet beter gaat presteren.’

Waarom gebruiken sporters dan toch schildklierhormonen?

Schildklierhormoon werkt als een vetverbrander en levert snel gewichtsverlies op. Backx: ‘En er gaan verhalen dat de energiefabriekjes in je lichaam (mitochondriën) worden gestimuleerd, waardoor je beter kunt presteren.’

Dat sporters hun heil zoeken in middelen die niet verboden zijn en misschien wel minder effect hebben dan ze denken, gebeurt al jaren. Ram: ‘Topsporters zoeken de grenzen op. Ze zijn ervoor opgeleid dat ze van een klein verschil een groot verschil kunnen maken.’ Het misbruiken van medische attesten – via een arts toestemming krijgen voor het gebruik van een verboden middel – is daar een bekend voorbeeld van.

Het gebruik van middelen als schildklierhormonen, astmamedicijnen en zware pijnstillers als tramadol is volgens Ram ook het gevolg van de strijd tegen doping. ‘We zien dat het dopinggebruik wordt teruggedrongen, onder meer door het biologische paspoort (waarin bloedwaarden van sporters over een langere tijd worden gemeten, red.) Maar een bijeffect is dat sporters in de marge van het antidopingbeleid dingen doen die net wel of net niet kunnen.’

Hoe weten we zo zeker dat dit middel wordt gebruikt?

Omdat sporters dat zelf al hebben toegegeven. Zo zei de in 2006 betrapte Tourwinnaar Floyd Landis dat hij schildklierhormonen had gebruikt, net als de Britse olympisch kampioen Mo Farah tijdens de Spelen van 2012. Door de commotie die daarop ontstond, slikte Farah die woorden vlug weer in.

Schaatscoach Jillert Anema hoorde tijdens de Winterspelen in februari van het vermeende gebruik van schildklierhormonen. Een schaatscoach vertelde hem dat Nederlandse schaatssters het medicijn innamen, zegt Anema. ‘Hij had het over een groot aantal en zei dat er bij mij ook een reed. Dat klopt, dat is Irene Schouten. Zij heeft een schildklierprobleem. En zij is de enige die het mag, want ik ben voor complete zero tolerance.’

Elma de Vries maakt deel uit van de atletenvereniging voor schaatsers, aan wie de brandbrief van de KNSB is gericht. Ze kent de ‘geruchten’ over schildklierhormonen. ‘Ik vind het waanzinnig dat mensen er überhaupt over nadenken. Als sporter ben je verantwoordelijk voor alles wat je tot je neemt, dat weet iedereen dondersgoed. Ik snap ook niet waarom artsen dit voorschrijven.’

Een sporter wordt bij een dopingcontrole gevraagd aan te geven welke medicijnen hij of zij de afgelopen zeven dagen heeft genomen. Dat kunnen toegestane middelen zijn die de prestaties verhogen, zoals astmapuffers en schildklierhormonen, maar ook de anticonceptiepil.

Sporters hoeven niet te vermelden waarom ze die middelen gebruiken. Ram: ‘Daardoor kan ik ook niets zeggen over waarom een arts een medicijn heeft voorgeschreven. Maar je ziet wel dat bepaalde stoffen exceptioneel vaak voorkomen. En dat kan niet altijd het gevolg zijn van een sporter die ziek is.’

Wat wil de schaatsbond bereiken met de waarschuwingsbrief?

De KNSB hoopt dat de brief voor schaatsers aanleiding is om te stoppen met het gebruik van schildklierhormonen en dat artsen in de toekomst terugschrikken voor het voorschrijven ervan zonder medische indicatie. Zo lang het middel niet op de dopinglijst staat, is een verbod onmogelijk. ‘Schaatsers hoeven niet bang te zijn dat ze tegen de lamp lopen’, aldus woordvoerder Carl Mureau van de bond. ‘Formeel gezien doen ze niets onoorbaars. Maar ze lopen wel gezondheidsrisico’s.’

Of de brief daadwerkelijk effect heeft, is onduidelijk. ‘Het is heel opvallend dat er nul reactie is geweest’, aldus Mureau. ‘We weten niet wat de verklaring daarvoor is. Misschien is het zo dat het voor de betrokkenen helemaal duidelijk is wat we ermee bedoelen? Als je geen feedback krijgt, kun je alleen speculeren.’

Schaatsbond: Topschaatsers nemen onnodige medicatie om prestaties te verbeteren

Schaatsbond KNSB heeft serieuze aanwijzingen dat Nederlandse topschaatsers schildklierhormonen gebruiken om hun prestaties te verbeteren. In een brief aan alle schaatsers, in bezit van de Volkskrant, waarschuwt de KNSB voor ‘gezondheidsrisico’s’ die ontstaan door het gebruik van ‘medicatie zonder medische noodzaak’. Ook vraagt de bond schaatsers een klacht in te dienen tegen artsen die hieraan meewerken.

Meer over

Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.