Verstappen gaat voor snelste tijden met de minste jetlags

In twee weken tijd 25 uur tijdverschil overbruggen is voor een Formule 1-coureur niet ongewoon. Om de schade te beperken stemt Max Verstappen zijn leefritme erop af. En dan: 'Gewoon eerst de vlucht wegspoelen en als ik moe ben, ga ik slapen.'

Max Verstappen. Beeld anp

Als Max Verstappen (19) vrijdag begint aan de vrije training voor de Grote Prijs van China, rijdt hij mogelijk met een jetlag. Niet eentje waarmee hij het risico loopt met zijn hoofd op het stuur in slaap te vallen. Wel is zijn biologische klok, en daarmee zijn lichaam, ietwat uit het gareel nadat hij in ruim een week tijd in vier verschillende tijdzones heeft verbleven. Voor weinig sporters is tijd zo'n grillig fenomeen als voor Verstappen.

Twee weken geleden begon voor hem het Formule 1-seizoen in Australië: een tijdverschil van 9 uur. Na die race vloog hij vorige week maandag meteen terug naar Nederland en moest hij opnieuw 9 uur overbruggen. In de week daarna stond er onder meer een dag in de Red Bull-simulator in Engeland in zijn agenda, waar het 1 uur vroeger is dan in Nederland. Maandagavond laat stapte hij op het vliegtuig richting Shanghai, waar de klok zes uur later staat.

Verstoord ritme

Een hardnekkige jetlag kan leiden tot een verminderd reactievermogen, concentratieproblemen en een lagere maximale spierkracht. Gemiddeld heeft het lichaam een dag nodig om te wennen aan een uur tijdverschil. Om dat proces te versnellen, leefde Verstappen in Nederland al deels in het Shanghairitme. Hij stond zo'n drie uur vroeger op dan normaal en ging ook drie uur eerder naar bed.

'Ik probeer een beetje in het midden van de tijdzones te zitten. Dat gaat gemakkelijk, ik zit nog in het Australische ritme', zei hij vrijdag lachend in Veghel, waar hij tussen het reizen door aanwezig was bij de aankondiging van een evenement op het circuit van Zandvoort in mei. Het is de vraag of hij door dat aangepaste ritme morgen volledig is verlost van zijn jetlag.

'Soms denken mensen eroverheen te zijn, maar heeft het lichaam toch nog een dag nodig om in het goede ritme te komen', zegt Bert van der Horst, hoogleraar chronobiologie en gezondheid van het Erasmus MC. Als je ruim 300 kilometer per uur rijdt, is een inschattingsfout snel gemaakt.

Jetlags zijn voor niemand een pretje. Beeld anp

De hoogleraar sluit niet uit dat een Formule 1-coureur ooit crashte omdat hij nog kampte met de naweeën van een jetlag. 'In het normale verkeer vinden de meeste ongelukken plaats op de vroege ochtend. Mensen zijn dan niet scherp, omdat hun bioritme nog niet optimaal is. Dat is ook het geval bij een jetlag.'

Om optimaal te kunnen presteren, is het voor sporters die veel reizen cruciaal rekening te houden met het 24-uursritme waarin ze zitten; de biologische klok. Sportkoepel NOC*NSF heeft zelfs een document opgesteld met adviezen voor sporters hoe het best om te gaan met lange vliegreizen. De tips gaan onder meer over vliegen met daglicht, het mijden van cafeïne tijdens de vlucht of eten op 'normale' tijdstippen.

57 jetlaguren

Gezien zijn schema kan Verstappen die adviezen beter ter harte nemen. Alleen in de eerste vier races van het seizoen - Australië, China, Bahrein en Rusland - moet hij al 21 jetlaguren overbruggen. Over het gehele seizoen zijn dat er 57. Hij doet in twintig races negen verschillende tijdzones aan in vijf werelddelen. De biologische klok van Verstappen wordt volgens chronobioloog Bert van der Horst voortdurend op de proef gesteld.

Zijn vakgebied heeft in de medische wetenschap de laatste jaren aan belang gewonnen. 'We weten precies waar die klok zit in de hersenen, hoe hij werkt en waarom hij belangrijk is voor onze gezondheid. Van de 25 duizend genen die we hebben, stuurt de klok er zo'n vijfduizend aan', zegt hij.

Hij legt uit dat de biologische klok niet alleen het slaapritme reguleert of het lichaam opstart, maar ook processen activeert en op elkaar afstemt. Als de biologische klok op vol vermogen draait, is het lichaam volgens hem optimaal afgesteld. Voor een sportieve prestatie is dat in de middag, aldus Van der Horst: 'Dan werken hart en spieren het efficiëntst en is het reactievermogen in optimale conditie'.

Bij de avondrace in Singapore houden F1-coureurs om die reden het Europese ritme aan. Dat komt in de praktijk neer op nachten opblijven en overdag slapen in geblindeerde hotelkamers, om zo tijdens de race het lichaam te laten denken dat het middag is. En zo zijn er nog een aantal trucjes om de biologische klok te foppen. Het opzoeken of juist het mijden van blauw licht op gerichte tijden heeft volgens Van der Horst de grootste invloed op de interne klok.

Verstappen zelf is op de hoogte van al die handigheden en houdt er rekening mee, zegt hij. Hij krijgt tips van zijn personal trainer en zijn team Red Bull heeft 'alles uitgestippeld' om jetlags te verminderen: 'Er ligt altijd wel een plan.' Exacte wetenschap is het niet, merkte hij ruim twee weken geleden nog bij aankomst in Australië.

Een slaaptekort kan het reactievermogen ernstig aantasten. Beeld anp

Jonge mensen

Verstappen: 'Ik wist dat ik daar laat in de avond zou landen. Dan probeer je tijdens de vlucht zo lang mogelijk wakker te blijven, zodat je daar meteen naar bed kunt. Maar het lukte me echt niet meer om wakker te blijven en ik heb zo'n beetje de gehele tweede vlucht geslapen.' Zijn slaapplan mislukte. Toch ondervond hij weinig hinder van een jetlag.

Verstappen: 'Ik was enthousiast om aan het seizoen te beginnen. Zoiets helpt om de jetlag weg te drukken. En ik ben nog redelijk jong, hè.' Chronobioloog Van der Horst bevestigt dat jonge mensen als Verstappen minder vatbaar zijn voor jetlags: 'De biologische klok is op jonge leeftijd in staat zich sneller aan een nieuw licht-donkerschema aan te passen dan op oudere leeftijd'.

Daarnaast spelen meer factoren een rol bij de hevigheid van een jetlag, zoals de reisrichting en het zogenoemde chronotype. Oftewel: is Verstappen een ochtend- of avondmens? Avondmensen hebben meer last van een jetlag bij reizen naar het oosten, omdat een dergelijke reis voor een kortere dag zorgt. Ochtendmensen hebben het juist moeilijker bij reizen naar het westen, die de dag van de reis langer maakt.

Voor Verstappen staat een week na de race in China de GP van Bahrein op het programma. Om snel in het ritme van Bahrein (vijf uur vroeger) te komen, reist hij direct na de race naar het Midden-Oosten. Hij ziet er niet tegenop. Perioden met veel intercontinentale races komen voor hem neer op twee dingen: 'Gewoon eerst de vlucht wegspoelen en als ik moe ben, ga ik slapen', zegt hij.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden