'Vermijd ongewenste groeispurt'

De EK turnen voor vrouwen werden voor Nederland voorafgegaan door een ware blessuregolf. Vele erkende talenten haakten af. Sportarts Frank Backx is bezorgd....

Het gebrek aan rust is de kern van de verklaring van sportarts Frank Backx voor het proces waarin de ene na de andere turnster de laatste jaren `afbrak'. `Het topturnen is zulk een hoge belasting van jeugdigen in de groei. Wat kan dat meisjeslichaam van 6 tot 15 jaar aan? We zijn als sportmedici verplicht dat proces heel nauw te bewaken. Zie daar maar eens het geld voor te vinden.'

Voor uitputtend onderzoek was geld geprioriteerd, door de toenmalige staatssecretaris van Sport Margo Vliegenthart, maar dat budget is alweer wegbezuinigd. Toch jeuken de handen van Backx. `We hebben het hier over een heel delicaat proces dat de laatste tien, twintig jaar heeft plaatsgevonden. We keken steeds naar de volgens ons ideale situatie in het Oostblok.

`Daar werd op jonge leeftijd veel meer getraind dan in Nederland. Zo ontstond het plan de trainingsomvang bij onze turnsters drastisch op te voeren. Louter deed het bij Pro Patria, andere steunpunten volgden.

`Maar toen kwam het verhaal van de belastbaarheid. Je kunt de inspanning bij opgroeiende meisjes niet ongestraft opvoeren. Essentieel: op gezette tijden zijn herstelperiodes nodig. Je kunt fysiologisch gezien 200 dagen per jaar werken. Maar de top van de wereld doet meer, veel meer.

`Dat kan een tijdje goed gaan. Topsporters zijn gewend naar hun plafond te reiken. Maar het maakt ze steeds kwetsbaarder. Het immuunsysteem, de weerstand van het lichaam, wordt aangetast. Sommigen menen dat je op nóg jongere leeftijd hard moet trainen, maar dan doe je aan vroegtijdig afbranden.

`Als je je zo jong volledig focust op één ding, al je sociale dingen schrapt, hoe lang valt dat vol te houden? Je raakt de hele sociale context kwijt. Topsport is sleur, dat geef ik grif toe. Heel gedisciplineerd dezelfde oefeningen inslijpen. Maar je kunt niet steeds de zweep hanteren. Het probleem is dat er geen meetapparatuur bestaat om te zien of iemand over de grens dreigt te gaan. Het gaat om individuele afstemming, om het oog van de meester.

`De kinderen zelf zijn niet te stoppen. Zij hebben het talent. Zij worden wegens het bezit daarvan door hun omgeving gestreeld en gestimuleerd. Maar de begeleiders moeten beseffen dat ze met jongvolwassenen van doen hebben die bijzondere inwendige processen doormaken.'

Een van die zaken van het opgroeiende meisje is de hormonale huishouding. De puberteit, de doorbraak van de menstruatie, wordt als gevolg van de zware training lang opgehouden en uitgesteld. `Als je zodanig hard traint dat je je eigen vet verbrandt, dan betekent dat er minder oestrogeen wordt aangemaakt en de menstruatie uitblijft. Je hormonale huishouding raakt in de war, er ontstaan botbroosheid en stressfracturen.'

De gevolgen daarvan zijn onvoldoende bekend. `We zouden als sportmedici die turnsters meer moeten volgen, door foto's te maken, bloed te prikken. En bijsturen als het verkeerd gaat. Zeggen: trainer, nu ophouden, anders gaat het echt fout. Dat bondscoach Louter zijn teamarts Lim bij de WK van vorig jaar wilde thuislaten, was in dat verband onacceptabel.'

Lim sprak tegen, waar turnsters dat nalaten. `Die stijl van communicatie tussen trainer en pupil ontwikkelt zich nu eenmaal zo. Zo'n jonge turnster is geen volwassene in mini-formaat. Het is een zich ontwikkelend individu.'

Twintig jaar geleden deden ze binnen de Universiteit Utrecht al onderzoek naar `jonge turnstertjes'. `Waarom ze zo klein waren en waarom ze zo klein bleven? Kwam het door erfelijke afstamming, of door zwaar trainen? Het was een combinatie van beide. Maar het opvallendst was dat je door intensieve training een hormonale rem zet op de lengtegroei. Er is in deze sport alles aan gelegen om klein te blijven.

`Klein heeft de voorkeur in turnen. Daarom was het ook zo knap dat Nederland met behoorlijk uitgerijpte meiden de wereldtop haalde. Maar als eenmaal die hormonale suppressie werd onderbroken wegens een blessure, zie Van de Leur, dan volgde alsnog de uitgestelde groeispurt, in de lengte en breedte.

`Het is niet voor niets dat zo'n trainer in blessure-of ziekteperioden zegt dat zijn pupil naar de zaal moet blijven komen. Het gaat er in het topturnen om de ongewenste groeispurt te vermijden, in elk geval uit te stellen. Het lijf moet op de spaarbrander blijven.'

Het fysieke, mentale en sociale systeem van de turnsters wordt volgens Backx door tien jaren, met meer dan tienduizend uur training, langzaam aangedaan. `Chronische overbelasting is de oorzaak van een miljoen sportblessures in Nederland. Fysiek ontstaan haarscheurtjes, als in de vleugel van een vliegtuig.

`Mentaal en sociaal krijg je na tien jaar training langzaam het gevoel van: is dit alles? Vijftien, zestien is de ideale leeftijd voor een topturnster. Achttien is de bovengrens. Opeens kan ze het niet meer opbrengen. Ze is sociaal geïsoleerd. De club is een klein getto.

`Schitterende resultaten kunnen veel vergoeden, maar als die beloning uitblijft en de kastijding van de zware training blijft, dan slaat de balans negatief door. Dan komt de neerslachtigheid. Je wordt somber en gaat je sport relativeren. Wie is zo dogmatisch om die overbelasting jaar-in-jaar-uit vol te houden?'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden