Vele harde klappen. Zo ontstaat boksersdementie

Door de vele harde klappen die Muhammad Ali tegen zijn hoofd kreeg, leed de vrijdag overleden bokslegende op latere leeftijd aan 'boksersdementie'. En hij is niet de enige. Bij boksers en andere topsporters kunnen, zeker als ze knock-out gaan, kleine bloedingen in de hersenen ontstaan met chronische hersenschade als gevolg.

Muhammad Ali wordt tijdens een gevecht in 1981 geraakt door Trevor Berbick, in zijn laatste gevecht als professioneel bokser. Beeld Guus Dubbelman

Zijn gezicht, pochte hij zelf eens, had niet veel te lijden gehad van de vele klappen die het in de 61 profwedstrijden had moeten incasseren van Joe Frazier, George Foreman, Larry Holmes en al die andere tegenstanders. Nee, de schade deed zich voor in zijn hoofd, ontstond sluimerend, en kwam pas tot uiting toen hij stopte met boksen.

In 1984, drie jaar na zijn pensioen, begon Muhammad Ali steeds moeilijker te praten. Hij kreeg last van trillende handen, van geheugenproblemen, en een haperende motoriek. Boksersdementie luidde de diagnose, een vorm van dementie die naar schatting 20 procent van de profboksers treft. Oorzaak: herhaalde klappen tegen het hoofd.

Muhammad Ali werd het symbool voor de dramatische gevolgen van een sport waarbij het hoofd als stootblok fungeert. Lang werd gedacht dat alleen boksers daarvan de dupe waren, maar toen wetenschappelijk onderzoek op gang kwam, werd duidelijk dat ook andere sporten dezelfde gevolgen kunnen hebben: American Football bijvoorbeeld, maar ook rugby en ijshockey.

Lees ook

De schoonheid en uitstraling van bokser Muhammad Ali verleidden Guus Dubbelman (58) tot het vak van fotografie. Een verslag van acht persoonlijke ontmoetingen. (+)

Muhammad Ali was zijn tijd ver vooruit, zegt bokser Peter Müllenberg die voor Nederland naar de Olympische Spelen gaat. 'Iedereen had het altijd over hem.'

Driemaal wereldkampioen. Dat bereikte hij door zijn uiterst verfijnde techniek, maar ook door zijn tegenstanders voorafgaande aan de wedstrijd te treiteren.

Een postuum van Ali door Bert Wagendorp. 'Niet vergeten, I'm the greatest!' (+)

Knock-out

De aandoening van Muhammad Ali werd voor het eerst beschreven door de Amerikaanse arts Harrison Martland die in 1928 in vakblad Jama vaststelde dat boksers vaak een vorm van dementie ontwikkelden nadat ze veel klappen tegen het hoofd hadden gekregen. Hij bedacht er de term dementia pugilistica voor (pugil is het Latijnse word voor bokser), of punch drunk (dronken van klappen).

De aandoening kwam volgens hem vooral voor bij boksers die veel slagen kunnen incasseren, die overeind blijven en wachten totdat ze de wedstrijd met een knock-out kunnen beslissen. Pas veel later, toen duidelijk werd dat de aandoening ook buiten de boksring voorkomt, werd er een overkoepelende term voor bedacht.

Wetenschappers spreken nu van CTE, chronische traumatische encephalopathie. Bij sporters die onverhoedse klappen tegen het hoofd krijgen, roteert het brein nog een stukje in de schedel, verduidelijkte hoogleraar klinische neuropsychologie Erik Scherder een paar jaar geleden in de Volkskrant. Door die klap ontstaan beschadigingen. Bij boksers kunnen, zeker als ze knock-out gaan, bovendien kleine bloedingen in de hersenen ontstaan. Dat alles kan tot chronische hersenschade leiden.

CTE kan officieel pas na de dood kan worden vastgesteld, door hersenweefsel te onderzoeken. In dat weefsel wordt dan een ophoping aangetroffen van een verkeerde, opgekrulde vorm van het tau-eiwit. Dat eiwit regelt de stevigheid van hersencellen en het transport van stoffen. Als de vorm en dus de functie veranderen, kunnen cellen afsterven. De afgelopen jaren is de ziekte in de Verenigde Staten bij tientallen oud-sporters vastgesteld. Onder hen ijshockeyers, boksers, een worstelaar en veel American football-spelers.

Ruim tien jaar geleden concludeerde de Gezondheidsraad in een alarmerend rapport dat veertig tot tachtig procent van de profboksers chronisch hersenletsel blijkt te hebben. Niet allemaal eindigen ze als Muhammad Ali. De ernst van de afwijkingen lijkt gerelateerd aan de hoeveelheid gespeelde wedstrijden en aan het aantal trainingen.

Muhammad Ali wordt door Drew Bundini Brown aangemoedigd tijdens zijn laatste duel als professioneel bokser. Beeld Guus Dubbelman

Helm verbannen

Opmerkelijk genoeg besloot de internationale boksfederatie AIBA drie jaar geleden om de helm uit de boksring te verbannen om zo de sport veiliger te maken. Het Internationaal Olympisch Comité neemt dat besluit nu over: aankomende zomer zullen profboksers in Rio, na ruim dertig jaar, zonder helm aantreden.

Dat lijkt een contraproductieve maatregel maar de medische commissie van de boksbond zegt er een goede reden voor te hebben. De commissie onderzocht de afgelopen twee jaar elfduizend bokspartijen en concludeerde dat zonder helm het aantal hersenschuddingen met ruim 40 procent afnam.

Boksers zeggen dat ze met een helm op minder goed zicht hebben en dus klappen soms niet zien aankomen. Boksers schijnen bovendien minder hard op het hoofd van hun tegenstander te slaan als dat onbeschermd is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.