Veertien keer speelden ze de klassieker: Swart en Israël kijken uit naar Ajax-Feyenoord

'Geen enkele Ajacied heeft zoveel gescoord tegen Feyenoord als ik'

Na de afgang tegen Excelsior afgelopen zondag wordt het deze week nagelbijten voor Feyenoorders. Kunnen ze de schaal nog winnen? Ook voor Ajax wordt het een spannende week. Eerst de halve finale tegen Lyon en daarna nog kans maken op de titel. Sjaak Swart (78), 'Mister Ajax' en Rinus Israël (75), ex-aanvoerder en trainer van Feyenoord, volgen de titelrace nog steeds op de voet. In april 2017 ging de Volkskrant met de oud-voetballers in gesprek.

Foto Guus Dubbelman / de Volkskrant

Sjaak Swart (78) zou zondag het liefst zelf de klassieker tegen Feyenoord spelen. 'Net als vroeger mijn mannetje uitspelen, voorzet en goal', zegt 'Mister Ajax'. 'Of ik scoor zelf, want geen enkele Ajacied heeft zoveel gescoord tegen Feyenoord als ik. Ik voetbal nog steeds, train twee keer per week. Ik sterf in het harnas.' Swart speelde tussen 1956 en 1973 603 duels voor Ajax en won drie keer op rij de Europa Cup 1, in 1971, 1972 en 1973.

'IJzeren' Rinus Israël (75), ex-aanvoerder en trainer van Feyenoord, mocht in 1970 als eerste Nederlandse voetballer een Europa Cup 1 boven zijn hoofd tillen. Hij lacht om de stoere verhalen van zijn voormalige tegenstander. 'Ik heb alleen nog ijzer in mijn heupen. Ondanks een nieuwe heup en versleten knieën fiets ik nog elke dag door natuurgebied Twiske. Ik ben bang voor de dood, doodsbang. Ik moet wel blijven bewegen.'

De klassieker

Swart en Israël poseren samen in het Olympisch Stadion in Amsterdam. Onbewust turen ze omhoog. Maar ze zien niet langer de steile tribunes, waarop een halve eeuw geleden soms 65 duizend supporters Ajax aanmoedigden in de Europa Cup en de beladen duels met aartsrivaal Feyenoord. 'Het is eigenlijk mijn stadion', aldus Israël, die vier jaar met DWS, de voorganger van FC Amsterdam, op deze historische grond speelde.

Swart wijst naar de eretribune, Israël wrijft onbewust met zijn voet over het gras. Hier speelden beide mannen in mei 1971 een geruchtmakende klassieker. Feyenoord won met 3-1 en werd dat jaar landskampioen, het droomscenario voor de huidige ploeg van coach Giovanni van Bronckhorst.

Swart: 'Wat liepen die gasten te schoppen! Maar ja, zo speelt Feyenoord nog! Israël en Theo Laseroms zouden eerst niet meedoen, maar ze waren bijtijds opgelapt. Nou, dat hebben we geweten. Johan Neeskens kreeg van Willem van Hanegem een enorme knal voor zijn kanis. Het was enkele dagen voor onze eerste Europa Cupfinale in Londen tegen Panathinaikos. Feyenoord wist dat wij minder risico zouden nemen.'

Rinus Israël

CV Rinus Israël

19 maart 1942
geboren te Amsterdam
1963-1966 DWS
1966-1974 Feyenoord
1974-1974 Excelsior
1975-1982 PEC Zwolle
Landskampioen 1964, 1969, 1971, 1974
KNVB beker 1969
Europa Cup 1, wereldbeker 1970
UEFA Cup 1973
Kampioen eerste divisie 1978
Israël speelde 47 interlands

Israël: 'Theo en ik waren een aantal weken geblesseerd geweest. We wisten dat we Ajax moesten aanpakken. Ach, in die tijd kon veel meer dan nu. Je had geen twintig camera's rond het veld. En de scheidsrechters knepen wel eens een oogje dicht.'

Theo 'De Tank' Laseroms en 'IJzeren' Rinus zouden nu bijna wekelijks met rood van het veld worden gestuurd. 'Als het niet goedschiks ging, dan maar kwaadschiks', zo formuleert Israël het motto van Feyenoord in de jaren '70. Swart, lachend: 'Ik stond gelukkig aan de zijkant, die scheermessen in het centrum ontliep ik liever. Maar wie van ons heeft de meeste klassiekers gewonnen?'

Het verschil is kleiner dan Swart dacht. Veertien keer speelden ze tegen elkaar. Hij won er zes van Israël, die met Feyenoord vijf keer van Ajax won. Drie keer werd het een gelijkspel. Swart, lachend: 'Ik kan me die 5-1-zege in 1972 in de Kuip nog herinneren. Drie dagen later speelden we opnieuw in de Kuip, de Europa Cupfinale tegen Internazionale. De wedstrijd van Cruijff met zijn twee goals. Dat seizoen wonnen we alles.'

Israël: 'In die tijd verspeelden Ajax en Feyenoord nauwelijks punten aan de kleinere clubs. Wie de klassieker won, werd kampioen. Zo was het ook in 1971, wij versloegen Ajax in het Olympisch Stadion en pakten een week later de titel. Nederland was wereldtop tussen 1970 en 1974. De meeste internationals speelden bij Ajax en Feyenoord. De klassieker was als Barcelona - Real Madrid nu, op hetzelfde niveau.'

Swart: 'Vergeet ook niet dat Ajax en Feyenoord bijna vijf jaar met hetzelfde elftal speelden, je wist blindelings van de ander wat hij ging doen. Als Sanchez nu een goed seizoen draait, is hij na een jaar al weg bij Ajax.

'Ajax - Feyenoord was in de jaren '60 en '70 ook echt Amsterdam tegen Rotterdam, maar dan zonder de haat en nijd tussen de supporters in deze tijd. Bij Ajax spelen nog twee Amsterdammers. Denk je nou echt dat Sanchez en Onana de betekenis van de klassieker kennen?' Israël: 'Wij konden met de Ajacieden na afloop een drankje doen in de binnenstad van Amsterdam, dat is nu onmogelijk.'

CV Sjaak Swart

3 juli 1938
geboren te Muiderberg
1956-1973 Ajax
Landskampioen 1957, 1960, 1966, 1967, 1968, 1970, 1972 en 1973
KNVB beker 1961, 1967, 1970, 1971, 1972, 1973
Europa Cup 1 1971, 1972, 1973
Swart speelde 31 interlands

De titelrace

Swart heeft zijn eigen skybox in de Arena en volgt zijn club op de voet, als zaakwaarnemer en beruchte mopperkont bij de lokale omroep AT5. Israël bezoekt veel wedstrijden als rapporteur voor De Telegraaf.

Israël: 'Het zou fantastisch zijn als Feyenoord na 18 jaar weer kampioen wordt. Bij Ajax is er wel wat aan te merken op de instelling, die is bij Feyenoord voorbeeldig. Het was al typerend dat Ajax vorig seizoen de titel verspeelde bij De Graafschap. Nu laat die ploeg ook weer punten liggen bij Groningen en Excelsior. Ajax kon nooit profiteren van puntverlies bij Feyenoord, dan verdien je de titel ook niet.'

Swart: 'Je hebt gelijk, Rinus. Kijk hoe Feyenoord tegen Heerenveen een achterstand omboog en hoe Ajax bij Excelsior speelde. Ik had ze nog gewaarschuwd na die overwinning op Kopenhagen.'

Israël, lachend: 'Jij hebt ze gewaarschuwd, Sjaak? Je zit er dicht op.'

Swart, onaangedaan: 'Ik praat met spelers, ik ben elke dag op de club. Tegen Excelsior moeten ze er ook staan. En wat zie ik? Slappe hap. Dan erger ik me kapot. Ajax heeft geen leiders, ik mis de pure winnaarsmentaliteit. Rinus was een winnaar, ik ook. Zie ik die spelers staan in zo'n kringetje op het veld, high-fives geven en roepen: we gaan ervoor. Begint de wedstrijd en wat denk je? Zijn ze niet vooruit te branden.'

Israel: 'Die eerzucht en geldingsdrang zaten diep in mij. Ik hoop dat Feyenoord net zo goed met de druk kan omgaan als wij vroeger.'

Swart: 'Als Feyenoord zondag wint in de Arena, kunnen ze die schaal meteen meenemen naar Rotterdam.' Israel: 'Zelfs bij een gelijkspel is de titelrace al beslist.'

Swart: 'PSV ligt op de loer. Vlak die ploeg niet uit.' Israël: 'PSV beschikt over de beste voetballers, maar ze lieten het dit seizoen niet zien. Feyenoord heeft het beste team, Ajax de mooiste toekomst.'

Swart: 'Ajax wint met 2-1, al denk ik dat het gelijkspel bij Excelsior de nekslag is geweest.' Israel: 'Ik houd het op 1-1, voor Feyenoord ook genoeg om kampioen te worden.'

De teloorgang

Had Nederland nog een maar een centrale verdediger als Israël, zegt Swart. 'Iemand die de defensie neerzet en zijn teamgenoten coacht. Rinus kon ook nog een lange bal op je stropdas leggen, als je ziet hoe de opbouw nu van achteruit verloopt?'

Ze waren verbijsterd na de ontluisterende 2-0-nederlaag van Oranje tegen Bulgarije, waardoor Nederland na het EK in 2016 nu ook het WK in 2018 dreigt te missen. 'Ik heb nog nooit zo'n slechte wedstrijd gezien van het Nederlands elftal', zegt Swart.

De veteranen hadden medelijden met Ajax-verdediger Matthijs de Ligt, die bij zijn debuut tegen Bulgarije twee fouten maakte en al in de rust werd gewisseld.

Rinus Israël (links) en Sjaak Swart in het Olympisch Stadion van Amsterdam, waar Ajax vroeger Feyenoord ontving. Foto Guus Dubbelman / de Volkskrant

Israël: 'Hoe kun je een 17-jarige jongen met een bagage van negen wedstrijden in de eredivisie opstellen in Oranje? Op die leeftijd was ik nog niet goed genoeg voor een amateurclub in de eerste klasse.'

Swart: 'Hij werd ook niet geholpen door Martins Indi.'

Israël: 'Bruno is altijd een twijfelaar geweest. Het was een grove fout van coach Danny Blind om juist die twee aan elkaar te koppelen. Hoe De Ligt reageerde nadat hij de bal wegkopte bij het tweede doelpunt, alsof zijn hele familie op zijn nek zat. Over drie jaar is De Ligt een geweldige verdediger. Maar je moet op die positie wel ervaring opbouwen.'

Het ontslag voor Blind was onvermijdelijk. Swart: 'Je kan het als opvolger van Blind nooit slechter doen. Ik denk dat zelfs Rinus en ik nog beter zouden presteren met Oranje. Zijn wij te cynisch voor deze generatie? Misschien kunnen wij die jongens wel leren om zich normaal te gedragen. Als Memphis Depay vroeger bij Ajax met zo'n hoed was binnengelopen, had hij hem na tien minuten al niet meer kunnen vinden.'

Profs moeten intensiever trainen, aldus Swart. 'Ik zie spelers soms corners nemen, de tranen springen in je ogen. In mijn tijd mocht je het dan nog tien keer overdoen als het niet lukte. Blijven herhalen. Waar is de voorzet gebleven? Ik heb me er als rechtsbuiten suf op getraind. Hoe vaak zie je nog een goeie, scherp aangesneden voorzet vanaf de flanken?'

Israël: 'Het komt ook door de trend dat de linksbenige vleugelspeler op rechts staat en de rechtsbuiten vanaf links naar binnen trekt.' En tegen Swart: 'In deze tijd had jij als linksbuiten gespeeld, Sjaak.' Swart, hoofdschuddend: 'Waar ligt de ruimte op het veld? Aan de buitenkant. Een topteam als Barcelona zet de tegenstander vast op eigen helft. Bayern München doet niet anders. Zo wilde Johan Cruijff het ook, met buitenspelers die zo diep mogelijk staan.'

Israël: 'Dat kan dus niet meer in het huidige voetbal, dan word je geslacht bij balverlies.' Swart: 'Wel met Strootman die tegen Bulgarije de bal constant aan de tegenstander geeft. Rinus had hem verrot gescholden.' Israël, instemmend: 'Ik weet het wel zeker.'

Het eeuwige leven

Swart is nooit gestopt met voetballen, op zijn 78ste heeft hij hetzelfde gewicht als in zijn gloriejaren. Gesoigneerd in maatpak vertelt Swart dat hij trouw de fitnesszaal bezoekt en zijn wedstrijdjes speelt bij Lucky Ajax, de club van oud-spelers. 'Ik ben verslaafd aan voetbal.'

Op het veld van de Amsterdamse amateurclub Zeeburgia voert Swart nog wekelijks de magische rondo op. Oud-profs, maar ook de bejaarde cabaretier Freek de Jonge en voormalig bondscoach Guus Hiddink mogen de bal één keer raken. 'Guus heeft ook een nieuwe heup, je moet de bal niet bij hem vandaan spelen. Maar pass je hem recht in de voeten krijg je hem goed terug. Guus vindt het prachtig.'

Israel: 'Toen ik trainer was van Feyenoord en later FC Den Bosch speelde ik nog bij de veteranen van DOV. Fysiek gaat het niet meer, maar het liefste zou ik met Sjakie meedoen.'

Swart voetbalt en koestert het eeuwige leven, Israël duwt de dood fietsend van zich af. Swart was diep geraakt, toen na Cruijff in 2016 ook Piet Keizer onlangs overleed. Alleen de oudste speler in de legendarische Ajax-voorhoede Keizer, Cruijff, Swart, leeft nog. Van de twaalf Ajacieden, inclusief invaller Dick van Dijk, bij de klassieker van 27 mei 1971 is de helft overleden. Het is een benauwende gedachte, zegt Swart.

Israël heeft afscheid genomen van Coen Moulijn en Theo Laseroms. 'Het overvalt je elke keer opnieuw als een voormalig teamgenoot komt te overlijden. En denk je onwillekeurig, wanneer ben ik aan de beurt?'

Swart: 'Je gaat toch prakkiseren. Van Johan hoorde ik eerst dat het goed ging. Binnen twee dagen was alles anders. Ik mis Johan nog elke dag. Pietje ging niet zo graag naar de dokter, wie wel? Hij was vaak moe, at niet veel. Bleek hij ook die rottige ziekte te hebben. Toen ging het snel. Het was een flinke tik. Na zijn dood heb ik me meteen laten keuren. Ik ben zo bang voor de dood, ik vind het leven nog veel te leuk. Eens zal ook ik gaan, maar ik wil nog niet.'

Israël: 'Ik ben ook bang, Sjaak. Het gaat wel heel hard nu. Als ik na een wandeling en twee uur fietsen in bad lig, denk ik: ook deze dag hebben we weer mooi overleefd.'

Swart: 'Maandag lekker balletje trappen bij Zeeburgia, voel ik me de koning te rijk. Hoewel me soms de gedachte bekruipt: stel dat ik nu omval?'

Één van de veertien klassiekers: 23 september 1973 (2-1).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.