Analyse

Van wie is de schaatssport?

Europa onderzoekt of de schaatsfederatie de mededingingsregels overtreedt. Voor beoefenaars van kleinere sporten is zaak even belangrijk als het Bosman-arrest voor voetballers uit 1995.

Wereldkampioenschap afstanden, 3000 meter, vrouwen.Beeld Klaas Jan van der Weij

Topsport is een vak, zeggen beleidsbepalers uit de sport vaak. Maar hebben sporters het recht hun talent te gelde te maken, zoals normaal is in andere beroepen?

Die vraag gaat de Europese Commissie beantwoorden naar aanleiding van een klacht van de schaatsers Mark Tuitert en Niels Kerstholt. Zij verzetten zich tegen de levenslange schorsing die de internationale schaatsunie ISU wil opleggen aan schaatsers die meedoen aan wedstrijden die niet zijn gesanctioneerd door de bond.

De schorsing geldt ook voor coaches, scheidsrechters, artsen, fysiotherapeuten en zelfs vrijwilligers die hun vak willen uitoefenen buiten de strakke kaders van de ISU.

Icederby is de directe aanleiding geweest om de schaatsers te dreigen met schorsing. Het Zuid-Koreaanse initiatief wil shorttrackers en langebaanrijders op exotische locaties voor veel geld tegen elkaar laten strijden, op een ijsbaan van circa 250 meter.

Beroepsvrijheid

Als de ISU zich niet tegen het initiatief had gekeerd, zou het eerste evenement vorig jaar hebben plaatsgevonden in Dubai. De fine fleur van de schaatsers zou gedurende drie dagen hebben gestreden om een prijzenpot van 1,4 miljoen euro, meer dan de ISU in een heel seizoen verdeelt. De contracten met Dubai, dat het sportevenement beschouwt als promotie voor de wereldtentoonstelling van 2020, waren voor zes jaar getekend.

Maar het onderzoek van de Europese commissie gaat niet alleen schaatsers aan. Volgens de Vlaamse hoogleraar mededingingsrecht Ben Van Rompuy, die Tuitert en Kerstholt bijstaat, proberen ook andere kleine sportbonden de beroepsvrijheid van hun sporters in te perken door te dreigen met draconische maatregelen.

Zwemmers, turners, beachvolleyballers en hockeyers kunnen volgens Van Rompuy voor korte of langere tijd worden geschorst als ze hun talent te gelde willen maken bij evenementen die niet zijn goedgekeurd door hun bonden. Die maken volgens de hoogleraar misbruik van hun monopoliepositie. Dat is tegen Europese regels.

Vooronderzoek

Volgens Van Rompuy is het belang van de zaak-Tuitert/Kerstholt voor de sporten vergelijkbaar met die van het Bosman-arrest voor voetbal (daarin is bepaald dat voetballers na het uitdienen van hun contract transfervrij kunnen vertrekken bij een club).

Dat de Europees commissaris voor mededingingszaken Margrethe Vestager onderzoekt of de ISU 'onevenredige en ongerechtvaardigde obstakels' opwerpt voor bedrijven die zelfstandig schaatswedstrijden willen organiseren, is op zich al winst voor Tuitert en Kerstholt. Het is dertien jaar geleden dat een dergelijke procedure in de sport heeft plaatsgevonden.

Daarnaast wordt zo'n onderzoek pas gedaan na een uitvoerig vooronderzoek - in dit geval duurde het zestien maanden voor de beslissing viel. Dat duidt erop dat de commissie het mogelijk acht dat de ISU te ver is gegaan. Jurisprudentie uit de autosport, paardensport en bodybuilding wijst uit dat overkoepelende bonden concurrerende initiatieven niet klakkeloos kunnen verbieden. Sport is een economische activiteit, waarop mededingingsregels van toepassing zijn.

De ISU doet voorkomen alsof de maatregelen tegen Icederby geen commerciële achtergrond hebben. De bond zegt niet bang te zijn voor een kapitaalkrachtige partij als Icederby, die wedstrijden buiten het schaatsseizoen wenst te organiseren. De strafmaatregelen zouden zijn ingeven uit vrees voor de veiligheid en gezondheid van schaatsers. Ook is de bond tegenstander van gokken op schaatsen. Volgens een ISU-bestuurder die anoniem wil blijven, is Icederby in handen van 'Zuid-Koreaanse maffia'.

Matchfixing

Hoewel de vrees voor matchfixing in zijn algemeenheid niet onbegrijpelijk is, lijkt de ISU vooral slecht geïnformeerd over de Zuid-Koreaanse plannen. In Dubai zou bijvoorbeeld niet worden gegokt. Dat is simpelweg verboden in de Arabische Emiraten.

De gokplannen van Icederby zijn gebaseerd op keirin, een olympische baanwielrendiscipline die in Zuid-Korea en Japan een eigen, uiterst populair, professioneel circuit heeft. Er gaan miljarden om in het gokken op races, die streng zijn gereguleerd door de overheid. Een deel van de inkomsten gaat naar goede doelen.

In Seoul bezocht de Volkskrant in januari een luxueus, verwarmd stadion waar vijftig weekeinden per jaar werd gestreden tussen zeshonderd coureurs die tussen de 40 duizend en 160 duizend euro per jaar verdienen. Toppers als Teun Mulder en Theo Bos hebben in Japan gereden in het lucratieve circuit, zonder problemen te krijgen met wielerbond UCI of verwikkeld te raken in matchfixingschandalen.

Duidelijk

Krijgen de schaatsers die kans ook? Als de ISU topsport werkelijk beschouwde als een vak, zou het antwoord eenvoudig zijn. Vooral buitenlandse schaatsers zouden profiteren van de kans hun schamele inkomen via Icederby aan te vullen.

Maar de hele schaatssport zou baat kunnen hebben bij nieuwe wedstrijdpodia en een stevige financiële injectie. Behalve het wielrennen kennen ook olympische sporten als snowboarden en windsurfen meerdere circuits die naast elkaar bestaan. Soms dringen de vernieuwingen uit het alternatieve circuit zelfs door tot de Olympische Spelen. ISU-voorzitter Ottavio Cinquanta heeft vorig jaar in een interne notitie al voorgesteld de formule van Icederby over te nemen.

De grondhouding van de ISU is evenwel duidelijk. De angst voor concurrentie is groter dan de behoefte de sport een nieuwe impuls te geven. Dat zou in Brussel weleens slecht kunnen vallen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden