Reportage 150 jaar turnen

Van paard met staartje tot toestel met mega-veer: zo verandert de turnsport

Turnen is flink veranderd in de 150 jaar dat de Nederlandse gymnastiekbond bestaat. Topturner Casimir Schmidt test op verzoek drie paarden uit drie tijdvakken om te eens te laten zien en voelen hoe zijn sport is veranderd. 

Het paard met een staartje.

Turner Casimir Schmidt test turnpaard Jaartal: 19de eeuw Gemaakt door: Cor Heil en Piet Veldhuis (replica) Beeld Jiri Buller

De geschiedenis van het ­Nederlandse turnen is ­officieel 150 jaar oud, maar het paard dat deze vrijdagochtend de bondsaccommodatie in Beekbergen wordt binnen gesjouwd, heeft een historie van 193 jaar. Het turntoestel is geheel van hout en wordt door turner Casimir Schmidt, Europees juniorenkampioen van 2012 op ‘sprong’, het Paard van Troje genoemd.

‘Dat hebben die Heil en Veldhuis zelf verzonnen’, zegt hij over de ­makers van de replica van het paard van 1825. Cor Heil en Piet Veldhuis, meubelmakers met gymnastiekvoorkeuren, maakten het bijna twee eeuwen oude paard na, om de wereld een idee te geven van hoe sport evolueert. Er zijn geen losse grepen, waarmee gevoltigeerd kon worden. Het zijn de houten randen van een soort zadel, plus de aanzet van een paardenhals en een staartje.

‘Ezeltje prik’, zegt Schmidt met olijke blik als hij een handstand ­produceert op het toestel. Gelanceerd door een zeer oude springplank kan hij niet veel meer dan zo’n element demonstreren. Het toestel is niet stijf genoeg. Het trilt, maar Schmidt, ­gehuld in een wollen turnpak uit de jaren vijftig, temt het paard door de halve bogen – in België heet voltige het ‘paard met bogen’ – strak in de handen te nemen en de perfecte ­balans te vinden. Hij lacht breeduit, als hij met een salto op beide voeten landt. ‘Mooi’, kreet hij.

Het paard bekend van school

Turner Casimir Schmidt test turnpaard Jaartal: 1950 Gemaakt door: onbekend Beeld Jiri Buller

Hij kent dit paard, zegt Schmidt. Het stond in de Extranhal te Haarlem, toen hij daar, als 5-jarig joch van Pax Hoofddorp, zijn eerste serieuze trainingen onderging. Het was 2000, juist voor de introductie van de moderne opvolger, de Pegases. De jonge Casimir was nog te klein om er een echte sprong overheen te maken.

Het met veel leer beklede toestel, waarvan de bogen met lange pen en schroef werden bevestigd, werd voor het mannenturnen in de lengterichting geplaatst. Voor de vrouwen stond hij dwars op de aanlooprichting. Er werd nog wel eens half naast gegrepen.

Het spectaculairste onderdeel van de sprong over het oudere paard uit het midden vorige eeuw is de afzet op de springplank. Het is een ‘trampling’, zoals museaal medewerker Jan Hoeve in Beekbergen vertelt. Er staan twee ouderwetse bladveren (als van een kleine vrachtauto) onder een houten plank, bekleed met een vierkant stuk rubber. Zodat de voeten goede houvast hebben bij de afzet.

Hoeve vertelt met smaak van zijn herinnering aan de stalen springplank van de firma Schelde Sport (groot in gymnastiekartikelen voor scholen en in basketbalborden). ‘Bij de afzet gaf die een echte klap.’ Schmidt houdt het op een arabier met een fluwelen afzet door de eigen benen, de echte springveren zogezegd.

Het paard genaamd Pegases 

Casimir Schmidt test turnpaard Jaartal: 2001 Gemaakt door: Janssen & Fritsen Beeld Jiri Buller

Uit de berging komt de Pegases, het moderne springtoestel van Janssen & Fritsen. Het is sinds 2001 in gebruik, ontwikkeld op verzoek van de wereldbond FIG. Het lijkt de tong van Mick Jagger op een dragende poot. Anderen zeggen dat het een paddenstoel met vering is.

‘Hij veert. Je kunt hem hard raken. Hij zet hele goede springers af tot 3meter hoogte’, vertelt Casimir Schmidt die in 2012 in Montpellier op dat toestel Europees juniorenkampioen werd. Soms zit de vering in de poot, soms in de brede lap leren bekleding die in de Franse uitvoering (fabrikant Gynmova) van veren is voorzien.

‘Die andere paarden, die zijn vaag’, zegt Schmidt. ‘Als je het vergelijkt met wat wij nu voor sprongen doen, dat kon destijds op dat materiaal echt niet. Turnen is door zo’n technische ontwikkeling een andere sport geworden. Absoluut.’

De verbetering is ergonomisch. Hoe konden turners, aanzwevend van een plank dan wel een loopsalto uitvoerend voor de plank, voldoende grijpzekerheid krijgen? Door een breed, licht oplopende ‘landingsstrook’ voor de handen te creëren. Janssen en Fritsen (uit Helmond) kozen de naam van het vliegende paard uit de Griekse mythologie: Pegasus. Maar de U werd een E, om merkclaims te voorkomen.

De uitvoering van de Pegases is er een van kunststof. Het schort rond de poot moet worden dichtgeritst, voor veiligheid en decor. Het steekt toch een beetje schril af bij de warmte van het hout en leer bij de andere twee historische paarden uit het Home of History van de KNGU, de bond die dit jaar zijn 150ste verjaardag viert.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden