Van mislukte coach naar 'godfather' van Feyenoord: de metamorfose van bondscoach Ronald Koeman

Tussen 2011 en 2014 vond Ronald Koeman zichzelf opnieuw uit bij Feyenoord. Van bikkelharde prestatiecoach veranderde hij in een trainer met oog voor zijn spelers. Met succes. En net als nu bij Oranje werkte hij met een jonge groep zonder uitgesproken leider. 

Ronald Koeman tijdens de eerste training van het Nederlands elftal onder zijn leiding. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

 ‘Fawaka’, zei Ronald ­Koeman als trainer van Feyenoord soms tegen jonge spelers. De van oorsprong Surinaamse groet (‘Hoe gaat het’) is populair bij de stadsjeugd. Koeman, met zijn waanzinnig succesvolle spelerscarrière en een uitstraling die volle kleedkamers doet stilvallen, daalde af naar het idioom van de vele tieners en jonge twintigers in zijn selectie.

‘Koeman is een baas’, vindt Jerson ­Cabral, een van de weinige talenten die onder Koeman niet slaagde in de Kuip. Geen bullebak, bedoelt hij, maar een toffe peer. ‘Hij is cool.’

Bij Feyenoord, tussen 2011 en 2014, vond Koeman zichzelf opnieuw uit. Hij leidde de zieltogende volksclub terug naar de topdrie. Talenten groeiden uit tot international. Ze werden tientallen miljoenen meer waard waardoor Feyenoord uit de schulden geraakte. En voor zichzelf verdiende Koeman een overgang naar de Premier League (Southampton, Everton), de opmaat tot zijn aanstelling als bondscoach van het ­Nederlands elftal.

Bij Oranje moet hij, net als bij Feyenoord, een jonge, lamgeslagen groep zonder uitgesproken leiders ontwikkelen en laten presteren. 

Resultaatcoach

Bij zijn komst naar Feyenoord stond ­Koeman te boek als afstandelijk, arrogant, trots, hard, resultaatgericht, oer-Hollands, uitgesproken, onvermurwbaar en met een schrijnend gebrek aan introspectie en empathie. Hij gold als ­iemand die niet kon omgaan met de nieuwe, veelkleurige generatie. Tatoeages, hoeden, vlechtjes, naampjes op schoenen, grote monden; daarmee moest je bij trainer Koeman niet aankomen.

‘Daar zijn wij niet zo van, nee’, zegt zijn oudere broer Erwin, eveneens trainer.

Koeman gold bovendien als een mislukte coach. Hij werd weliswaar kampioen met Ajax (2002, 2004) en PSV (2007), en wist ook met beide ploegen in Europa te stunten, maar de conclusie in den lande was dat Koeman vooral geprofiteerd had van het zaaiwerk van andere trainers. Hij werd oneervol ontslagen bij zijn volgende twee clubs: Valencia (2008) en AZ (2009, na drie maanden).

Koeman overwoog na zijn gedwongen vertrek bij AZ even helemaal uit het voetbal te stappen. Erwin Koeman: ‘Je bent als coach zó afhankelijk van het resultaat, van de grillen van het bestuur. Als je dan twee keer zo’n snel ontslag hebt meegemaakt, plus alle impact op je gezin die je toch van hot naar her meesleept, je kinderen die nagewezen worden op school, de pers die je diskwalificeert, dan kan het je gestolen worden.’

Hij had ook wel wat anders aan zijn hoofd. Vrouw Bartina werd ernstig ziek en weet dat aan de stress van de voetballerij. Ronald, die daarvoor nog nooit een ei gekookt of bed verschoond had, ontpopte zich tot mantelzorger, kok, schoonmaker en huiswerkhulp. Eindelijk stond hij zelf op de laatste plaats. ‘Ik ben er een betere trainer van geworden’, vertelde hij aan het tijdschrift Helden toen Bartina genezen was verklaard.

Samen zaten ze in de auto toen Feyenoord belde. Bartina Koeman zei: doe het, ik gun het je. En zo stapte Koeman na anderhalf jaar weer in. Erwin Koeman, eerder hoofdtrainer bij Feyenoord (2005-2007): ‘Voetbal blijft ons trekken. Bovendien wilde hij niet uit Nederland weg. Feyenoord is en blijft een geweldige club.’

Hij stapte niet in een gespreid bed. De onevenwichtige spelersgroep had de ­vorige trainer, Mario Been, weggestemd na een seizoen waarin met 10-0 van PSV was verloren en de ploeg als tiende was geëindigd. De grootste talenten (Castaignos, Fer en Wijnaldum) wilden en gingen weg. Want Feyenoord had geen geld, geen perspectief, geen zelfvertrouwen en een clubbestuur dat uitgekotst werd door de eigen fans.

Koeman kwam bovendien binnen als tweede keus: Louis van Gaal had geen ­interesse. Een peiling van RTV Rijnmond onder supporters die de eerste training van Koeman als Feyenoordcoach gadesloegen, leverde louter scepsis op.

‘Hij heb nooit iets gepresteerd met een jonge groep.’

‘Hij is niet mijn droomkandidaat. Ik denk van niemand niet.’

‘Wat er goed aan hem is? Dat-ie maar voor een jaar getekend heeft.’

Wat ook niet hielp, was dat disciplineprediker Koeman het als speler van Feyenoord niet altijd even nauw had genomen met de huisregels. Hij rebelleerde openlijk tegen coach Arie Haan, ging zonder diens toestemming op stap na een Europese uitwedstrijd en eiste meer steun voor het verdedigende werk, want zijn rechterknie werd steeds zwakker.

Met een volledig ingetapet rechterbeen werkte Koeman in 1997 de laatste wedstrijden van zijn spelerscarrière af. Gaston Taument: ‘Dat dwong wel respect af. Hij kon alleen nog maar met links spelen, maar ook die passes kwamen allemaal aan, zo’n klasbak was hij.’

Hoewel Koeman bij zijn afscheid een staande ovatie kreeg, bleek die liefde veertien jaar later bekoeld, ook al doordat hij als Ajax-coach een stropdas met het cijfer 1 erop had gedragen. Taument: ‘Dat doet het niet zo goed in Rotterdam, al kon Ronald daar niks aan doen. Dat was gewoon het clubkostuum.’

Opbouwtrainer

De Koeman van 2011 bleek een man met een plan. Hij stelde de jonge assistenten Van Gastel en Van Bronckhorst aan en vroeg jeugdtrainers Taument en Cor Adriaanse om wekelijks spelers individueel te komen trainen. Het kwartet kende de karakters, kwaliteiten en ­tekortkomingen van de talenten waarop Koeman een ploeg moest bouwen.

Taument: ‘Toptalenten liepen er altijd al rond, maar nu was er eindelijk een hoofdcoach die echt met ze aan de slag ging, vaak bij de jeugd kwam kijken, vertelde wat hij van ons verwachtte en die jongens kansen gaf. Hij hamerde ­persoonlijk op de details bij technische oefeningen. Schitterend om te zien, vond ik, hoe hij op de vrijdagtraining een tactiek erin stampte waarmee hij op zondag Ajax, PSV en AZ verraste.’

Koeman schroomde niet soms met vijf man achterin te spelen, destijds een noviteit in Nederland en later succesvol gekopieerd door Van Gaal bij het Nederlands elftal op het WK 2014. Hij eiste vuur in de duels. Vooral op het middenveld waar hij de al afgeschreven Karim El ­Ahmadi, de jonge Jordy Clasie en door PSV overbodig verklaarde huurling ­Otman Bakkal in zichzelf liet geloven.

El Ahmadi, tegenwoordig de aanvoerder van Feyenoord: ‘Iedereen begon op nul. Speelde je goed dan bleef je staan. Hij motiveerde je dusdanig dat je het gras wilde opeten. Hij gaf ons zelfvertrouwen door zelf heel veel zelfvertrouwen uit te stralen. Wat ik me goed herinner is dat hij altijd een soort opstellingenbordje bij zich had waarmee hij apart situaties met je doornam. Hij maakte me tot de speler die ik nu ben.’

Tal van spelers (Martins Indi, De Vrij, Janmaat, Clasie, Schaken, Kongolo, Boëtius) reikten tot Oranje. Buitenspeler Schaken, een van de weinige ervaren spelers, maakte de beste periode in zijn carrière door onder Koeman.

Schaken: ‘Terwijl ik best bevreesd voor hem was. Ik hoorde van spelers waar hij mee gewerkt had dat hij heel ­autoritair was. Kennelijk heeft hij daarvan geleerd, want ik vond hem juist heel sociaal. ‘Kom naar me toe als er wat is’, zei hij altijd. Hij stelde zich soms kwetsbaar op. Toen we drie keer op rij verloren, vroeg hij ons wat hij verkeerd had gedaan.’

Koeman haalde de discipline aan. Schaken: ‘We moesten bijvoorbeeld samen ontbijten. Ik baalde ervan, moest mijn wekker om zes uur zetten. Maar voor zijn komst kwamen we pas vlak voor de training met lege magen op de club. Hij maakte ons professioneler, saamhoriger, fitter, maar zei ook na een goede reeks: jongens, neem vanavond een drankje, morgen zijn jullie vrij.’

Martin Koeman, de vader van Ronald en Erwin, overleed in december 2013. ­Ronald zat in het weekeinde gewoon op de bank. Schaken: ‘Je merkte niets aan hem. De rest van de staf vertelde ons dat hij het niet makkelijk had. Toen zijn we nog een stapje harder gaan lopen. Omdat we hem een goede vent vonden en niet wilden dat hij nog meer aan zijn kop had.’

Conflicten waren spaarzaam en werden meestal de volgende dag al weg gemasseerd. ‘Koeman is God’, oordeelde de gehuurde Zweedse spits John Guidetti, die in Rotterdam zijn beste seizoen beleefde. Guidetti was nogal van de superlatieven.

Maar ook Schaken zegt: ‘Hij was onze godfather. Hij behandelde iedereen gelijk. Ook de aanvoerder kreeg op zijn kop. Ook de reserves kregen alle aandacht. Daar ging hij op de dag na een wedstrijd zelf mee aan de slag. Hij organiseerde teamuitjes naar chique tenten, de Harbour Club en zo. Hij vond dat ­Feyenoord klasse moest uitstralen. Hij droeg ook mooie kleding, reed een Porsche Panamera. Maar bij die etentjes was hij dan wel de gezellige gangmaker.’

En er was dus de Surinaamse straattaal die zo plots uit zijn mond rolde. Broer Erwin Koeman: ‘Je moet je verdiepen in de nieuwe generatie, want in ­Nederland werk je alleen nog maar met jeugd. Anders loop je tegen de lamp. ­Ronald is losser, relaxter geworden. Dat is misschien ook terug te voeren op alle narigheid buiten het veld. Hij was altijd extreem eerzuchtig. Dat is hij nog wel, maar hij ziet sneller de zon schijnen. Al snap ik dat mensen nog steeds denken: wat komt dáár aan lopen. Hij heeft die loop, die bouw, die blik van: hier ben ik.’

Met twee tweede en een derde plaats groeide zijn populariteit in Rotterdam. Voor zijn 50ste verjaardag hadden fans een levensgrote Abraham-pop bij de entree van de Kuip laten vollopen, spelers trainden met shirts ‘Ronald 50’ erop. ‘Feyenoord in mijn hart’, zette Koeman later die dag op Twitter, het nieuwerwetse medium dat hij omarmd had.

Hij kreeg een glorieuze uitgeleide na de laatste thuiswedstrijd. Fans kwamen met cadeaus, anderen lieten tranen. Net als de jonge middenvelder Clasie. ‘Waarom? Hij is gewoon een goede man.’

Dat die man niet direct bondscoach werd, maar pas ruim 3,5 jaar later, daar snapt in Rotterdam niemand wat van. Schaken: ‘Hij is de ideale man voor deze klus.’

CV Ronald Koeman

Geboren op 21 maart 1963

Hoofdcoach:

2000-01  Vitesse

2001-05   Ajax

2005-06  Benfica

2006-07  PSV

2007-08  Valencia

2009     AZ

2011-14   Feyenoord

2014-16   Southampton

2016-17   Everton

2018     Nederland

Koeman heeft als enige Nederlander bij alle Nederlandse topclubs (Ajax, PSV en Feyenoord) en het Nederlands elftal gewerkt, als speler dan wel als coach.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.