Van Europa terug naar huis

AZ keert terug in de schoot van de provincie. De status van topclub zal verloren gaan. De toekomst? De ene directeur: ‘Ik ben directeur en zelfs ík weet het niet.’ De andere: ‘We snakken naar antwoorden.’..

Marcel Brands heeft net kroketten besteld, als de technisch directeur van AZ blijft staan bij de deur van het voetbalstadion dat vroeger DSB Stadion heette. Of de sjeiks al in Alkmaar zijn geweest, om de landskampioen op te kopen? ‘Ik heb nog geen witte tulband gezien.’

AZ is in last, financieel en sportief. De teloorgang laat zich lezen als het ontluisterende verhaal over tientallen ontslagen werknemers, afhakende en morrende sponsors, te hoge salarissen, de slagschaduw van Dirk Scheringa en de koele afrekening met trainer Ronald Koeman. Het gaat over grootheidswaan en knagende onzekerheid over de toekomst.

Welke toekomst? Als de serveerster meldt dat de kroketten warm zijn, antwoordt Brands, met de deurklink in de hand: ‘Ik ben directeur en zelfs ík weet het niet.’ Algemeen directeur Toon Gerbrands, later: ‘Ik beleef hier dingen die ik nog nooit heb beleefd.’

AZ kruipt terug in de schulp van de provincie. Noodgedwongen. Vrijdag werd bekend dat Buko Transport uit Beverwijk zich voor de rest van het seizoen als shirtsponsor aan AZ verbindt. Een aantal zakenlieden rond Alkmaarder Gijs Schot wil ongeveer 10 miljoen euro investeren in de club. Ze wensen op nul te beginnen, terwijl de curatoren die het faillissement van DSB afwikkelen de tijd nemen. Een impasse is ontstaan, een vacuüm. Onrust tiert welig.

De potentiële geldschieters willen van AZ weer een ‘normale’ club maken; een club zonder miljoenensalarissen, in de subtop van de eredivisie, af en toe strijdend om Europees voetbal. Een typische provincieclub dus, met een eminente jeugdopleiding. De begroting zal dalen van 40 miljoen in het recordjaar 2009-2010 (dankzij de deelname aan de Champions League) naar 20, maximaal 25 miljoen.

Wie symboliek wil zien, ontwaart symboliek. Koop in de fanshop van AZ één wedstrijdshirt voor 29,95 euro en je krijgt er eentje gratis bij. Op dat tweede shirt staat nog DSB. Scheringa zelve kon de koppelverkoop hebben verzonnen.

Nog meer symboliek op de lunchkaart in de brasserie: de ene kant prijst de bittergarnituur aan met de naam ‘selectie FC Barcelona’: met tapenade en Serranoham. Op de andere kant staat vis, vers van de kade in IJmuiden, geserveerd met frites. AZ is onderweg, van Europa terug naar huis, als het ware.

Alkmaar Zaanstreek wil de toekomst omarmen, maar het verleden snoert de club de keel. Het verleden is niet zomaar uit te wissen, ondanks bijna Noord-Koreaans aandoende pogingen.

Bij de rondleiding door het stadion vermijdt de gids elke verwijzing naar Scheringa, eens de redder van de club en jarenlang voorzitter, later zelfs eigenaar. Hij bestaat niet meer in het stadion dat van ‘zijn’ geld is gebouwd. Een jaar eerder was hij nog de Grote Roerganger tijdens een tourtje.

AZ was DSB. DSB is niet meer. AZ moet vertrouwen herwinnen bij andere sponsors, die altijd in de schaduw van Scheringa vertoefden. Oud-speler Henk van Rijnsoever is terug als commercieel manager. Hij was een tijd verantwoordelijk voor leaseauto’s en zo, maar nu is hij weer de man van praatjes met potentiële sponsors.

Michel Robert is alweer vertrokken als commercieel manager, nadat hij eerst tientallen mensen heeft moeten ontslaan in de horeca, in de fanshop, bij de sponsorafdeling. De openingstijden van de winkel zijn gewijzigd: van 10 tot 5, in plaats van van 9 tot 6.

De club noemt geen cijfers, maar Gerbrands heeft het steeds over 150 personeelsleden voor wie hij zorgdraagt. Scheringa nam voorheen het cijfer 500 in de mond, waarbij vermoedelijk alle deeltijdwerkers waren gerekend. Scheringa sprak graag in de overtreffende trap.

Spelers willen weg, zonder het te roepen. Ze bleven ook voor de Champions League, maar het Europese avontuur is voorbij. Scheringa koketteerde met lijstjes van scouts die op de tribunes zaten. Alleen De Zeeuw vertrok voor dit seizoen, naar Ajax. In januari zijn Ari en Pocognoli verkocht, met instemming van trainer Dick Advocaat.

AZ had dringend geld nodig, omdat de curatoren vóór de gevraagde datum van 15 januari geen duidelijkheid verschaften. ‘Ik heb spitsen en linksbacks genoeg’, zegt Advocaat laconiek.

De twee leverden ruim 6 miljoen euro op. Zonder dat geld had AZ in maart de salarissen niet meer kunnen betalen. ‘We waren in serieuze problemen gekomen’, geeft Brands toe, terwijl hij de kroketten nog even laat wachten. En Gerbrands: ‘Van alles wat zich hier voordoet, was dit maar een probleempje.’

Lang bleven Brands en Gerbrands beweren dat AZ onder de vlag van DSB Beheer viel en niet zou worden geraakt door het faillissement van DSB Bank. Was het naïviteit? Was het een spel, of een poging tot misleiding? Het luchtkasteel liep van boven veel sneller leeg dan zij het van onderen konden bijvullen. De curatoren zijn de baas en beslissen. Zij willen het aandeel AZ (de club dus) verkopen en nemen de tijd, misschien onvoldoende beseffend dat AZ elke dag minder waard wordt.

Ze houden zich op de vlakte. Misschien verwachten ze meer dan die pakweg 10 miljoen te kunnen ontvangen voor de club. Ze eisen bovendien snelle terugbetaling van de lening van 14 miljoen van DSB Beheer, die kort voor het faillissement aan AZ is verleend. Met die schuld willen de potentiële investeerders echter niets te maken hebben. Ook bij hen groeit de onrust.

De financiële crisis in het voetbal treft AZ in het hart. Lees in plaats van aandelen of obligaties het woord voetballers. Speculeren met voetballers. De meeste spelers zijn, tegen forse salarissen, voor jaren vastgelegd. AZ dacht hoge afkoopsommen voor ze te ontvangen. Bijna niemand wil ze nog kopen. Overal is het geld op.

Makelaar Rob Jansen zegt dat voor aanvoerder Schaars alleen vage Russische belangstelling bestond tijdens de winterstop. ‘Bovendien is Stijn loyaal aan de club.’ De manager van Moussa Dembélé, Patrick Vervoort, heeft niets vernomen. Als het een beetje tegenvalt, zit AZ nog jaren vast aan topsalarissen, hetgeen niet strookt met de plannen van de potentiële kopers. Zij vallen trouwens ook over de lonen van de directie: ruim 3 ton voor Gerbrands en aanmerkelijk meer voor Brands, die voor ruim een half miljoen op de loonlijst staat.

Brands reageerde in december, na het ontslag van trainer Ronald Koeman, fel op de verontwaardiging van een paar verslaggevers over de moraliteit van dat besluit. Wat dat niet kostte, in deze tijd van massaontslag bij het bankpersoneel? Geen miljoenen, beweerde Brands stellig, en dat terwijl het afkopen van anderhalf jaar contract van Koeman in een uurtje was geregeld en de Belgische bond anderhalve ton ontving voor het afstaan van Advocaat, die ook een salaris krijgt.

Uit de vele gesprekken blijkt dat Brands van Koeman afwilde. Koeman was de keuze van Scheringa, die graag pronkte met namen en als puntje bij paaltje kwam alleenheerser was. Brands gaf twee redenen om Koeman te ontslaan, op 5 december: de slechte resultaten, alsmede kapitaalvernietiging, door het povere spel van de toppers. Onder Advocaat zijn de prestaties relatief slechter en de topspelers zijn geen snars beter gaan voetballen.

Erwin Koeman, de broer van Ronald: ‘Ronald heeft na zijn gedwongen vertrek bij AZ in een dip gezeten. Hij is zeer teleurgesteld, omdat hij sterk het gevoel heeft dat hij er nog had gezeten als Scheringa was gebleven. Ze zullen toch hebben geweten waarin hij sterk is en minder sterk, maar vooral waarin hij verschilt met zijn voorganger Van Gaal. Dan moet je hem ook de tijd geven. Van hem heb ik begrepen dat er nooit een woord van kritiek is geweest voordat hij van het ene moment op het andere werd ontslagen.’

Koemans opvolger Advocaat ontbreekt zondag tegen Feyenoord. Voor zijn eerste broodheer, de Belgische bond, woont hij de loting voor de EK-voorronden in Warschau bij. Advocaat verwacht dat de punten elk moment kunnen binnenstromen, omdat AZ volgens hem goed voetbalt.

Maar de glans van de titel is allang verdwenen en keert ook niet meer terug. In feite begint AZ opnieuw, net als in de jaren tachtig na het vertrek van de broers Molenaar. Het conglomeraat van vermogende mannen uit de regio is enthousiast: Gijs Schot is directeur van Schot Alkmaar holding bv, een bedrijf in onder meer kraanmachines.

Schot steunt ook Telstar financieel. Bij een ontmoeting in Paviljoen Schoonenberg, een half jaar geleden, vertelde hij dat het bij Telstar gezelliger was. Bij AZ was het namelijk helemaal niet zo gezellig. AZ was altijd en eeuwig Dirk. Het voetbal vergoedde veel. Schot, nu: ‘Voor vragen over AZ verwijs ik u naar AZ. Ik geef verder geen reactie.’

Dat de geïnteresseerden eisen stellen, is duidelijk, zo melden diverse bronnen, onder wie ook Brands en Gerbrands. Ze willen niet dat hun geld verdwijnt in de put van schulden. Maar de curatoren willen de lening terug van Scheringa, bijna 14 miljoen.

Gerbrands: ‘Onze kredietlijn naar DSB is verdwenen, dat betekent ook dat er nog een schuld open staat van 13,9 miljoen. Die hadden we in de oude situatie in 10 jaar kunnen terugbetalen, maar nu gaat dat niet. Ik kan me voorstellen dat nieuwe investeerders zeggen: daarvan distantiëren we ons. We willen beginnen met een schone lei.’

Nu is alles te koop. Scheringa’s huizen, ‘zijn’ museum, ‘zijn’ club, ‘zijn’ stadion. Onlangs zijn zelfs zijn schapen verkocht, die hij dacht op het droge te hebben. Intussen klagen de sponsors en twijfelen de supporters. Bij AZ kosten vijf stoelen in de Kees Kist- of Georg Kessler Lounge samen 25 duizend euro per seizoen, exclusief eten en drankjes. Europese wedstrijden zijn niet inbegrepen.

Een houder van vijf stoelen zegt dat AZ al bij hem was om zijn contract te verlengen, dat nog een jaar doorloopt. Ook hij twijfelt. Wat krijgt hij straks terug? Topvoetbal? De middenmoot? Nog minder?

Gerbrands: ‘Voor iedereen telt maar één ding: hoe gaat het verder? Wat dat betreft zitten we in een vacuüm. Het sleutelwoord is perspectief. We moeten kunnen laten zien wat wij en de club te bieden hebben.’ Gerbrands en Brands kijken al voorzichtig om zich heen, naar een andere baan bijvoorbeeld. NOC*NSF? PSV?

Altijd weer die onzekerheid. Gerbrands: ‘Zo wordt het onwerkbaar. Wij snakken naar antwoorden. Die zijn ook in het belang van de 150 mensen die hier werken, mensen met hun eigen zorgen en angsten. Belangrijker dan de vraag wie de eigenaar wordt, is absolute duidelijkheid. Het duurt maar en duurt maar. Natuurlijk heb ik dat ook tegen de curatoren gezegd. Zij begrijpen het, maar hebben een ander belang. Zij willen geld zien; wij willen de boel draaiende houden op een solide basis, het liefst met regionale investeerders.’

Overal hangt de schaduw van Scheringa. Hij is weg, maar ook weer niet. In mei geeft hij een lezing, met Hennie van der Most, nog zo’n selfmade zakenman. De locatie? Het stadion dat vroeger zijn naam droeg. De entree? 1300 euro. Scheringa hoeft, tot onvrede van velen bij AZ, geen huur te betalen. Dat heeft hij zo bedongen.

Scheringa is opnieuw begonnen. AZ nog lang niet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden