Uitblinken op een WK? Vijf sleutelfactoren voor succes

Welke factoren hielpen Oranje voorheen naar de top?

Het Nederlands elftal eindigde op een WK vijfmaal bij de beste vier: het werd tweede in 1974 en 1978, vierde in 1998, tweede in 2010 en derde in 2014. Aan de minimale voorwaarden voor zo'n prestatie wordt niet langer voldaan. Vijf sleutelfactoren op een rij.

Robben viert de overwinning op Uruguay in de halve finale van de WK in Zuid-Afrika. Beeld anp

1. Bondscoach winnaar Europa Cup

Het Nederlands elftal wist alleen de top-4 van een WK te bereiken met een bondscoach die als clubtrainer een Europacup had gewonnen. Rinus Michels (met Ajax), Ernst Happel (Feyenoord), Guus Hiddink (PSV) en Louis van Gaal (Ajax) wonnen als clubtrainers allemaal de Europa Cup 1 of de Champions League, na 1992 de opvolger van de Europa Cup 1. Bert van Marwijk (Feyenoord) veroverde de UEFA Cup.

Toekomst

Het is onbekend wie de na de mislukte WK-kwalificatie afgezwaaide bondscoach Dick Advocaat zal opvolgen, maar duidelijk is dat Europacupwinnaars Van Gaal, Hiddink en Van Marwijk niet tot de voornaamste kandidaten behoren. En onder de jongere kandidaat-bondscoaches (Frank de Boer, Ronald Koeman, Ruud Gullit) zijn geen Europacupwinnaars.

2. EuropaCup 1 en/of Champions League

De prestaties van internationals bij hun clubs zijn belangrijk voor het WK-succes van de nationale ploeg. Bij vier van de vijf geslaagde WK's kwamen tussen de acht en tien internationals als basisspeler uit voor een club die speelde in de hoogste Europese competitie. Uitzondering vormt 1978, toen slechts drie spelers van de Oranjeselectie in de Europa Cup 1 speelden en de vedetten Johan Cruijff en Willem van Hanegem zich hadden afgemeld.

Toekomst

Aan de Champions League doen veel meer clubs mee dan aan de vroegere Europa Cup. Toch zal het aantal Nederlandse internationals dat actief is in die competitie dalen. Nederlandse clubs plaatsen zich niet meer rechtstreeks voor de groepsfase. Slechts zeven spelers komen op dit moment uit voor een buitenlandse club die actief is in de Champions League, twee als reserve.

EK '88 Beeld anp

3. Winnaars van een Europacup

Nederland is bij het WK alleen succesvol geweest met sterspelers die hun clubs aan minimaal één Europese clubtitel hielpen. In 1974 en 1978 waren dat respectievelijk vijftien en dertien Feyenoorders, Ajacieden en PSV'ers, in 1998 ging het om veertien Ajacieden, PSV'ers en spelers van buitenlandse clubs. Bij de laatste twee succesvol verlopen WK's werd het elftal gedragen door respectievelijk vier (2010) en drie (2014) spelers die met buitenlandse clubs Europese bekers hadden gewonnen.

Toekomst

Arjen Robben stopt na het kwalificatieduel tegen Zweden, dinsdag, waarschijnlijk als international. Dat brengt het aantal Europacupwinnaars onder de huidige internationals terug tot één: linksback Daley Blind (Europa League 2017 met Manchester United). Alleen Blind en doelman Jasper Cillissen (reserve bij Barcelona) spelen bij topclubs die geregeld strijden om Europese titels.

4. Basisspelers bij Europese topclubs

Tijdens de eerste drie WK's waarop Oranje opvallend presteerde, werd de kern van de ploeg gevormd door voetballers die basisspelers waren bij een internationale topclub. Het ging om respectievelijk twaalf, tien en twaalf spelers. Vaak speelden enkelen bij dezelfde club, waardoor ze op elkaar waren ingespeeld. In 2010 was dat aantal geslonken tot vijf, vooral omdat Ajax, Feyenoord en PSV niet langer structureel behoren tot de internationale top. Tijdens het laatste WK waren het er twee, Arjen Robben (Bayern München) en Robin van Persie (Manchester United).

Toekomst

Nederlandse internationals zijn nog maar zelden dragende basisspelers bij een internationale topclub, zoals Robben, Sneijder en Van Persie eerder. Zelden komen internationals nog uit voor dezelfde buitenlandse clubs, waardoor ze alleen rondom interlands samen trainen. Op dit moment spelen alleen Daley Blind (Manchester United) en Georginio Wijnaldum (Liverpool) bij internationale topclubs. Dragende krachten zijn ze niet.

Van Persie en Van Gaal vieren een magistraal doelpunt tegen Spanje. Beeld anp

5. Landskampioen in buitenland

De succesvolste WK-spelers zijn minimaal eenmaal met hun club landskampioen geworden, in Nederland of in het buitenland. Ze wisten wat het was om een titel te veroveren, om onder druk te spelen. In vier van de vijf titeltoernooien betrof het vijftien spelers of meer. Alleen het laatste WK was een uitzondering. In 2014 begonnen acht spelers als landskampioen aan het toernooi.

Toekomst

Tot de huidige selectie (zonder Robben) behoren vijftien landskampioenen. Ze hebben die titels hoofdzakelijk gewonnen bij Ajax, Feyenoord of PSV. In buitenlandse dienst worden steeds minder prijzen gepakt, omdat steeds minder internationals bij topclubs spelen.

Slot: ter nuancering

De geschetste voorwaarden zijn geen garantie voor succes. Onder leiding van Louis van Gaal wist Nederland zich in 2002 niet te plaatsen voor het WK, terwijl die ploeg volgens bovenstaande maatstaven meer kans op succes maakte dan het Oranje van 2014, dat derde werd. Maar nu de ploeg aan nog minder criteria voldoet dan drie jaar geleden, en in de voorzienbare toekomst geen hoop is op verbetering, is er weinig reden voor optimisme over WK-prestaties. Alleen met een nieuwe lichting talent is iets bijzonders mogelijk.

Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.