Twee maanden na het ernstige ongeval van BMX'er Jelle van Gorkom

Na zijn ernstige ongeval in januari kan Jelle van Gorkom wellicht nooit meer racen. Zijn ploegmaats wel. In zijn naam. ‘Dit is wat Jelle wil.’ 

BMX-ers in Saint-Quentin-en-Yvelines. Ook Niek Kimman won een race.Beeld UCI

Saint-Quentin-en-Yvelines

Er hangt geen ketting onderaan de startheuvel van de Franse fietscrossbaan in Saint-Quentin, even buiten ­Parijs. Vandaag niet, zegt de Franse terreinknecht, anders ook niet. Op andere BMX-banen is zo’n ketting evenmin gebruikelijk, zeggen vertegenwoordigers van de Engelse en Belgische fietscrossploegen die meedoen aan de eerste wereldbekerwedstrijd sinds het ernstige ongeluk van BMX’er Jelle van Gorkom.

Op Papendal, waar de 28-jarige Nederlander al jarenlang traint, hing lange tijd wel een ketting onderaan de steile startheuvel. Die zogenaamde veiligheidsketting, bedoeld om onbevoegden van de starthelling weg te houden, werd Van Gorkom bijna fataal. Iemand was vergeten hem weg te halen voor de training, begin januari. Door een knik in de baan was hij niet te zien vanaf de startpositie, een toren van negen meter hoog. Van Gorkom klapte met een vaart van zo’n 60 kilometer per uur op een zandheuvel en werd gelanceerd.

Zijn verwondingen: gebroken ribben, een breuk in het gezicht, een scheurtje in de schedel en beschadigingen aan lever, milt en nieren. De Achterhoeker werd aanvankelijk kunstmatig in slaap gehouden. Van Gorkom – 1.88 meter, 90 kilo – ontwaakte twee weken na het ongeluk van 9 januari uit zijn coma. De zilverenmedaillewinnaar op de Olympische Spelen van Rio stapt voorlopig niet meer op een BMX-fiets. Misschien wel nooit meer. Zijn revalidatieproces kent een open einde.

De sleutels

In Saint-Quentin-en-Yvelines probeert de nationale BMX-selectie tweeenhalve maand na het ongeluk de draad op te pakken. Dat is niet eenvoudig, ook al concludeerde het Openbaar Ministerie na onderzoek dat niemand strafrechtelijk verwijt valt te maken. Het is beoordeeld als een bedrijfsongeval, laat een woordvoerder van justitie weten. Omdat verzekeraars het ongeval nog onderzoeken, zijn betrokkenen op hun hoede.

‘Het is niet altijd even makkelijk’, zegt Niek Kimman (21). Hij stond in januari naast Van Gorkom op de startheuvel. Hij drukte op de knop om het starthek te laten zakken. Hij ging er, net als zijn trainingsmaat, vanuit dat de ketting was weggehaald. Kimman laat lange stiltes vallen als hij vertelt over het ongeluk. ‘Random start. Riders ready? Watch the gate. Duizenden keren, zo niet vaker, hebben we dat riedeltje gehoord’, zegt Kimman.

Ook bondscoach Bas de Bever praat met moeite over het ongeluk. In gedachten heeft hij de paar minuten voor het ongeluk eindeloos herhaald. ‘Bas, doe me even de sleutels’, hoort hij Van Gorkom nog vragen. Hij stond ook boven op de starttoren, maar was bezig met andere BMX’ers en zag niet wat er gebeurde.

‘We kunnen!’, roept Kimman niet veel later. Dan hoort hij Kimman nog een keer. De Bever herinnert zich slechts paniekerig geschreeuw. ‘Fuck!’, ‘Jelle’, ‘ketting’.

De Bever wil eigenlijk liever niet dat de Nederlandse BMX’ers tijdens de wereldbekerwedstrijd in Frankrijk met de pers over het ongeluk praten. Bijna de voltallige selectie was erbij toen Van Gorkom in de ambulance werd weggereden. Hij wil zijn pupillen beschermen: ‘De herinnering is nog te vers. We hebben het er al veel over gehad. Nu is het tijd om weer even bezig te zijn met waar we het allemaal voor doen: crossen.’

Zelf wil De Bever er wel wat over kwijt. Hij kiest zijn woorden zorgvuldig. Of hij zich ooit de schuldvraag heeft gesteld? Nee, zegt hij behoedzaam. ‘Maar je voelt je als bondscoach natuurlijk wel verantwoordelijk. Aan de sleutelbos van de BMX-baan zitten vier sleutels: van de poort, van het hok, van de ketting en van de trap om de startheuvel op te komen. Dat weet iedereen. Dat gaat altijd goed. Ook als we de baan aan commerciële partijen verhuren.’

Vooruitkijken

Ook Kimman vindt dat hij zichzelf niets kan verwijten. ‘Daarin ben ik wel gesteund door de woorden van Jelle. Die zei in het ziekenhuis tegen mij: ‘We kunnen hier niks meer aan doen. Het is gebeurd. Laten we vooral vooruit­kijken.’ Dus dat doe ik dan maar.’

Maar waarom hing die ketting er nog? Het is een vraag waar zowel Kimman als De Bever geen sluitend antwoord op hebben. Er zijn andere banen die ook zo’n ketting hebben, in Duitsland bijvoorbeeld. Maar om de fietscrossbaan van Papendal staat immers al een hoog hek om te voorkomen dat onbevoegden het terrein opkomen.

De Bever, die Van Gorkum dagelijks heeft bezocht toen die in coma lag in het Radboudziekenhuis in Nijmegen: ‘Nogmaals: die ketting had weggehaald moeten zijn. Zoals dat normaal gesproken altijd wordt gedaan. Het heeft geen zin om met de vinger te gaan wijzen. De gedeelde verantwoordelijkheid ligt bij degene die de startheuvel gaan gebruiken. We hebben Jelle inmiddels verteld wat er is gebeurd. Dat was wel heftig om te doen. Als BMX’er wil je niet dat je carrière eindigt door een domme pech.’

Het ongeval heeft Kimman niet angstiger gemaakt. Hij stort zich in Saint-Quentin onbevreesd in het strijdgewoel, alsof hij nooit getuige is geweest van Van Gorkoms val. Hij wint een race en wordt derde in een andere wedstrijd. Hij draagt zijn medailles op aan zijn ploegmaat.

Kimman: ‘Dat is toch wat Jelle wil: dat we gewoon doorgaan met onze geliefde sport. En dat we daar alles voor geven.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden