Twee keer gestraft worden voor het gebruik van doping: mag dat wel?

Vijf vragen over de aanvechtbaarheid van het IOC-besluit

Het IOC sluit Russische sporters uit van de Olympische Winterspelen van Pyeongchang, als die een bestraft dopingverleden hebben. 'Het is juridisch aanvechtbaar.' Vijf vragen over deze zaak.

De Russische schaatser Denis Joeskov, die al eerder geschorst werd wegens het gebruik van doping. Foto anp

1. Tweemaal straffen voor hetzelfde vergrijp, mag dat eigenlijk wel?

Deze kwestie geldt de schaatsers Denis Joeskov en Pavel Koelizjnikov. De Russen werden beiden al eens voor twee jaren geschorst wegens het gebruik van dopinggeduide middelen. Joeskov kreeg aanvankelijk zelfs vier jaar voor het gebruik van marihuana, een jeugdzonde. Koelizjnikov werd bij de WK junioren van 2012 betrapt op het sinds 2009 verboden middel methylhexanamine, driemaal zo krachtig qua pep als natuurlijke adrenaline.

Het IOC heeft dinsdag besloten het stel de toegang te weigeren tot de Spelen van Pyeongchang van februari. Het beroep dat het tweetal vrijwel zeker gaat aantekenen zal volgens de Utrechtse sportjurist Michiel van Dijk gebaseerd zijn op het 'ne bis in idem' principe, 'niet twee keer voor hetzelfde' in gewoon Nederlands. 'Dat druist in tegen een belangrijk principe in het recht. Ik zeg dat na: je mag iemand niet tweemaal straffen voor dezelfde zaak. Het is juridisch aanvechtbaar.'

2. Is er in de sportrechtspraak eerder sprake van geweest van zo'n dubbele straf?

Van Dijk, voormalig voorzitter van de auditcommissie doping van NOCNSF, wijst op de jurisprudentie uit de zaak van de Amerikaanse atleet LaShawn Merritt, een olympisch kampioen op de 400 meter. Hij werd wegens het gebruik van een penisverlengend middel met een spierversterkende substantie 21 maanden geschorst. Vervolgens werd de Amerikaan door het Internationaal Olympisch Comité via de Regel 45, de zogenaamde Osaka Rule, ook uitgesloten van de Spelen van Londen. Hij won, met hulp van zijn olympisch comité USOC, zijn beroep evenwel glansrijk. Turner Yuri van Gelder (die zich overigens niet plaatste voor Londen 2012) had ook van die uitspraak van het CAS willen profiteren.

De Osaka Rule werd niet geldig en niet toepasbaar verklaard. Het was een sanctie (een tweede dus), geen toegangsregel. Het was de wens van de toenmalige IOC-voorzitter Jacques Rogge om op die manier dopingzondaars van de Spelen te weren. Vrij vertaald: wij bepalen wie er welkom is op ons feestje. Dat voornemen werd gesmoord in 2011, puur op basis van het ultieme rechtsbeginsel 'niet twee keer'.

3. Is die loze regel van het olympisch charter na die mislukking van 2011 gewijzigd?

Herman Ram, de directeur van de nationale Doping Autoriteit, zegt dat er geen andere regel is geschreven. 'In principe heeft het IOC dus nog netzelfde probleem als toen en loopt zij, bij een beroep door de Russen bij het CAS, het risico opnieuw teleurgesteld te worden.'

Hij schetst wel de andere omstandigheden ten opzichte van de zaak-Merritt. 'Het Russisch Olympisch Comité is nu geschorst. Geen enkele sporter kan zich volgens het charter individueel inschrijven voor de Spelen. Daarmee wordt die atleet afhankelijk van het toelatingsbeleid van het IOC. Hier ligt de zaak anders dan in de Merritt-zaak.'

4. Krijgt het sportgerechtshof CAS het niet erg druk met alle beroep aantekenende Russen, 22 volgens de laatste berichten?

Volgens de sportspecialist Van Dijk zal het gaan om spoedprocedures. 'Want er is tijdgebrek om bodemprocedures te voeren. Dat lukt niet in de 65 dagen die nu nog tot de Spelen resten. Met het aantrekken van arbiters en het aanvragen van visa kom je snel aan zes tot negen maanden.'

Dus worden de zaken spoedprocedures die mogelijk in één cluster worden behandeld door het Court of Arbitration for Sport (CAS) in Zwitserland. Van Dijk: 'En in zo'n spoedprocedure gaat het de arbiters om een ander soort belangenafweging.'

Er wordt marginaal getoetst, zoals dat heet. Volgens Ram leidt zo'n zaak, een soort van kort geding, tot een oppervlakkiger besluit. Slechts een enkeling probeert daarna nog door te gaan voor een diepgaandere weging, de bodemprocedure.

De Russische schaatser Pavel Koelizjnikov heeft positief getest op doping. Foto anp

5. Zijn de Russen met een besmeurd verleden nu al te stevig aangepakt?

Van Dijk, thuis in de schaatswereld, zegt de gekozen selectieve aanpak van het IOC te waarderen. 'Ik vind dat binnen de spelregels alle middelen moeten worden ingezet om de dopingzondaars van de Olympische Spelen te weren. Maar het moet juridisch wel kloppen. Dit klopt niet. Tenzij er een bepaling of regeltje bestaat dat ik niet ken.'


Dit ging vooraf aan het Russische dopingschandaal

Dopingjagers roepen op tot uitsluiting Rusland bij Winterspelen
Steeds meer nationale antidopinginstituten eisen dat er geen officiële Russische sportdelegatie aanwezig is bij de Olympische Winterspelen van Pyeonchang, over vijf maanden. Russische sporters zouden alleen mogen meedoen onder neutrale vlag, mits ze de afgelopen jaren voldoende zijn gecontroleerd op verboden middelen.

'Grigori Rodtsjenkov bezat een atoombom van informatie'
Wielrennende filmmaker Bryan Fogel vertelt hoe hij op een gigantisch dopingschandaal stuitte - nu te zien op Netflix.

Het Russische schaatsteam: verdacht, maar niet verslagen
Russische schaatsers worden argwanend bejegend, na twee dopingrapporten. Ze trainen vrolijk door. Hoewel? 'Voor het Westen ben ik een zondaar. Dat is voor altijd', meent sprinter Koelizjnikov. Op bezoek bij een gewantrouwde sportploeg.