Tussen piepers en slachtoffers

Na 252 interlands neemt Frits Kessel (61) woensdag, na de wedstrijd Nederland - Argentinië, afscheid als bondsarts van het nationale voetbalelftal....

CRUIJFF-VAN BASTEN

'Cruijff had met afstand het meeste in huis, ook in medisch opzicht. Ik denk dat hij de schoonste enkels heeft van een hele serie grote voetballers. Absoluut fantastisch. Wat ik voor blessures heb meegemaakt met Johan? In 1968, bij mijn debuut, had hij enkelklachten. Toen mocht hij van Ajax' clubarts John Rolink niet voetballen bij het Nederlands elftal. ''Wat is er dan met je enkel?'', vroeg ik. Ik zag niets en zou Rolink bellen. Cruijff liep weg met een grijns. Wist ik veel, ik had nog nooit contact gehad met Rolink. ''Wie bent u dan meneer?'', zei hij door de telefoon.

In 1974 had Cruijff knieklachten. Het was even spannend, want het leek op een meniscus. Dat was het niet; Cruijff was bijna nooit geblesseerd, vooral doordat hij alle aanslagen kon ontwijken.

Ik denk dat Marco van Basten heel veel gemeen had met Johan: ze waren beiden frêle en sierlijk, speelden op jonge leeftijd bij Ajax. Maar toen Marco echt de geest kreeg, had hij al twee zware enkelblessures te pakken.

Marco en ik hebben in 1992, voor de interland tegen Turkije, gediscussieerd over de vraag of hij een verdovende injectie moest krijgen. Mijn advies: even niets doen. We besloten te wachten tot de training van de volgende dag. Dan moest het mogelijk zijn het gewricht redelijk te belasten. Marco had echter zoveel pijn dat we wel moesten stoppen. Drie dagen later is hij weer geopereerd door dokter Marti. Van Basten heeft natuurlijk veel schoppen gehad, maar zijn enkels waren ook minder sterk dan die van Cruijff.'

PIJN

'Je hebt spelers die spijkerhard zijn, ook voor zichzelf, en er zijn piepers. Dat blijft zo. Ik geef altijd maar het voorbeeld van Johan Neeskens. Neeskens was snoeihard, voor zichzelf en voor zijn tegenstanders.

Voor ons was hij ook gevaarlijk, want soms mankeerde hij écht iets. Het is voorgekomen dat wij hem vier weken na een interland bij de club tegenkwamen met een gebroken kuitbeen. Hij kwam dan met de mededeling dat de massage niet lekker was geweest, dat het niet hielp en dat hij pijn hield.

Neeskens kon kermend van de pijn ter aarde storten. Als je dan bij hem kwam en hem geruststelde ging hij gewoon weer aan het werk.

Als het Nederlands elftal maandag verzamelde, lag hij uren op de massagebank. Pijn in zijn linkervoet, in zijn rechtervoet, weet ik wat allemaal. In de loop van dinsdag werd het beter en woensdag kon hij gewoon weer spelen.

Met Willy en René van de Kerkhof was het omgekeerde het geval. Als zij een schop kregen, hadden ze pijn. Allebei. Soms was het zo, zoals wel vaker voorkomt bij een tweeling, dat wanneer de een iets overkwam, ook de ander last had.

Tijdens een wedstrijd met de amateurs in Wales werd René van het veld gedragen. Hij moest voor onderzoek naar het ziekenhuis. Vreselijk dramatisch allemaal. In het ziekenhuis bleek er niets aan de hand te zijn. Een kwartier later was hij terug. Maar Willy, in het veld achtergebleven, viel helemaal uit zijn rol. Missen voor open doel, allemaal dingen die niet horen.'

OVERBELASTING

'Topvoetballers spelen tegenwoordig minimaal zeventig wedstrijden per jaar. Vroeger kwamen ze niet boven de vijftig uit. Het aantal uren dat ze met hun sport bezig zijn is flink toegenomen, maar ook het aantal blessures.

In Europa spelen bijna alle topvoetballers, ook uit Brazilië en Argentinië. Al die wedstrijden, competitie, Europa Cup, plus interlands, EK's, WK's, landelijke beker, zware oefenwedstrijden voor veel geld, horen te worden gespeeld in vaste periodes.

FIFA-voorzitter Blatter heeft dat goed in de gaten. Maar nu slaat hij opeens twee stappen over door voor januari een WK voor clubs in te lassen en elke twee jaar een WK. Dan heeft elke club selecties nodig van 25, 30 man. In een paar landen kunnen een paar clubs dat, maar niet in Nederland, want ik praat wel over 25 gelijkwaardige spelers.

Een week na het WK moest Giovanni van Bronckhorst zijn eerste Europacupwedstrijd spelen met Glasgow Rangers. Twee weken daarna ook Arthur Numan. Nu zit hij al een heel seizoen met fysieke problemen. Sommige ontwikkelingen zijn absoluut onverantwoord. Je moet hoe dan ook naar een andere structuur. Wanneer je dan gaat roepen dat je in januari een WK voor clubs gaat organiseren, als bijna heel voetballend Europa in de winterstop zit, dan gaat dat eenvoudig niet. Dan ben je de spelers aan het vermoorden, op steeds jongere leeftijd.

Voetbal levert schades op. Neem Bogarde, die tijdens het WK zijn enkel brak. Hij komt terug, is op een gegeven moment genezen verklaard, maar dan blijkt het toch niet helemaal goed te zitten. Hij komt na een week of zes terug met een klachtje en nu heeft hij kennelijk weer een forse klacht.

We zijn weer vier maanden verder en hij voetbalt niks. Barcelona heeft een grote selectie, dus is de druk daar niet heel groot. Maar je moet je voorstellen wat hij als sterspeler te verduren zou krijgen, als niet-inzetbare drager van een ploeg. De gevolgen van al die druk om wél te spelen kunnen verschrikkelijk groot zijn. Als hij verkeerd begeleid wordt, blijft er niets van over.

Ik heb hier onlangs, ik noem geen naam want het is nog vers, een speler gerepareerd weg zien gaan naar zijn club met een strak programma. Vrijdag ging hij weg, zaterdag moest hij bij de training van het eerste elftal zijn. Er viel iemand uit, zondag stond hij in de basis. Bizar. Hij wordt geslachtofferd. Hij had een chronische blessure en moest nog op krachten komen.

Een speler die gezond uit een WK-toernooi komt en die één week vakantie krijgt, is niet wedstrijdfit. Al heeft hij dan niet gespeeld op dat WK, zoals Van Bronckhorst, hij is op dat moment niet geschikt om topvoetbal te spelen. Maar hij moet wel, onder druk van de omstandigheden.'

SPELERS

'De spelers zijn door de jaren heen meer in de maatschappij terecht gekomen. Ik heb nog de voetballers meegemaakt die alleen appelmoes aten, biefstuk, een stukje kip, gestampte aardappelen, tomatensoep vooraf en griesmeelpudding toe. Dát is nu anders. Ze zijn wereldser geworden, op een paar uitzonderingen na. Er is veel meer mondigheid, veel meer duidelijkheid, veel meer schoolopleiding ook.

Johan Cruijff had lagere school en was drie jaar naar de technische school geweest. Ik geloof niet dat hij ooit een proefwerk maakte. Voor hem bestond het leven alleen uit voetbal. Maar hij is wel ontzettend slim, want hij kan zich in vier talen keurig redden; schrijvend en pratend.'

ZWEMBAD

'De zwembadrel in 1974 was vooral dom. De manier waarop dat naar buiten is gekomen, via een in datzelfde zwembad rondlopende journalist van Bild en de zoon van de eigenaar; dat is een verschrikkelijke act geweest.

We roepen nu nog vrolijk dat een aantal spelers zich niet goed op de finale heeft kunnen concentreren door die rel (nachtelijke zwempartij met blote dames, red). In de pauze kreeg Van Hanegem nog een gele kaart van onze vriend Taylor. Johan was de hele wedstrijd aan het ouwehoeren. Ik denk dat een en ander te maken had met concentratiegebrek, met ergernis. Met sommige echtgenotes is die dagen heel veel telefonisch contact geweest.'

VERTROUWENSMAN

'Wij, ook de masseur en de fysiotherapeut, komen veel dingen te weten die belangrijk zijn voor de coach. Dat zijn bijna altijd privézaken, op het gebied van gezondheid, op het psychische vlak soms.

Ruud Geels kwam in 1974 van Brugge naar Ajax. Tijdens het WK stond in de krant dat Geels' vrouw de hele verhuizing in haar eentje had gedaan. Toen begon het: hij zat tussen de heren Suurbier en Krol in; zeiden ze tegen hem: ''Goh, dat is ook wat dat je vrouw die hele verhuizing alleen moet doen.'' Daar is zóveel druk uitgeoefend, verschrikkelijk.

Ik heb daar veel met Geels over gesproken. Hij verdween in de kuil, hij presteerde niet meer, dat viel ook Michels op. Dan moet je aan de praat, duidelijk maken wat er is, zodat ook die coach op de hoogte is. Anders vliegt zo'n speler met een geweldige duik de diepte in.'

HIDDINK

'Nee, nee, ik vind Hiddink niet de slechtste bondscoach die ik heb meegemaakt, wel de lastigste. Hij zegt dat het vantevoren al is gebeurd, maar pas ná het trainingskamp in Zwitserland ontstond in Hoenderloo de discussie over de inzetbaarheid van fysiotherapeuten van buitenaf. Hiddink en de spelers zetten de medische staf onder druk. Fysiotherapeut Rob Ouderland en ik hebben daar toen een dag over nagedacht en de spelregels op papier gezet; het mocht in de buurt, met toestemming, alleen op dooie momenten en nooit storend voor het ritme. Die regels zijn door iedereen geaccepteerd.

Vervolgens is het toch anders verlopen. Die fysio's van buiten moeten volgens mij niet nog eens zo dicht op de ploeg zitten, maar het is aan Rijkaard en mijn opvolger om dat verder in te vullen.

Clarence Seedorf wilde als er problemen waren, plus voor wat onderhoud. Maar als dat dan opeens elke dag nodig blijkt, is dat niet volgens afspraak. Ik heb gemerkt dat dat veel onrust en onbegrip oproept bij andere spelers. Ook voor ons werkte het niet goed. We wisten van een paar spelers niet meer wat gaande was.

Ik heb er niets van begrepen dat Hiddink na het WK in Hard Gras zo naar mij heeft uitgehaald. Guus ook nooit meer gesproken, nooit meer gezien.'

VOETEN

'Als je naar de voeten van veel voetballers kijkt, nagels, huid, eelt, de pasvorm van het schoeisel, de arbeid-rustverhouding, dan worden daarmee grote blunders gemaakt. Ook bij internationals. Voetballers zijn niet voor niets teamsporters. Met elkaar en voor elkaar, maar ze worden niet elke keer afgerekend op eentiende seconde of vijf centimeter. Misschien een vorm van luiheid ten opzichte van de individuele sporter.'

GEKKENWERK

'Krankzinnig is de aanwijzing van een land als Nigeria voor een jeugd-WK. Een land met een gezondheidsstatus die zo afschuwelijk is, daar moet je geen WK voor spelers onder achttien houden. Dat is ze destijds afgenomen, maar aan het eind van dit jaar vindt het toernooi onder zéstien plaats in Nigeria.

Je moet als bond dus de verantwoordelijkheid aanvaarden, onder auspiciën van de FIFA, om spelers onder zestien jaar, kinderen, in een land met die gezondheidstoestand neer te zetten. Het barst er van de epidemieën. Cholera, gele koorts, alles dendert door het land. En het barst er van de malaria, je moet wekenlang pillen slikken.'

DOPING

'Ik heb de Belgische bondsvoorzitter d'Hooghe, die tevens arts is, aangesproken over zijn opmerkingen over EPO-gebruik in het voetbal. Hij heeft categorisch ontkend dat hij het heeft gezegd. Hij had de Belgische ploeg alleen zien spelen tegen landen met een abnormaal groot conditieniveau. Je mag dan nooit zomaar zeggen dat het wel EPO zal zijn.

Zelf heb ik me vergaloppeerd in 1974 met Pereira, zoals die van het veld ging na een aanslag op Neeskens. In de gang sloeg hij zijn kop links en rechts tegen de muur. Hij vertoonde brullend gedrag, de ogen wijd opengesperd. Iedereen zei later: dat is de emotie, dat hoort bij het volk. Ik heb toen gezegd dat ze hem moesten aanwijzen voor de dopingcontrole. Dat heeft me een nachtrust gekost, want heel Zuid-Amerika hing aan de telefoon.

De trainer Zeman heeft geroepen dat in Italië op grote schaal dope wordt gebruikt. Wat bleef over? Drieëndertig positieven, van wie eentje ernstig was. Bij de rest ging het om hasjies en aanverwanten, efedrine. Niks hormonaal. Het was een blaasverhaal.

Het aantal verhalen is zo gering dat ik weiger toe te stemmen in een McCarthyaanse jacht. De UEFA controleert al 21 jaar. Resultaat: drie gevallen. Uit vijf jaar totaal in Nederland komen een paar gevalletjes, waaronder een voor cocaïnegebruik. Dat was de reservedoelman van Den Bosch die op zaterdagavond gebruikte als lolletje en die wist dat hij de volgende dag reserve zou zijn.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden