Tussen hiphop en Beethoven

Etienne de Villiers was net begonnen als voorzitter van de Association of Tennis Professionals, toen hij in maart 2006 in Londen een exclusief gezelschap uitnodigde....

Federer had de meeste bedenkingen tegen ‘de nieuwlichterij’ van de Zuid-Afrikaanse ATP-voorzitter. Kortere partijen waren tot daaraan toe. Maar groepswedstrijden invoeren? Gebruik maken van de technologie van HawkEye om te bepalen of een bal in of uit is?

De nummer één van de wereld vond het al erg genoeg dat de Hertogin van Kent op Wimbledon de traditionele buiging voor de leden van de Royal Box had afgeschaft.

‘Federer hecht sterk aan tradities’, vertelt De Villiers, op het hoofdkantoor van de ATP in Londen. ‘Hij is nogal behoudend en werpt zich op als de voorvechter van oude normen en waarden in het tennis.’

Safin klaagde weer eens over het overvolle programma en Nadal vond alles best. Agassi doorbrak de patstelling, aldus De Villiers. ‘Hij zei: als je de ATP Tour wilt veranderen, moet jij je niets van ons aantrekken. Eigenlijk hoef je niet eens naar ons te luisteren, want topsporters denken toch alleen aan zichzelf. En jij moet het belang van de tennissport dienen.’

De Villiers heeft de wijze raad van de vorig jaar gestopte Amerikaan opgevolgd. Niet de spelers, maar de supporter dient voortaan centraal te staan bij de ATP. Zoals zijn vorige werkgever Disneyworld zich liet leiden door de dromen van het kind.

De Villiers: ‘Tennis is een conservatieve sport, die zich honderd jaar lang achter dezelfde regels heeft verscholen. Ik kom uit de dynamische wereld van het entertainment en moest me daarom aanpassen.

‘Ik constateerde dat de tenniswereld nogal in zichzelf was gekeerd. De sport trekt geen buitenstaanders aan en dreigde zich bovendien te vervreemden van zijn achterban.’

Hervormingen moet je niet overlaten aan mensen die het zicht op de buitenwereld hebben verloren, zo is de overtuiging van De Villiers. ‘Dan bekijk je de sport vanuit een te nauw perspectief. Het nieuwe ATP-bestuur besefte dat we de ramen open moesten gooien. We hebben te lang voor eigen parochie gepreekt. Als in deze sport een eeuw lang niks is veranderd, moeten veel mensen zich buitengesloten voelen.’

Tennis attractief voor de jeugd? Vergeet het maar, zegt De Villiers. ‘Tennis is een sport voor ouderen. De gemiddelde leeftijd van de tennisfan is 45 jaar. Daar hoeven we niet dramatisch over te doen, maar we zullen er wel op moeten inspelen. We moeten de juiste balans vinden. Tennis kan niet op hiphop lijken, maar het hoeft ook geen Beethoven te zijn.’

Een nieuwe impuls was noodzakelijk, zegt De Villiers. ‘Wimbledon ontleent zijn magie aan de tradities. Maar alleen de All England Club kan zijn toernooi bouwen op de grandeur van het verleden. De rest van het circuit is als een rondreizend circus dat wekelijks een nieuwe show presenteert.

‘Generaal Powell zei ooit dat alleen een lafaard de realiteit niet onder ogen wenst te zien. En de realiteit is dat de tennissport te weinig amusement biedt.’

De Villiers pleit voor een nieuwe filosofie. ‘Waarom kijk ik naar tennis? Wat is het verhaal achter deze partij, achter dit toernooi? Je hoeft de Nederlander niets uit te leggen als Ajax tegen Feyenoord speelt, tot ver over de grenzen kent men het drama van deze klassieker. Het tennis heeft die context niet.

‘Wij moeten aangeven waarom het belangrijk is als Federer en Nadal tegen elkaar spelen in de finale van het graveltoernooi in Monte Carlo. Nu hebben de meeste fans geen idee. Je moet ze de route laten zien van Monte Carlo naar de Grand Slam op het gravel van Roland Garros.’

De ATP brengt vanaf 2009 een duidelijke hiërarchie aan in het circuit. Voor de elite worden 8 Masters-toernooien – het zijn er nu nog 9 – georganiseerd, waarin de winnaar 1000 punten mag bijschrijven voor de wereldranglijst. Het prijzengeld wordt met 30 procent verhoogd en er worden bonussen uitgekeerd aan de beste 8 spelers. De toppers zijn verplicht zich voor alle Masters in te schrijven.

Daaronder komen 15 reguliere ATP-toernooien, waarin 500 punten voor de wereldranglijst te verdienen zijn. Samen met de 8 Masters vormen zij het hart van de ATP-Tour. De Masters Cup, voor de beste 8 spelers van het jaar, blijft de apotheose van het seizoen en keert van Shanghai terug naar Europa.

Een divisie lager wil De Villiers de ‘World 250’ invoeren, kleinere toernooien met 250 punten voor de winnaar. ‘Je zult de wereldtop niet aantreffen in deze categorie. Net als bij het voetbal moeten we duidelijk maken dat ook het tennis een eerste en tweede divisie kent.’

Alleen in de Grand Slams en de Davis Cup zullen vanaf 2009 nog partijen om drie gewonnen sets worden gespeeld. In de ATP Tour vormen ze een belasting voor de spelers én het publiek, constateerde De Villiers.

‘Als ik kan kiezen tussen een mooie film of een tennispartij en ik weet niet eens of de artiesten voor wie ik heb betaald wel komen, is de keuze niet zo moeilijk. Wie gaat naar een film van vijf uur? Maar wij verplichten onze fans soms vijf uur naar een wedstrijd te kijken. Dat is niet meer van deze tijd.’

Dat besef is nauwelijks doorgedrongen bij de Internationale Tennis Federatie (ITF), al wil De Villiers de oude rivaal niet voor het hoofd stoten. ‘We zijn geen bedreiging voor de ITF, we willen de Grand Slams juist sterker maken.’

Kanttekeningen plaatst hij wel bij de status van de Davis Cup. ‘Het is een prachtig evenement. Maar wie was, buiten Rusland en Argentinië, geïnteresseerd in de finale? En snapt iemand in Nederland in welke zone jullie nu zitten en waar die wedstrijd tegen Engeland over gaat?’

Het nieuwe beleid van de ATP vergt ook een cultuuromslag bij de spelers, beseft De Villiers. Hij wil de tennissers desnoods laten schorsen als ze zich om onduidelijke redenen afmelden voor toernooien. Hij voelt zich gesteund door een schokkende statistiek over 2006.

‘We hadden maar liefst 383 afmeldingen voor toernooien. Dat is het hoogste aantal in de geschiedenis van de sport. Ik had in mijn eerste jaar als ATP-voorzitter geen beter argument in handen kunnen krijgen om de spelers op hun verantwoordelijkheden te wijzen.

‘Als je nagaat dat we op 64 toernooien ongeveer 2000 tennissers kunnen toelaten, heeft bijna 1 op de 5 het laten afweten. Ik heb de spelers gezegd dat ze daarmee hun eigen sport frauderen.

‘Stel je voor dat U2 zestig concerten per jaar geeft en voor elk concert besluit een van de bandleden niet te spelen. En soms blijven Edge en Bono gezamenlijk weg, omdat ze geen zin hebben. Dat zouden de fans toch niet pikken?’

Ziek wordt hij van de kritiek dat hij van de ATP Tour een tweede Disneyworld wil maken. ‘Ik trivialiseer de sport niet, ik presenteer Federer en Nadal niet als Donald Duck en Mickey Mouse. Maar ik stel wel vast dat de helden uit Disneyworld voor kinderen meer herkenbaar zijn dan de sterren uit de tennissport. Het tennis mist een duidelijk concept.’

Het afscheid van Agassi maakte pijnlijk duidelijk dat het tennis te weinig idolen kent. De Villiers, instemmend: ‘Als de filmindustrie was opgebouwd rond drie of vier acteurs, zouden de films erg saai zijn. Ze worden bovendien peperduur, omdat iedereen dezelfde acteurs wil hebben.

‘Dat gebeurt nu in het tennis. We zullen dus twaalf tot zestien nieuwe sterren moeten opleiden. Talenten zijn er genoeg en ze hebben allemaal hun eigen verhaal. Het probleem is dat niemand hun achtergrond kent. Ivan Ljubicic wordt nauwelijks herkend, maar zijn verleden als oorlogsvluchteling is toch fascinerend?’

De ATP zal het marketingbudget van 800 duizend euro verhogen tot 5 miljoen om de spelers een profiel te geven. De Villiers: ‘We hebben twaalf spelers benoemd in wie we potentiële sterren zien. Zij krijgen hun eigen manager en stellen gezamenlijk een marketingplan op. Hoe gaan we ze positioneren? Zetten we je neer als een rockster of een mode-icoon? Op grijze muizen zit niemand te wachten.’

En ja, misschien kunnen de tennissers nog iets leren van de stripfiguren uit de droomwereld die Disneyworld heet. Het liefste zou De Villiers alle spelers vier dagen per jaar naar de Disney-universiteit willen sturen. ‘Zodat ze leren hun vak beter te verkopen. We beginnen bij de debutanten in de ATP Tour. Zij krijgen een cursus aangeboden bij Disneyworld.

‘Disney staat voor het prikkelen van de fantasie. En al die verhalen draaien om hetzelfde thema: hoe laat ik mijn dromen uitkomen? Uit onderzoek blijkt dat de tennisfan zich laat meeslepen door het concept van de gladiator die alle elementen moet overwinnen.

‘In het tennis sta je er helemaal alleen voor, dat is het unieke van onze sport. Bij het intense man-tegen-mangevecht tussen Federer en Nadal staan ook nog eens twee verschillende karakters tegenover elkaar. Agassi verstond de kunst om gladiator en entertainer tegelijk te zijn. Helaas hebben we te weinig tennissers die hun fans bij de sport betrekken.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden