Celine van Gerner in actie op onderdeel vloer tijdens de toestel finale in het SSE Hydro tijdens het EK turnen tijdens Glasgow 2018.

Reconstructie Cats-uitvoering

Turnster Céline van Gerner van de verboden Cats-uitvoering stopt: ‘Ik was gewoon een kat’

Celine van Gerner in actie op onderdeel vloer tijdens de toestel finale in het SSE Hydro tijdens het EK turnen tijdens Glasgow 2018. Beeld ANP

Bij de EK in 2018 ging Céline van Gerner als kat de vloer op. Iedereen enthousiast, alleen de wereldturnbond niet. Te theatraal. Deze week stopte ze met turnen. Een reconstructie van die befaamde oefening. 

Als een kat bewoog ­Céline van Gerner zich over de turnvloer, met hoge rug, haar handen gevormd tot klauwen, met twee haarknotjes als opgestoken oren en met het gezicht zwaar geschminkt. Het was vorig jaar de opvallendste vloeroefening van de EK turnen in Glasgow, met stormachtig applaus begroet door het publiek. Maar het optreden riep ook ­afkeuring op. De behoudzuchtige internationale turnfederatie Fig vaardigde korte tijd later een strikt verbod uit op haar theatrale aanpak.

De geruchtmakendste oefening uit de lange loopbaan van Van Gerner (24) blijkt haar laatste te zijn geweest. Ze beëindigt deze week haar loopbaan: een derde Olympische Spelen zit er door ­lichamelijke klachten niet in. Dat vindt ze spijtig, al beseft ze dat ze haar vloeroefening van anderhalve minuut op 5 augustus 2018 in Glasgow op de Spelen van Tokio waarschijnlijk nooit had kunnen overtreffen.

‘Het zaadje’ voor het revolutionaire optreden, gebaseerd op de musical Cats, was een half jaar eerder geplant door haar choreograaf Daymon Montaigne Jones en diens kompaan Patrick Kiens, volgens Van Gerner ‘de twee beste choreografen van de wereld’. Beiden stonden in het verleden in Londen zelf in dat krachtenslopende theaterstuk dat meer dan 9.000 maal is gespeeld. Ze kenden alle ins en outs.

In maart 2018 reed de Amerikaan ­Montaigne Jones van zijn vaste werkplek in Hoofddorp naar Emmeloord, de woonplaats van Van Gerner. In een zaaltje in de sportschool, waar Van ­Gerner soms lessen gaf, oefende ze voor het eerst de kattenbewegingen.

‘Daymon liet mij die eerste keer letterlijk als een kat kruipen over de vloer. Deed voor hoe ik mijn hand moest houden. Als een klauw. Ik ging ervoor. Ik ben zelf van vernieuwing, ik wilde niks bestaands doen. Kiens had me getriggerd door te zeggen: als we nou Cats doen en het zo goed neerzetten als nooit tevoren. Dat leek me wel wat.’

Er volgde in mei een trainingskamp in Gent, waar ze elke dag een uur met ­Montaigne Jones oefende als kat. De Amerikaan: ‘Céline is een natuurtalent. Ze pikte de choreografie onmiddellijk op. Ze danste beter dan velen van de professionele acteurs uit de musical.’

In de trainingshal van Heerenveen raakten de sporters gewend aan haar ­geluiden. ‘Ik maakte een blazend, sissend geluid als een kat. Daarbij moest ik wel over een drempel heen. Maar het was nodig om het echte kattengevoel te krijgen. Dat ging van sssjjjiigghh. In onze turngroep werd het als normaal geaccepteerd.’

Celine van Gerner tijdens de beruchte oefening op het EK van 2018 in Glasgow. Beeld Soenar Chamid / HH

Met schmink

In Glasgow turnde Van Gerner haar Cats-oefening tijdens de kwalificatie in gewone turnhouding, in een glitterpakje, met normale make-up. In de landenfinale, met brons beloond, idem dito. Toen wachtte nog de toestelfinale op vloer. Ze was als achtste en laatste van de deelneemsters geplaatst. Er was niets te verliezen. Ze wilde als kat de vloer op.

Montaigne Jones: ‘Ik had in training eens een grap gemaakt. Dat ze misschien nog een keer de full package zou moeten dragen. Dat ik nog steeds mijn kostuum, pruik, staart en de make-up van toen had. Ze zei toen: nou misschien voor het gala, na afloop van een toernooi. Maar ik wist: het zaadje is geplant.’

Ze werden het snel eens. Van Gerner zou de EK-finale geschminkt turnen, iets wat nog nooit eerder was vertoond in het wedstrijdturnen, waar luid gespeelde musical- en filmmuziek de kür van de vrouwen ondersteunt. Op  zaterdag schmink­te Montaigne Jones eerst zichzelf. ‘Ik moest zien of ik het nog beheerste.’

Daarna deed hij Van Gerners gezicht. Even werd overwogen om snorharen en een kattenneus toe te voegen, om het ­helemaal ‘af’ maken. Turncoach ­Vincent Wevers was voor, maar Van Gerner en Montaigne Jones vonden dat te ver gaan.

Wel zag ze af van de gebruikelijke, strakke haardracht. ‘Toen Daymon weg was, heb ik van mijn haar twee knotjes op het hoofd gemaakt. Zelf, niet met een kapster. Vera van Pol, mijn kamergenootje, stond onder de douche. Ik vroeg of ik even de badkamer in mocht. Ze zag me en zei: wauw, ga je het doen, stoer. Ze was super-enthousiast, net als rest van het team. Dat was fijn voor mij, dat het team er achter stond. Van een deel van de Europese turnwereld wist ik dat het er anders naar zou kijken.’

De volgende dag deed Van Gerner een warming-up helemaal zonder make-up, wat tamelijk ongewoon is in een sport waarin de poederdoos altijd rond gaat. Daarna ging ze naar het hotel terug, voor de opmaak door Montaigne Jones. ‘Ik had 45 minuten nodig om Céline op te maken. Ik vond haar zo moedig.’ Zij: ‘Geen idee hoelang het duurde.’

Daarna volgde de lange gang naar de wedstrijdzaal, een ideale plek voor een theatrale turnoefening. ‘Alles was donker, behalve die ene spot op het toestel.’ Een klein meisje staarde haar onderweg aan. ‘Mum, did you see her make-up?’

Het was eng, zegt ze, om de warming-upruimte in te stappen. ‘Er werd gestaard. Een Griekse kwam me vragen waarom ik dit zo deed. De Fransen vonden het stiekem wel leuk. Maar toen we klaar stonden om het podium op te gaan, kwam de Russische Melnikova naar me toe. ‘I really like your make-up.’ Dat een Russisch meisje dat tegen je zegt. Dat was voor mij van belang. De Zweedse zei dat ze het niet begreep wat ik ging doen. Wacht maar zei ik. Later kwam ze zeggen dat ze het had begrepen.’

Bij het aantreden maakte ze een spontaan kattengebaar. Op tv was het goed te zien dat de Nederlandse was opgemaakt als een kat, dat haar mouwtjes precies pasten. In het stadion werd het pas later duidelijk. De official die de opmars begeleidde, lachte Van Gerner toe, net als de juryleden die zij recht in de ogen kon kijken. ‘Het was toelachen, niet uitlachen.’

Ze was eventjes zenuwachtig. ‘Nu ik zo op een kat leek, mocht het niet misgaan. Anders ga je af. Maar een kat komt altijd op zijn pootjes terecht toch?’

De metamorfose was compleet. ‘Ik strekte uit en stapte de vloer op. Ik had me nog nooit zo gevoeld. Ik was compleet iemand anders. Ze zeggen altijd in het theater dat je in je rol moet kruipen, in een andere huid. Nou, dat gebeurde mij. Helemaal. Ik was gewoon een kat. Zo raar maar ook zo leuk. Ik heb die anderhalve minuut niet gevoeld. Ik was niet eens moe.’

Céline van Gerner in actie op onderdeel vloer tijdens de toestel finale in het SSE Hydro tijdens de EK in Glasgow 2018. Beeld ANP

Uitvoering 8,7

De zaal stond op de achterste benen. De luid toegejuichte publieksfavoriet kreeg een 8,7 voor de uitvoering. Hoger werd die dag niet gegeven. De uitgangswaarde (de D-score, moeilijkheid) was door slechts twee sprongseries aan de lage kant, waardoor ze bleef steken op de vierde plaats.

Oefeningen die met acrobatiek worden volgestouwd, worden van oudsher hoger beloond dan de artisticiteit, waarmee Nederlandse turnsters als Van Gerner, Lieke Wevers en Eythora Thorsdottir mondiaal school maakten. Toch waren de reacties wereldwijd overweldigend. ‘Er was iemand die vroeg of hij niet had moeten bijbetalen voor deze show.’

De Europese gymnastiekfederatie UEG had het ongewone optreden toegestaan, wellicht omdat niemand vooraf was ­ingelicht. De wereldbond Fig besloot tot een onderzoek. Bij de WK in Doha, een kleine vier maanden later, kwam in een kort persbericht een negatief oordeel. Er kwam een officieel verbod op het ­gebruik van ‘theatrale stijl en make-up’.

Daymon Montaigne Jones: ‘Dit was natuurlijk een monumentaal optreden. Ik vind dat de make-up de emotie van de vloeroefening versterkt. Het is doodzonde dat de Fig dat niet inzit. De vraag is of we ooit nog zo’n optreden zullen zien. De moed van Céline was episch. Ik ben er zeker van dat als zij auditeert, dat zij direct de job bij Cats krijgt.’

Ook Van Gerner betreurt het besluit van de turnfederatie. Maar er zit ook een leuke kant aan, meent ze. Haar optreden leeft voort in een verbod. ‘Mijn naam staat er niet bij, maar dit is voor ingewijden nu de Van Gerner-regel.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden