Analyse

Turnen doe je niet langer in een badpak, maar in een krachtpak

De Duitse turnkledingrevolutie: geen miniem kleedje, maar een full-body suit, zoals hier te zien bij Sarah Voss.  Beeld EPA
De Duitse turnkledingrevolutie: geen miniem kleedje, maar een full-body suit, zoals hier te zien bij Sarah Voss.Beeld EPA

Vrijdag verrast de Duitse ploeg onder aanvoering van Elisabeth Seitz met haar kleding: geen miniem kleedje, maar een full-body suit. Het past in het moderne turnen. De meisjes van nog geen 16 maken langzaam plaats voor vrouwen van 18 of ouder.

Bij het begin van de Europese meerkampfinale, het een voor een opkomen van de 24 turnsters, liet zich het toonbeeld van de Duitse kledingrevolutie zien. Kopvrouw Elisabeth Seitz kwam vrijdagmiddag op in een full-body suit, een volledig het lichaam bedekkend, nauwsluitend pak, met zwarte pijpen tot aan de enkels en een veelkleurig lijfje.

Achter Seitz dribbelde de Nederlandse Lieke Wevers in een gewoon blauw toiletje, formaat badpak, officiële naam ‘leotard’, de arena van de Jakobhalle in. Toen ze achter de Duitse aantrad, corrigeerde ze met de rechterhand even het textiel op de billen. Net leggen heet dat. Het is een gewoontedaad in het vrouwenturnen.

Alle gymnastes, hoe zeker ook van zichzelf op vloer, balk dan wel brug, trekken bij voortduring aan de kleding die na forse inspanning wegschuift van de bilpartij. Plakstiften om broekjes aan de huid te laten kleven helpen onvoldoende. Ook fotografie van spagaat makende turnsters, oud-kampioen Verona van de Leur klaagde erover in haar biografie, is sommigen een gruwel.

Het bodysuit, twee jaar geleden bij een World Cup in Bakoe plots gezien bij de Azeri Marina Nekrasova die geen affront wilde maken in haar islamitische land, leidde bij de EK in Basel tot veel rumoer. Het zou een protest zijn tegen seksisme in de top van deze vrouwensport. Anderen zeiden dat het slechts diende om de aandacht af te leiden van de vigerende problemen in het Duitse turnen: het onderzoek naar grensoverschrijdend gedrag van de door een dozijn turnsters aangeklaagde Chemnitzer hoofdcoach Gabi Frehse die tevens de in Nederland in opspraak zijnde Gerrit Beltman bij haar Olympia Stützpunkt aanstelde.

Lieke Wevers vroeg het Seitz maar gewoon voor het aantreden in het Zwitserse sportpaleis. Waarom Eli dit afwijkende pak droeg? ‘Omdat ze het comfortabel vond. En ja, je moet je goed voelen in lijf en sport. Ik had het nog nooit eerder gezien, zo’n pak in onze sport. Het moet bij je passen. Het is een thema waartoe ik me niet vol aangetrokken.’

Wevers, zelf uiterst gracieus bij haar geroemde vloeroefeningen, vindt turnen ‘een schoonheidssport’. ‘Met je benen zichtbaar zorgt dat voor mooie lijnen in het lijf, bij het turnen.’ Zij zou zich het pak niet laten aanmeten. Met haar denken velen er zo over, vermoedt ze na een niet gehouden peiling in de catacomben. Collega Naomi Visser valt haar bij door te zeggen dat het uitzien en uiteindelijk kopen van zo’n glinsterende leotard een van de grootste genoegens is in het jonge turnleven.

Toch is Nederland het land dat internationaal een revolutie in turnkleding wenst. Jonge turnsters die zich ongemakkelijk voelen in het minimale zwempakje dat als wedstrijdkleding dient mogen in Nederland een korte broek aantrekken. Dat gaf aanleiding tot puntenaftrek, een discriminerende regel, waar de progressieve directeur Marieke van der Plas van de gymnastiekbond, de KNGU, een einde aan heeft gemaakt.

Van der Plas en haar wetenschappelijke medestander Froukje Smits (Universiteit Utrecht) gaven vorig jaar bij een online conferentie van de wereldgymnastiekfederatie Fig voorzetten tot meer begrip van de gevolgen bij het dragen van de minimaalste kleding in de turnarena. Volgens Smits wordt de eis van ‘gewenste vrouwelijkheid en sierlijkheid’ benadrukt met de huidige versie van het minuscule turnpakje.

In de visie van de pedagoog ontstaat daarmee een onbalans tussen de coach en de pupil. ‘De turnpakjes dragen bij aan het verzwakken van de positie van de turnsters in relatie tot anderen.’ Zij beschouwt de turnpakjes ‘als een van de pilaren van de turncultuur’. Zij schreef daarover met collega Knoppers en Jacobs in 2015 het onthullende rapport ‘Turnonkruid, gemaaid maar niet gewied’.

Het statement van de Duitse turnsters wordt door Smits gezien als een krachtig signaal tot verandering. Nu is de turnster te zeer het gehoorzamende meisje dat pas laat in de loopbaan of na de carrière gaat protesteren tegen de begeleiding en behandeling die ze heeft ondervonden. Smits spreekt in haar Engelstalige studie van het ‘docile pixie model’.

Volgzame feeën die ja en amen knikken, die ook nog het gemakkelijkst aan de acrobatische eisen van de turnsport voldoen. In dat verband heeft de KNGU, met de bonden van zes andere West-Europese landen (geen Duitsland), aangedrongen op de verhoging van de leeftijd van senioren. Nu kunnen vijftienjarigen (in het jaar dat ze 16 worden) meedoen aan de grote toernooien.

Nederland ziet daar graag twee jaar bij: 18 is het voorstel. Céline van Gerner, tweevoudig olympiër namens Nederland, sprak de online vergadering van de federatie toe met de boodschap dat turnsters de tijd moeten krijgen door hun puberteit heen te gaan, te rijpen en dan pas op het hoogste niveau beoordeeld te worden. Het is zeer de vraag of de wereldbond daarmee akkoord gaat. Vrijdag viel haaks op die stellingname van de westerse wereld het allround kampioenschap van Europa toe aan een piepjonge, graatmagere Rusin, Viktoria Listoenova. Zij wordt pas over enkele weken 16. Lieke Wevers, achtste in het eindklassement, schoot haast in de lach toen haar verteld werd dat zij twee keer zo oud was als de kampioene.

Er was vooralsnog weinig glamoureus aan Listoenova, de juniorenwereldkampioen van 2019 en een kanshebber op olympisch eremetaal deze zomer in Tokio. Want daar mag ze door het uitstel van de Spelen wel aan meedoen. Vorig jaar was dat nog onmogelijk geweest. De Russin lijkt qua lichaam op Nadia Comaneci, die in 1976 als 14-jarige turnster olympisch Montréal regeerde en daarmee de trend van ‘klein, jong en superlicht’ dicteerde: 1.53 bij 45 kilogram was tot voor de kort de lengte en het gewicht van een internationale turnster.

Lieke Wevers, 29: ‘Turnen is tegenwoordig meer een vrouwensport aan het worden. Van 16 jaar zijn we aan het opschuiven naar de 20, waarbij ik boven het gemiddelde uitkom. Toen ik woensdag met Listoenova in dezelfde kwalificatiegroep turnde, was het alsof we teruggingen in de tijd. Dit was de oude standaard. Zoals het in het verleden was.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden