Traditionele topdrie eredivisie dominant als vanouds

De traditionele topdrie in de eredivisie heerst weer: Ajax, PSV, Feyenoord. De incidentele indringers van de laatste jaren zwalken langs de afgrond of hebben hun plek in de provincie hervonden.

PSV- verdediger Santiago Arias in duel met Ajax-aanvaller Amin Younes. Beeld anp

In de voorstelling van de eredivisie als kasteel wapperen drie vlaggen fier op de torens, in verschillende schakeringen rood-wit: Ajax, PSV en Feyenoord, de kasteelheren.

De brug over de gracht is opgehaald. De koene ridders die het fort met al dan niet bescheiden wapenarsenaal wilden innemen, en van wie sommigen nog niet zo lang geleden een schitterend uitzicht hadden vanaf de kantelen, zijn teruggeworpen.

Ajax, PSV en Feyenoord hebben weer de beste voetballers en het meeste geld, en sowieso de grootste achterban. Ze heersen weer, als vanouds bijna.

Feyenoord - PSV

De eerste topper na de winterstop is winnend afgesloten door PSV. De Eindhovenaren wonnen met 0-2 in de Rotterdamse Kuip. Lees hier het wedstrijdverslag van Willem Vissers.

Terug naar het vertrouwde

Telkens verschijnt de stand van de eredivisie in beeld, tijdens de nieuwjaarsreceptie van Feyenoord, op een dinsdag in de Kuip: 1. Ajax 17-41, 2. PSV 17-38, 3. Feyenoord 17-36. Geketende heersers, op gepaste afstand van elkaar. Wie kan zich nog een eindstand voorstellen als in 2009: 1. AZ, 2. FC Twente, de kampioen van een seizoen later?

Vitesse, dat in 2010 verkondigde met Russisch geld voor de titel van 2013 te gaan, is puur een opleidings-club geworden. Heerenveen viel ver terug, door interne sores en geldgebrek.

De nummer vier van nu, het kleine Heracles, volgt weer op liefst zes punten van Feyenoord. En toch is daar chagrijn in de Kuip. Vijf punten zijn verspeeld in de laatste twee duels voor de winterstop. Gelijk tegen Groningen, verloren van NEC. Dat mag niet meer, nu de oude verhoudingen zijn hersteld, nu zo fors is geïnvesteerd in het elftal.

(Tekst gaat verder onder foto).

Beeld de Volkskrant
Ajax- trainer Frank de Boer in de Rotterdamse Kuip tijdens de wedstrijd tegen Feyenoord. Beeld anp

Kloof in Nederland hersteld

De topper tegen PSV, zondag in de Kuip bij de hervatting van de eredivisie, zet Feyenoord meteen onder druk. Meedoen om de titel of afhaken. Het goede nieuws voor Rotterdam: Feyenoord behoort weer structureel tot de traditionele topdrie, na jaren van malaise. Het slechte nieuws: de club wil hogerop in die top.

'Het is mijn achttiende seizoen als stadion-omroeper', zegt Peter Houtman, de spits die drie perioden bij Feyenoord speelde. 'Ik begon met een kampioenschap, maar dat is ook de laatste titel van Feyenoord. Elk seizoen ben ik bang dat het weer misgaat, na zo'n reeks van mindere resultaten zoals nu voor de winterstop.'

Met lichte afgunst vertelt directeur Gudde dat modale clubs uit Engeland als Swansea en Watford 100 miljoen pond per jaar toucheren aan tv-gelden, tegen Feyenoord 7 miljoen euro. De afstand tot de subtop in Europa is groot, de kloof in Nederland is hersteld.

Directeur Eric Gudde van Feyenoord. Beeld anp

Het eerste duel na de hervatting, gisteren in Enschede, was in zekere zin symbolisch voor die verhoudingen. FC Twente, kampioen van 2010, is op zeldzame wijze ingestort. Zelfs degradatie dreigt. Voormalig aanvoerder Ziyech, die anderhalf seizoen geleden FC Twente verkoos boven Feyenoord, tracht nog voor eind januari te vluchten uit het drijfzand.

Tegenstander Heracles, de verrassing van het seizoen tot nog toe, zag zijn beste speler, Tannane, alweer vertrekken vorige week, naar de Franse subtop (Saint-Étienne). AZ, derde vorig seizoen, is al zeven spelers kwijt van het elftal van toen, inclusief verdediger Gouweleeuw, die deze week naar Augsburg vertrok. AZ keerde, na de titel van 2009 dankzij het geld van bankier Scheringa, terug in de schoot van de provincie. De club is financieel gezond, maar sportief gezien niet meer zo speciaal.

Op het scherm achter Gudde zijn tijdens de receptie foto's te zien van nieuwe spelers die afgelopen zomer Feyenoord kwamen versterken. Het is een heel kringetje, met vrij gerenommeerde namen. Ajax kan makkelijk 10 miljoen euro uitgeven aan een spits, maar doet het niet omdat het tegen de richtlijn van de club is. Het huren van spits Traoré (van Chelsea), voor een half jaar, is nog steeds een optie.

Archiefbeeld van voormalig Twente- trainer Steve McClaren die trots de schaal in de lucht houdt. Hij wordt omringd door Douglas, Tiendalli, Brama en Stoch. Geen van hen speelt nog voor Twente. Beeld anp

'RAFTA'

PSV laat trainer Cocu tijdens de door supporters bezochte nieuwjaarsbijeenkomst in het stadion bijtekenen en spreekt het verlangen uit technisch manager Brands nog voor jaren te binden. De macht is terug in Amsterdam, Rotterdam en Eindhoven. De bizarre jaren zijn voorlopig voorbij, jaren van kampioenschappen van AZ en FC Twente, de enige indringers in bijna 50 jaar. Ze profiteerden onder meer van opeens aanwezig geld en van verwarring bij de traditionele top.

PAFTA, heette het samenwerkingsverband van de vijf clubs die de laatste jaren het meest opstreken aan tv-gelden. PSV, Ajax, Feyenoord, Twente, AZ. PAFTA is eigenlijk alweer opgeheven voordat de naam werkelijk is ingeburgerd. Het is weer gewoon PAF: PSV, Ajax, Feyenoord.

PSV- trainer Philip Cocu op Old Trafford, thuishaven van het Manchester United van Louis van Gaal. Beeld anp

'De oude machtsverhoudingen zijn terug', stelt Houtman, kampioen in 1984, in dat ene jaar waarin Cruijff zijn diensten aan Feyenoord leende. Maar dat is niet genoeg voor hem: een nieuwe titel van Feyenoord, daarop is de hunkering gebaseerd.

Want, om eerlijk te zijn, de topdrie is eigenlijk een toptwee. Feyenoord wacht al sinds 1999 op de titel. Voormalig verdediger Wim Rijsbergen: 'Ik heb acht jaar bij Feyenoord gespeeld, en ben alleen in 1974 kampioen geworden. De rozen staan nog op het nachtkastje, maar ze zijn verwelkt.' Berustend: 'Feyenoord is er door de jaren heen bekaaid vanaf gekomen.'

Financieel

Gaston Sporre weet als voormalig directeur van PEC Zwolle en Heerenveen hoe het is om tegen Ajax, Feyenoord en PSV op te boksen. Of andere clubs ooit in staat zijn om zich structureel een plaats tussen de traditionele topdrie te verwerven? Vergeet het maar, zegt hij.

Sporre: 'Ik begrijp ook niet waarom clubs denken dat zoiets kan. Incidenteel lukt zoiets misschien, en dan nog alleen als een van de topdrieclubs even in slechten doen is.'

Ten onrechte doen beleidsbepalers volgens hem nogal eens voorkomen alsof hun club landelijke allure heeft, nadat even de oversteek naar de topdrie is gemaakt. Sporre: 'FC Twente, maar ook Heerenveen, is een regionale club. Niks meer, niks minder. Bij Twente hebben ze na de landstitel in 2010 gedacht dat ze een landelijke uitstraling hadden, maar dat is onzin. Nationale aaibaarheid maakt nog geen nationale club van je.'

Luuk de Jong van PSV in duel met Jan-Arie Van der Heijden van Feyenoord. Beeld anp

De topdrie is de topdrie en dat zal waarschijnlijk altijd zo blijven. Ajax, Feyenoord en PSV hebben ook op financieel vlak afstand genomen van hun directe achtervolgers, van wie sommigen de eindjes aan elkaar moeten knopen om uit de penarie te blijven. Twente ruimt puin, terwijl voorzitter Munsterman gouden bergen had beloofd. Vitesse probeert koortsachtig om de lege plekken in het eigen Gelredome gevuld te krijgen. AZ bezuinigt, maar schrijft al jaren rode cijfers.

Behalve de niet te voorspellen transferinkomsten vormen de kaartverkoop en sponsorinkomsten het fundament onder de inkomsten van een club. Maar het stadion zit lang niet altijd vol bij de clubs buiten de topdrie. Zo trok Vitesse vorig seizoen gemiddeld 17 duizend toeschouwers, waar er in de hoogtijdagen van Karel Aalbers nog 25 duizend man in het Gelredome zaten. Bij AZ en Heerenveen blijven gemiddeld 2.300 stoeltjes leeg.

Ook lopen de sponsorbijdragen terug. 'De zesnullentoestand is bij veel clubs voorbij', constateert Sporre. Clubs stellen zich sneller tevreden met een geldschieter die minder betaalt, want de sponsormarkt is ingestort.

Joop Munsterman. Beeld anp

Ze doen hun best om uit de zorgen te blijven, de uitdagers van de topdrie. Meten kunnen ze zich amper met Ajax, Feyenoord of PSV. Daar is alles groter en beter: de omzetten, de stadions, de achterban, de spelers. De topdrie schrijft na jaren van financiële zorgen ook weer florissante jaarcijfers, hoewel PSV de verkoop van Depay nodig had om uit de rode cijfers te blijven en ooit een gronddeal met de gemeente sloot voor 50 miljoen euro om het hoofd boven water te houden.

Ook binnen de topdrie zijn de verschillen zichtbaar. Zo sloot Ajax na het vertrek van Aegon een sponsordeal met Ziggo waaraan PSV en Feyenoord niet kunnen tippen. De kabelexploitant heeft 8 tot 10 miljoen euro per jaar over voor een plek voor op het shirt. Bovendien keerde ABN Amro terug als sponsor, van de jeugd en de vrouwenploeg. PSV zoekt naar een opvolger van huissponsor Philips, dat zijn bijdrage van 5 tot 7 miljoen euro na dit seizoen terugschroeft. Opel zou als grootste geldschieter van Feyenoord hooguit 5 miljoen inbrengen.

Sportmarketeer Marcel Beerthuizen haalde al eens de Franse econoom Piketty aan. Diens leer is volgens hem ook van toepassing op het voetbal. De rijken worden daarin rijker en voor de arme clubs is het haast ondoenlijk geworden om die achterstand in te lopen.

Dat eerste is zeker in Nederland zo, als Ajax, Feyenoord en PSV tenminste niet sportief in verval raken. Blijven ze de eredivisie aanvoeren, dan mogen ze een steeds grotere hap nemen uit de almaar vollere ruif met televisiegelden. De deal met Fox levert ze dit seizoen samen grofweg 25 miljoen op: Ajax 9,3 miljoen, PSV 8,4 en Feyenoord 7,5. Twente moet het doen met 6,5 miljoen, AZ met nog geen zes. Vitesse komt er met 3,5 miljoen ogenschijnlijk bekaaid vanaf: het directe gevolg van de niet altijd even goede resultaten de laatste tien seizoenen.

De verdeelsleutel is veel kleinere clubs tegen het zere been. Groningen-directeur Hans Nijland pleitte er onlangs in het AD voor om de tv-gelden in gelijkere stukken op te knippen. Waarom zou niet elke club evenveel krijgen? 'De topclubs zullen dan natuurlijk zeggen dat zij een veel grotere aanhang hebben. Maar we hebben elkaar allemaal nodig. Zo kruipt het allemaal nog meer naar elkaar toe. En sport is pas leuk als het spannend is.'

Hans Nijland. Beeld anp

Onkwetsbaar

Niet dat de uitdagers zich dan wel blijvend tussen de topdrie zouden nestelen, denkt Sporre. 'Wat ook meespeelt: als zo'n club het al eens voor elkaar krijgt om er een jaar tussen te staan, gaan de mensen meteen gek doen.' Het sluiten van wurgcontracten met investeringsfondsen en het kopen van te dure spelers zijn reflexen van die gekte, met vrijwel altijd de financiële en daarmee sportieve neergang tot gevolg.

Normaal doen. Niet je stadion uitbouwen als je even een goed jaar achter de rug hebt. Investeren in de jeugd, niet in dure nieuwkomers met wie succes niet verzekerd is. Koester wat je hebt en staar je niet blind op wat de topdrie wel voor elkaar krijgt.

Sporre zou het al zijn collega's willen aanraden. Ook degenen die 'wat scheuren in de broek hebben opgelopen' bij hun bestorming van het bastion waarin de traditionele topdrie zich onkwetsbaar waant.

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden