Totaalvoetbal aan de IJssel: het bracht PEC tot zover naar de vierde plaats in de eredivisie

PEC Zwolle is met een vierde plaats de verrassing van de eredivisie. Het geheim? Trainer Van 't Schip heeft zes spelers op een nieuwe positie gezet. Vanavond speelt PEC in Zwolle voor de beker tegen NEC.

Coach John van 't Schip Foto anp

Dat was schrikken voor Bram van Polen afgelopen zomer. De 32-jarige verdediger dacht zijn voetbalpensioen bij PEC Zwolle te halen als rechtsback, de positie waar hij uitgroeide tot aanvoerder en boegbeeld. Maar op de allereerste training van zijn nieuwe coach John van 't Schip moest hij ineens linksback spelen. 'Linksback is echt anders als je rechtsbenig bent. Je hebt minder ruimte om te manouvreren, want je wilt toch het meeste met je sterke been doen. Als de tegenstander druk zet en niemand je helpt, kun je je kwetsbaar voelen.'

Van Polen was niet de enige met een nieuwe rol, bijna het hele elftal werd herschikt. Vooral door bekende gezichten elders te posteren. De lichtvoetige linksbuiten Ryan Thomas werd centrale middenvelder. De gedrongen middenvelder Rick Dekker klust sinds kort bij als centrumverdediger, buitenspeler Terell Ondaan is getransformeerd tot centrumspits, de bij zijn vorige club Heerenveen door het elftal zwervende linkspoot Younes Namli kreeg een vrije rol op rechts en rechtsbuiten Kingsley Ehizibue is rechtsback geworden.

Het gevolg: totaalvoetbal aan de IJssel. Met de winterstop in zicht bezet PEC, dat vorig seizoen pas op de voorlaatste speeldag lijfsbehoud veiligstelde, de vierde plaats. NEC, nummer 2 in de Jupiler League, is in het bekertreffen van vanavond de underdog. 'We zijn geen eendagsvlieg. De organisatie klopt en ons voetbal is goed. Dit stort niet zomaar in elkaar,' meent Van Polen.

Herschepping van PEC

- Selectie opbouwen onder meer met behulp van kleurprofielen. Directeur Nijkamp werd daarbij gesouffleerd door prestatiecoach Joost Leenders

- Zo min mogelijk huurlingen

- Proberen spelers met een PEC-verleden te binden

- Trainer aanstellen die verfrissing en duidelijkheid brengt

- Spelers zo nodig omturnen zodat iedere linie snelheid, kracht, leiderschap, betrouwbaarheid, voetballend vermogen, creativiteit en lef bevat.

Het interessante aan het Zwolse wonder: de makeover stond vóór die eerste training op 24 juni al vast. Van Polen, al tien jaar PEC-speler: 'De clubleiding heeft uitstekend gekeken naar wat er vorig seizoen misging. Toen waren er veel huurlingen, was er veel onrust, veel blessures, veel wisselingen van tactiek. Ron Jans heeft geweldig gepresteerd met PEC, maar het was tijd voor iets nieuws.'

Oud-Ajaxspeler Van 't Schip staat nog altijd te boek als het archetype van de Hollandsche rechtsbuiten: achterlijn halen en dan met binnenkant rechts mikken op het hoofd van de spits. Dat juist hij zo herscheppend te werk is gegaan, is verklaarbaar. Van 't Schip veranderde bij het Italiaanse Genoa in een veelzijdige middenvelder. Hij werkte bovendien met Cruijff en Van Gaal, coaches die bij uitstek zagen dat in een redelijke aanvallende middenvelder een uitstekende linksback schuilging en vice versa. Cruijff, zijn voetbalvader, wilde zelfs het liefst een veldspeler op doel.

Er is meer veranderd bij PEC. Dankzij een investeringsfonds, dat een miljoen euro bij elkaar bracht, is de tijd van huurlingen voorbij. Vorig seizoen had PEC er acht, nu nog maar een. Met Diederik Boer en Erik Bakker zijn echte clubmannen teruggekeerd. Van Polen, die zelf aandrong op de transformatie: 'Ik durf te stellen dat onze selectie barst van de wij-types. Dat moet ook, want we hebben niet de grootste talenten, we kunnen alleen presteren als we het samen doen.'

Technisch directeur Nijkamp construeerde de selectie mede op basis van kleurprofielen, zo vertelde hij aan NRC. Een rode voetballer staat voor kracht, recalcitrant, creatief, is soms fenomenaal en soms ook niet. Tegenovergestelde is de blauwe speler, die controleert, organiseert en voor zekerheid gaat. De groene voetballer is loyaal, mensengericht, laat het initiatief aan anderen en volgt. De selectiefoto moet idealiter van alledrie de kleuren evenveel bevatten.

Van Polen prijst Nijkamp om zijn omslag in denken, maar bij de kleurenprofielen haakt hij af. 'Naar mijn mening kun je spelers niet zo makkelijk in een hokje duwen. Ik zou dan van alles wat zijn. Maar wat voor naam je er ook aan geeft: je moet jongens hebben die voor elkaar werken en zich opofferen voor het teambelang.'

In het huidige voetbal staat de eigen carrière op de prioriteitenlijst ver boven die van de club. Op een 'vreemde' positie kan uitblinken lastiger zijn. Vaak regent het na zo'n switch appjes van ontevreden zaakwaarnemers. Op die beruchte eerste training eind juni klonk geen wanklank, vertelt Van Polen. 'Je moet snel schakelen, anders heb je er alleen jezelf maar mee. Het was ook vanaf het begin duidelijk wat per positie de specifieke taken zijn. Dat is beter dan zoeken, zoeken, zoeken wat vorig seizoen vaak het geval was. Voor de start van de competitie zaten alle vastigheden er stevig ingeramd.'

Zo stevig zelfs dat de geherpositioneerde spelers meestal de uitblinkers zijn. Ryan Thomas is volgens Van Polen de beste speler van de eredivisie. Kingsley Ehizibue een sensatie als opstomende rechtsback.

Ehizibue straalt als hij zulke complimenten hoort. Hij maakte aanvankelijk faam in Zwolle als pingelende aanvaller, maar ging vorig seizoen mee in de malaise. 'Ik stond stil in mijn ontwikkeling. Het voelde als een bevrijding dat ik op de eerste training rechtsback werd gezet. De trainer zei: 'Bij een club als Manchester City zijn de backs snel, sterk en draven ze over de hele flank, dat kun jij ook.' Dat heeft me veel vertrouwen gegeven. De fouten die ik nog maak, moeten eruit. En ik wil de anderen helpen zoals zij mij helpen. Ik vind dat echt mooi, dat saamhorige dat we hier hebben.'

Het doet hem denken aan Oranje op het WK 2014. Toen rechtsbuiten Robben de zwervende spits was en spits Dirk Kuijt op linksback buffelde. Ehizibue: 'Je zag dat Kuijt precies wist wat hij moest doen. Dat is herkenbaar.' Dat Nederlands elftal werd derde. In Zwolle menen ze: als wij vierde blijven is dat knapper.