'Topsport gaat mij nooit loslaten'

Marjolein van Unen neemt na achttien jaar afscheid als judobondscoach. Jarenlang negeerde ze de pijn, maar nu kan haar lichaam niet meer. 'Zielig ben ik absoluut niet.'

Marjolein van Unen in de sportschool in Brielle die ze met haar zus beheerst. Af en toe geeft ze spinningles. Beeld Jiri Buller

Een scheurtje in haar nek, nog een scheurtje in haar rug, hartritmestoornissen, wat andere instabiliteiten. 'Maar maak je er geen huilverhaal van?', vraagt Marjolein van Unen (52). 'Zielig ben ik absoluut niet. Bovendien: vergelijk het eens met iemand die ziek is en nog maar een paar weken heeft te leven. Dan is dit toch niks?' Toch neemt ze zaterdag tijdens de NK na achttien jaar als judobondscoach gedwongen afscheid, terwijl ze altijd vastberaden was tot de Olympische Spelen van Rio door te gaan.

Jarenlang negeerde Van Unen koppig haar fysieke problemen. Haar motto is: pijn is fijn. Of: niet zeuren, doorgaan. Dat leerde ze van haar vader, die een aannemersbedrijf bezat. Hem zag ze ooit doorrugpijn achterstevoren de trap aflopen, want er moest gewerkt worden. En ze leerde afzien door judo, de sport waarmee ze al op haar 6de begon. 'Normaal heeft een zaal vier hoeken, toen ik bij Chris de Korte kwam trainen leken er zestien te zitten en ik heb ze allemaal wel een paar keer gezien', zegt Van Unen. Klagen deed ze nooit, het was dé manier om de beste te worden.

Van Unen zit in de sportschool in Brielle die ze samen met haar zus beheert. Met enige regelmaat geeft ze daar spinningles, dat gaat nog. Om haar linkerpols zit felgekleurde tape die ze er zelf op heeft geplakt. Het is bedoeld om de pijn in haar arm iets te verlichten. Ze wil de hoeveelheid morfine die ze slikt afbouwen, maar onverwachts geeft dat problemen in haar arm. Haar stoel staat schuin van de tafel, dan hoeft ze haar nek, en in haar geval daarbij ook de rest van haar lichaam, niet te draaien tijdens het gesprek. Edith Bosch, de oud-pupil die ze zestien jaar begeleidde, zei treffend: 'De enige manier waarop Marjolein kon stoppen was door haar lichaam.' Van Unen moet haar gelijk geven. 'Maar ik zou die achttien jaar zó weer doen. Wat heb ik een mooie tijd gehad!'

De naam van Bosch behoort zonder twijfel tot het lijstje van hoogtepunten in Van Unens imposante carrière. Als bondscoach leverde ze twee wereldkampioenen en zeven Europees kampioenen af. Zelf veroverde Van Unen in haar judocarrière onder andere vijf WK-medaillles, tot ze op haar 24ste moest stoppen vanwege rugproblemen. Waarschijnlijk heeft ze destijds ook het scheurtje in haar nek opgelopen, toen ze op haar hoofd werd gezet en doorsloeg. 'Vroeger noemden we dat een zware hersenschudding, dan deed je een paar weken rustig aan en ging je weer. Nu is de medische begeleiding beter.'

Van Unen met Deborah Gravenstijn na winst van de zilveren medaille op de Olympische Spelen in Peking. Beeld anp
Van Unen moedigt Elisabeth Willeboordse aan op de Olympische Spelen van 2012. Beeld anp

Vrouw in een mannenwereld

Toen Van Unen in 1997 begon als bondscoach was ze een vrouw in een mannenwereld. Als judoka was ze niet anders gewend dan te trainen met mannen. 'Maar het eerste jaar moest ik vechten om als vrouw te worden geaccepteerd voor een groep meiden. Dat was wel even pittig, uiteindelijk kantelde dat', zegt Van Unen. Een vrouwelijke coach heeft haar voordelen: 'Met mij konden ze over vrouwendingen praten', zegt Van Unen, die bekendstaat als een bemiddelaar en iemand die makkelijk communiceert.

Ze moet nog steeds lachen om een verhaal dat Marhinde Verkerk laatst vertelde over de periode vlak voor de WK waarvoor Van Unen vanwege haar fysieke problemen moest afzeggen. Doorgaans zijn de momenten voor een belangrijke wedstrijd stressvolle periodes voor een topsporter en Verkerk barstte tijdens het trainen plots in huilen uit. Aan haar zijde twee mannelijke trainers. Van Unen: 'Marhinde zei: je gelooft het niet, maar de een begon de andere kant op te kijken, de ander ging snel over iets anders praten. Nou, Marjolein, zei Marhinde, als jij er was geweest was het zo anders gegaan. Dan had je gevraagd: joh, wat is er precies aan de hand?'

Het ergste is het gevoel dat ze nu mensen in de steek laat. 'Kijk, daar komen ze al', zegt Van Unen, terwijl ze naar haar ogen wijst die plots nat worden. 'Maar doorgaan zou egoïstisch zijn. Dat wil ik alleen doen als ik me honderd procent kan inzetten, en dat gaat niet met mijn lijf en al het reizen dat hoort bij de functie van bondscoach.'

Naar de Spelen in Rio gaat ze niet, dat weet Van Unen zeker. Ze moet er niet aan denken om als toeschouwer op de tribune te zitten. Te pijnlijk. Laatst, tijdens de WK, ging ze er samen met haar zus een paar dagen tussenuit. Weg van de beelden, weg van alle mensen die, o zo goedbedoeld maar toch, vragen waarom ze thuis zit en niet bij de judoka's die ze door en door kent.

Marjolein van Unen feliciteert haar pupil Edith Bosch nadat ze brons heeft gewonnen bij de Olympische Spelen in 2012. Beeld anp

Dieptepunt

Het dieptepunt in haar loopbaan begon drie jaar geleden, toen Ben Sonnemans werd aangesteld als technisch directeur ten koste van Van Unen, die voor dezelfde functie solliciteerde. 'Ik wist dat er een kans was dat ik het niet zou worden. Dat kan ik goed accepteren als iemand het goed oppakt, maar dan zie je dingen gebeuren die fout gaan en denk je: verdomme, wat is hier aan de hand? De communicatie was slecht, er werd niet naar Maarten Arens, de mannenbondscoach, en mij geluisterd. En ik zal eerlijk zijn: die periode heeft er bij mij ingehakt. Ik vond het vreselijk.'

De nieuwe technisch directeur wilde veel veranderen bij de Judo Bond. 'Dat is noodzakelijk om te verbeteren, maar je kunt niet over mensen heen walsen of mensen overslaan, zeker niet als het gaat om kopstukken in het judo als Cor van der Geest, Chris de Korte en de twee olympische coaches. Natuurlijk, we zijn uiteindelijk allemaal voorbijgangers, maar het is slim om te luisteren naar mensen met ervaring. Gelukkig wordt het nu met Henry Bonnes, de nieuwe technisch directeur, wel goed neergezet.'

Misschien keert ze ooit terug in het judo, maar voorlopig richt ze zich op haar herstel. Haar lichaam moet tot rust komen. Van Unen: 'Het leven leiden dat ik deed, gaat niet meer, maar misschien keer ik terug in een andere rol: als technisch directeur, of in een adviseursrol. Topsport gaat mij nooit helemaal loslaten, dat weet ik nu al.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden