InterviewBas Verwijlen

Topschermer Bas Verwijlen wapent zich met degen, denkkracht en tennisschoenen

Schermer Bas Verwijlen komt deze zomer voor de vierde keer uit op de Zomerspelen. Zijn outfit wordt gecompleteerd door ‘gewone’ tennisschoenen.	 Beeld Jiri Büller
Schermer Bas Verwijlen komt deze zomer voor de vierde keer uit op de Zomerspelen. Zijn outfit wordt gecompleteerd door ‘gewone’ tennisschoenen.Beeld Jiri Büller

Schermer Bas Verwijlen (37) behoort tot een select gezelschap. Hij doet straks in Tokio mee aan zijn vierde Zomerspelen. Wat komt er kijken bij zijn sport, die olympische status heeft sinds de eerste olympische editie in 1896?

Het masker

Bas Verwijlen kijkt een groot gedeelte van zijn leven door een masker. Na 31 jaar schermen merkt hij niet of hij wel of geen raster van gaas met honderden kleine ­gaatjes voor zijn ogen heeft. Met zijn 1.289 gram wegende gezichtsbeschermer zou hij zonder moeite een wedstrijd kunnen voetballen.

Thuis heeft hij drie tot vier maskers waarmee hij rouleert. Gemiddeld gaat elke gezichtsbeschermer een jaar mee. Omdat ze luchtdoor­latend en vochtafdrijvend zijn, wast Verwijlen ze zelden tot nooit. Heel af en toe gaan ze in de vaat­wasser.

Met de degen, het wapen waarmee Verwijlen schermt, mag op het hele lichaam van de tegenstander punten worden gescoord, ook het masker telt. Een treffer is één punt waard. Wie als eerste vijftien punten heeft, wint. Een partij duurt maximaal drie keer drie minuten. Bij een gelijkspel volgt een verlenging (golden score). Verwijlen: ‘85 procent van de wedstrijden wordt in de reguliere tijd beslist.’

Het schermmasker beschermt het gezicht van Verwijlen tegen de degen van zijn tegenstander. Toch kan hij zich niet herinneren dat het masker hem voor een lelijk ongeluk heeft behoed. ‘Het is een ongeschreven regel dat je elkaar niet op het hoofd raakt’, zegt hij.

Het ondervest en schermvest

Na elk toernooi heeft Verwijlen een paar blauwe plekken. Maar de pijn die hij ondervindt als hij wordt geraakt, is verwaarloosbaar. Dat komt door het beschermende ondervest en schermvest dat hij draagt. Die zijn gemaakt van kevlar, een synthetisch materiaal dat ook zit verwerkt in ­kogelvrije vesten.

De specialiteit van Verwijlen is om zijn tegenstander op de voorste voet te raken. Het voelt als iemand door zijn benen spelen bij voetbal, vindt hij. Het geeft hem een extra shot ­zelfvertrouwen. De meest geraakte ­lichaamsdelen bij schermen zijn de borst en bovenarm.

Zowel het ondervest als schermvest beschermen de borst en bovenarm en moet per vierkante centimeter 800 newton drukkracht aankunnen, dat is ongeveer vergelijkbaar met 80 kilo drukkracht per centimeter. ‘Stel dat de degen afbreekt, dan mag de scherpe punt niet door je pak heen steken’, zegt Verwijlen. Thuis heeft hij ongeveer tien pakken liggen, die hij afwisselend gebruikt en na elke training uitwast.

Samen met zijn sponsor ontwerpt Verwijlen de bijna naadloze pakken. Als geen ander weet de nummer ­zeven van de wereldranglijst wat wel en niet lekker zit. Hoewel hij twee vesten over elkaar draagt, merkt hij amper dat hij kleding aan heeft, zo licht is die. ‘Soms lijkt het of ik in mijn ­pyjama sta te schermen.’

De hersenen

Tijdens een wereldbekerwedstrijd in 2015 zei Verwijlen voor het eerst ­tegen zijn coach: ‘Was die tegenstander nou zo langzaam of ik zo snel? Ik zag precies wat hij van plan was.’

In de ogen van Verwijlen is schermen vergelijkbaar met op 200 kilometer per uur racen. Om op belangrijke momenten koelbloedig en snel de goede beslissingen te kunnen ­nemen, volgt hij neurotraining. De bedoeling is dat zijn hersenen sneller dan die van zijn tegenstander een verbinding leggen tussen wat wordt waargenomen en de bijbehorende reactie. Ook op momenten dat de druk en spanning hoog zijn.

Verwijlen traint voor een bord knipperende lichtjes met verschillende kleuren. Terwijl hij een bepaalde kleur lampjes met zijn hand dient uit te tikken, moet hij pittige ­rekensommen zien op te lossen. Of hij ziet door een 3D-bril acht door ­elkaar stuiterende tennisballen die zijn genummerd van een tot en met acht. Aan Verwijlen de opdracht bal een tot en met vier te volgen met zijn ogen, terwijl de cijfers bij de tennisballen verdwijnen.

Verwijlen weet uit ervaring: hoe beter zijn mentale gestel, hoe nauwkeuriger en sneller hij zijn technische acties kan uitvoeren. ‘Schermen is een complexe sport waarbij het draait om meerdere facetten, zoals tactiek, techniek en fysiek.’

De degen

Verwijlen schermde in zijn carrière al met honderden degens, maar nog nooit waren er twee exact hetzelfde. Het wapen dat hij in zijn rechterhand heeft, is een bouwpakket van losse onderdelen die hij vanuit heel ­Europa laat overkomen en zelf in ­elkaar zet. ‘Het is mijn droom ooit drie exact dezelfde degens te hebben, maar dat is onmogelijk.’

De degen mag maximaal 770 gram wegen en 110 centimeter lang zijn. Het wapen is gemaakt van maragingstaal, buigzaam en toch sterk materiaal. De kom, de bescherming voor de hand, heeft een maximale doorsnee van 13,5 centimeter. Verder kan Verwijlen binnen de gestelde kaders zijn degen personaliseren. ‘Ik heb weleens ­wapens van tegenstanders in mijn handen gehad. Daar kon ik echt helemaal niets mee.’

Het in elkaar zetten van een wapen luistert precies. In welke hoek plaatst Verwijlen het handvat op het wapen? Hoe stug of flexibel is het wapen om een zwiepende beweging mee te geven? En hoe ver buigt hij de punt van zijn wapen naar voren, zodat die op de tegenstander gericht staat als hij het wapen iets omhoog houdt?

Verwijlen heeft ongeveer dertig degens, maar heeft één favoriete waar hij vaak op terugvalt. Al kan zijn wapen altijd breken. De laatste keer dat dat gebeurde was een paar maanden geleden. ‘Hopelijk blijft deze heel tot en met Tokio. Het is een topding.’

De handschoenen

Zijn concurrenten lachen Verwijlen weleens uit als hij met zeven of acht handschoenen in zijn tas aan een wedstrijd begint. Na één of twee partijen trekt hij een nieuwe handschoen aan, omdat de oude ­helemaal nat is van het zweet.

Een droge handschoen om zijn ­gewapende hand zorgt er mede voor dat hij zijn aanvallen technisch goed blijft uitvoeren. De handschoen is ­gemaakt van zeemleer. Aan de binnenkant is een antisliplaag aangebracht waardoor hij zijn degen beter kan vasthouden, ook als zijn handen beginnen te zweten.

Verwijlen mag dan denken als een schaker, bewegen doet hij als een bokser. Elke partij van maximaal ­negen minuten is een conditionele uitputtingsslag, dansend op zijn ­voeten, van voor naar achter. Hoe ­beter zijn uithoudingsvermogen, hoe nauwkeuriger hij zijn aanvallen kan plaatsen.

Hoe belangrijk dat is, bleek in 2011. In de finale op het WK zette hij zijn aanval verkeerd in en miste. Zijn tegenstander profiteerde, maakte de beslissende treffer en ging er met de wereldtitel vandoor. ‘Vroeger trainde ik drie keer per dag, nu train ik in de avonduren op mijn conditie, techniek, interval en voetenwerk’, zegt Verwijlen. Hij is de enige Nederlandse schermer met een A-status van NOCNSF en werkt daarnaast 36 uur als recruiter voor de politie.

De broek

In tegenstelling tot veel van zijn ­tegenstanders draagt Verwijlen geen kruisbescherming onder zijn broek. Die is net als zijn vest gemaakt van het synthetische materiaal kevlar, dat de grootste klappen moet opvangen. ‘Ik ben weleens in mijn kruis geraakt. Dat is even vervelend. Maar ik wil zo min mogelijk aan mijn lijf hebben tijdens het schermen.’

Liever ontwijkt of weert hij de aanvallen zijn tegenstander af op het speelveld, een 18 meter lange en 1,5 tot 2 meter brede loper. Het motto bij schermen luidt: raken zonder zelf geraakt te worden.

Niet elke prik met het wapen levert automatisch een punt op. De punt van de degen moet met minimaal 750 gram drukkracht op het lichaam van de tegenstander terechtkomen. Het is vergelijkbaar met een lichte tik, zegt Verwijlen.

Een elektronisch systeem registreert het aantal punten. Onder de schermkleding loopt een kabel over het lichaam van Verwijlen. De kabel is verbonden met de degen en met een kastje naast het speelveld (de piste) waarop de score wordt getoond.

Zodra Verwijlen een treffer maakt, en de punt van de degen zijn tegenstander dus hard genoeg raakt, gaat een signaal naar het kastje en verschijnt de kleur van Verwijlen (groen of rood) ter bevestiging op het scorebord.

De broek loopt tot net onder knieën. Over de onderbenen draagt hij hoog opgetrokken sokken. ‘Op je onderbenen word je bijna nooit geraakt. Het is een heel smal raakvlak.’

Verwijlen schermt op tennisschoenen. De demping in de schoenen beschermen zijn knie- en enkelgewrichten het best tegen de klappen die ze door zijn explosieve acties te verduren krijgen.

De schoenen

Tijdens zijn partijen is Verwijlen voortdurend in beweging. Met kleine pasjes en hupjes beweegt hij snel naar voren om zijn tegenstander onder druk te zetten of een actie in te zetten en stapt terug om een aanval van zijn tegenstander te ontwijken of ruimte voor zichzelf te creëren.

Voordat Verwijlen op zijn nieuwe schoenen schermt, gaat hij ermee langs de schoenmaker. Een lapje leer aan de bovenkant op de linkerschoen dient ter versterking en moet voor­komen dat de schoen scheurt als hij een actie inzet en zijn linkerschoen schuin over de grond sleept. ‘Ik heb weleens schoenen gehad die zonder het lapje leer al na tien minuten scheurden.’

Gemiddeld doet Verwijlen twee maanden met zijn schoenen. Tijdens wedstrijden heeft hij altijd een extra paar losse veters en een rol tape bij zich. ‘Ik koop altijd twee of drie paar schoenen tegelijk en zorg dat ik altijd een reservepaar ingeschermd heb.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden