InterviewPSV-directeur Toon Gerbrands

Toon Gerbrands: ‘Er liggen 25 duizend mondkapjes klaar, met PSV-logo’

In de besluiten die PSV-directeur Toon Gerbrands neemt, speelt het plastic mapje ‘Onbeheersbare Zaken’ een belangrijke rol. ‘Een tweede golf corona komt ook in dat mapje.’ Hoe loods je een topclub door deze crisistijd? 

Toon Gerbrands, in het stadion van PSV.Beeld Linelle Deunk

Het veld in het Philips Stadion van PSV ligt er mooier bij dan ooit, zegt directeur Toon Gerbrands, glimlachend. ‘Er is immers maandenlang niet op gespeeld.’ Hier spreekt een voormalige volleybalcoach die altijd denkt in oplossingen. ‘Crisis is een tijdelijke situatie, anders hadden we een ander woord bedacht. Het komt een keer tot een eind. De coronacrisis vergt creativiteit, je organisatie wordt nu op een andere manier getoetst.’

Na een dramatisch seizoen met het ontslag voor trainer Mark van Bommel versloeg PSV op 8 maart als nummer 4 in de eredivisie ternauwernood FC Groningen (0-1). Het bleek meteen de laatste wedstrijd in het betaalde voetbal. De competitie werd stilgelegd, Nederland begon vanwege covid-19 aan zijn ‘intelligente lockdown’. 

Gerbrands: ‘Het was voor mij de lastigste periode. We wisten niet of de competitie nog zou worden hervat. Hoe ging het met spelerscontracten, seizoenkaarten? We konden niks. Ik vond het moeilijk om in een vacuüm te zitten. Slecht nieuws is minder erg dan onzekerheid. We waren gebaat bij duidelijkheid. Ik weet zeker dat enkele clubs in liquiditeitsproblemen waren gekomen als we zonder publiek de competitie hadden moeten afmaken.’

Testen is het toverwoord op trainingscomplex De Herdgang, zeker nadat twee weken geleden het oefenduel tussen PSV en de amateurs van UNA op het laatste moment werd geschrapt. Een van de UNA-spelers bleek besmet met het coronavirus. Nu eist PSV dat alle spelers bij de tegenstanders in de oefencampagne zijn getest. Zelf heeft de club geen enkele besmetting gemeld.

De 62-jarige Gerbrands behoort tot de risicogroep, ook hij wordt getest wanneer hij De Herdgang bezoekt. ‘Ik hield afstand van mijn kinderen, we zaten in Brabant midden in de brandhaard van het coronavirus. Daarom was PSV ook voorstander van het stoppen van de competitie. Iedereen in deze omgeving kende wel iemand die in het ziekenhuis lag of was overleden. Door het contact met ons personeel en de sponsors kwamen al die verhalen naar boven.

‘Ik denk dat het effect van covid-19 in de rest van het land is onderschat. In deze regio waren twee keer zoveel begrafenissen. Het virus is gelukkig aan mijn gezin voorbijgegaan. En nadat mijn vrouw en ik waren getest, mochten we ook ons kleinkind vasthouden. Maar wat gebeurt er in september als er toch een tweede golf corona komt? Niemand weet het.’

Dergelijke speculaties drukt Gerbrands meteen de kop in. Ze liggen als in zijn AZ-periode in een plastic mapje ‘Onbeheersbare Zaken’, kwesties waarop hij geen invloed heeft. ‘Ik stak er geen tijd en energie in. De vraag over een tweede golf leg ik ook in dat mapje.’

Premier Rutte kapittelde de juichende en zingende Feyenoordfans, omdat ze daarmee de coronaregels hadden overtreden. Volgen de 6.500 toeschouwers in het Philips Stadion de wedstrijden als een pianoconcert door op last van de regering muisstil te blijven?

Gerbrands: ‘Daar geloof ik niet in, dat gaat niet gebeuren. Je kunt in een stadion met publiek onmogelijk de emotie wegsnijden. Ik heb alle maatregelen tegen het coronavirus begrepen, maar deze niet. En hoe moeten we het handhaven? Daar heb ik geen oplossing voor. Overigens is mijn ervaring na de oefenwedstrijd tegen Vitesse dat het publiek zich er redelijk aan heeft gehouden.  De supporters beseffen echt wel dat er iets aan de hand is Maar bij ‘echte’wedstrijden zal er meer emotie zijn. Als wordt besloten dat een mondkapje verplicht is, zoals in de Kuip bij de Feyenoordfans, zijn we daarop voorbereid.  We hebben er 25 duizend klaarliggen met een PSV-logo en die delen we uit als het moet.’

In mei schetste u het noodscenario dat PSV wellicht 30 miljoen euro verlies zou lijden als de club het gehele seizoen zonder publiek zou moeten spelen. Hoe groot is de schade met maximaal 6.500 toeschouwers bij de eerste vier thuiswedstrijden?

‘Zo erg als 30 miljoen wordt het niet. We beseften de urgentie, toen de competitie vanwege het coronavirus werd gestaakt. We moesten beslissingen nemen om de organisatie overeind te houden en gingen daarom uit van het slechtste scenario. De totale schade is nog niet te overzien.

‘Nu hebben we al 26 duizend seizoenkaarten verkocht, hoewel we niet de volle prijs konden berekenen. We moesten er wedstrijden in de Europa League bijdoen en sommige fans namen een half abonnement. Het is een verliespost van 2,5 miljoen euro, maar je kunt ook zeggen: we hebben al 7 miljoen opgehaald.

‘Het businessmodel bij een betaaldvoetbalclub is dat je kapitaal op het veld staat. En dat moet ook in mindere tijden zichtbaar zijn om overeind te blijven. Sinds mijn aantreden in 2014 kon ik jaarlijks zwarte cijfers presenteren, dat gaat ook dit jaar lukken.’

Met dank aan de transfer van international Steven Bergwijn, die in januari voor ruim 30 miljoen euro vertrok naar Tottenham Hotspur. U was destijds verbolgen over de wijze waarop zijn vertrek werd geforceerd. Maar heeft Bergwijn niet indirect de club gered?

‘Zeker weten, al had ik geen vooruitziende blik. Er is veel gebeurd rond die transfer, maar daardoor kunnen we over afgelopen seizoen nog een kleine plus bijschrijven. Anders was het niet gelukt. Sportief gezien was het vertrek van Bergwijn een aderlating, in financieel opzicht een zegen.’

Tijdens de coronacrisis werd van de spelers van PSV een loonoffer gevraagd, maar u besloot ook uw eigen salaris met 20 procent te verlagen.

‘Ik ben gedisciplineerd opgevoed en ik geloof in voorbeeldgedrag. Als ik mezelf wil korten op mijn salaris, doe ik dat. Het maakte het ook eenvoudiger om met spelers en andere clubs te praten. Kreeg ik kritiek dat ik voor de muziek uitliep. Moet ik dan een compromis met mezelf sluiten? Ik vroeg iedereen een bijdrage te leveren om de verliezen te compenseren.

‘We hebben een goede deal gesloten met de spelers in de wetenschap dat we juridisch niks konden afdwingen. Als ze nee hadden gezegd, moesten we hun normale salaris uitkeren. Voorlopig krijg ik 20 procent minder salaris tot de cijfers illustreren dat het niet meer nodig is.’

Gerbrands heeft meerdere boeken geschreven over crisismanagement. In De Succescrisis legt hij uit hoe een bedrijf sterker uit een crisis komt. In 2009 moest Gerbrands AZ na de val van DSB Bank van voorzitter en geldschieter Dirk Scheringa behoeden voor een faillissement.

Kon u die modellen spiegelen naar uzelf en PSV? Hoe eenzaam was de directeur in het lege Philips Stadion?

‘Ik heb veel geleerd van mijn periode bij AZ. Die club dreigde om te vallen, honderd mensen konden hun baan verliezen. Hoe communiceer je dan? Ik noem dat het verjaardagsprincipe, iedereen vroeg me op verjaardagsfeesten hoe het met AZ ging. Wees duidelijk, is de les, en zoek contact.

‘Je boodschap gaat namelijk toch rondzingen. En dus vertelden mensen dat Gerbrands overlegde met de curator en dat de club werd gered. Dat wist ik toen nog niet zeker, maar ik moest wel perspectief creëren. Er zat een multiplier op de verjaardag, omdat de aanwezigen het ook weer doorvertelden, met het optimistische geluid dat AZ zou overleven.

‘We hebben ongeveer zevenhonderd bedrijven benaderd die aan PSV verbonden zijn, met de simpele vraag: hoe gaat het met jullie? Ik heb tientallen ceo’s gesproken over hoe zij hun bedrijf door de crisis loodsen. Peter Wennink van ASML (dat in Velthoven machines voor chips bouwt, red.) adviseerde mij: houd wekelijks een update over de situatie bij PSV. Ik werd de artiest in mijn eigen filmpjes en vertelde hoe we ervoor stonden. Verbinding maken op afstand werd de norm.’

Vanuit het parlement klonk hoon toen de KNVB berekende dat het profvoetbal vanwege het coronavirus 300 miljoen euro schade zou lijden. Konden miljonairs zichzelf niet redden? ‘Die beeldvorming werkt tegen ons’, aldus Gerbrands. VVD-fractieleider Klaas Dijkhoff constateerde een gebrek aan eensgezindheid in het profvoetbal en vroeg zich af waar het masterplan van de KNVB bleef.

Gerbrands: ‘Het woord solidariteit kun je schrappen in het betaald voetbal. Ik was het eens met de kritiek van Dijkhoff. Kom met een plan, reken de verliezen door en laat zien wat je nodig hebt. Dan kun je ook voorwaarden stellen aan de steun. Als we nu een transfer doen, wordt het meteen verkeerd uitgelegd.

‘Alle vertegenwoordigers van het profvoetbal kwamen bij elkaar en we hadden een goed onderbouwd plan, waarbij we op ruim 130 miljoen euro aan overheidssteun uitkwamen. Dat bedrag bestond deels uit leningen en giften.

‘De toenmalige minister Van Rijn wees het plan af en daarna heb ik niks meer gehoord. Vind ik raar. Clubs konden vervolgens individueel aankloppen bij de overheid, maar volgens mij heeft niemand tot nu toe om hulp gevraagd. Eerst vragen we 130 miljoen en nu niks? Het komt vrij ongeloofwaardig over.

‘Ik heb al eerder gepleit voor een andere bedrijfsvoering. Nu hebben we te maken met diverse partijen, de KNVB, de werkgeversorganisatie FBO, de spelersvakbonden, de Eredivisie CV en ga zo maar door. Wie heeft de leiding? Wie is de woordvoerder richting de politiek? Het wordt tijd voor een andere governance. We hebben één gezicht nodig, als de commissioner in de Amerikaanse profsporten of een sterk gereguleerde organisatie als de Engelse Premier League.’

Heeft het coronavirus jullie ambitie weggevaagd om structureel tot de beste 32 ploegen van Europa te behoren?

‘In principe niet. De begroting van 80 miljoen euro houden we wel in stand. We hebben veel jonge spelers die ondanks de coronacrisis hun marktwaarde behouden. Het wordt lastiger voor spelers van 28, 29 jaar, zij worden minder populair. Ons businessmodel blijkt coronaproof te zijn. En dus hoeven we niet noodgedwongen toptalenten als Ihattaren of Malen te verkopen.

‘Niemand weet hoe de transfermarkt zich ontwikkelt, maar ik heb de eerste transfers van 80 miljoen alweer voorbij zien komen. Er leek zich een trend te ontwikkelen, waarbij grote clubs spelers gingen ruilen. Een club als PSV kan daar niks mee.’

Je kunt moeilijk Ihattaren of Malen ruilen voor een aanvaller uit de Bundesliga of de Italiaanse Serie-A.

‘We konden het salaris van de van AC Milan gehuurde linksback Rodriguez al niet eens betalen. Hij is zelfs te duur om nog een jaar te huren. Het werkt misschien voor de Europese topclubs, maar niet voor de middenmoot in onze bedrijfstak. Het is een ongelijkwaardig model.’

Ook een pandemie zal het voetbal dus niet veranderen?

‘Ik denk dat we weer terugkeren naar de normen en waarden van voor de coronacrisis. Voetbal is de megasport van de wereld, de ene miljardair na de andere stapt erin. Ik vond 100 miljoen voor een toptransfer ooit een belachelijk bedrag, het is nu bijna de standaard geworden. We beleven nu een tijdelijke dip, maar het trekt weer helemaal bij.

‘De enige onzekerheid is het publiek. Zolang we niet in volle stadions kunnen spelen, is de impact enorm. Het is een stresstest voor het profvoetbal. Het spel oogt zo steriel zonder publiek. Wat gaat dat met onze wereld doen? Dat is de kernvraag. Maar ook die vraag gaat in het mapje met onbeheersbare zaken.’

CV Toon Gerbrands

Geboren 31-10-1957 in Sneek

Tot 2002 werkzaam bij Rijkswaterstaat.

Volleybalcoach bij diverse clubs, landskampioen en bekerwinnaar met Piet Zoomers/Dynamo.

1997 Bondscoach Nederlands mannenvolleybalteam, Europees kampioen

2000 kwartfinales Olympische Spelen Sydney

2000-2002 directeur en manager DSB schaatsploeg

2002-2014 algemeen directeur AZ, landskampioen 2009, bekerwinnaar 2013

2014-heden algemeen directeur PSV, landskampioen 2015 en ’16.

Auteur van diverse managementboeken (o.a 2008 De Lerende Winnaar, 2014 De Succescrisis)

UIT DE INTERVIEWSERIE CORONA & IK

Wouter Koolmees, minister van Sociale Zaken: ‘Dit is geen gezonde baan.’

Edith Kwaspen, die beide ouders verloor aan corona: ‘Het bood veel troost dat ze op dezelfde dag dingen.’

Roger van Boxtel, topman NS: ‘Deze crisis heeft de grenzen van de totaal vrije markt blootgelegd.’

Won Yip, horecaondernemer: ‘Als ik failliet ga, is 95 procent van Amsterdam failliet.’

Don ­Mario Carminati, aartspriester in Bergamo: ‘Ik begin nu pas te begrijpen wat voor golf van verwoesting er door de stad is getrokken.’

Klaus en zijn huisgenoten sleepten Spanje door de lockdown: ‘Voor ons was muziek maken logisch’

Lees ook

Hoe smeed je een aanvalsmachine: kijkje in de keuken van PSV-coach Roger Schmidt
Trainer Roger Schmidt wil van PSV een aanvalsmachine maken. Zijn filosofie: in balbezit snel de bal naar voren en bij balverlies niet achteruit maar vooruit lopen om de tegenstander onder druk te zetten en de bal zo snel mogelijk te veroveren. Om dat te bereiken moet hij de mindset van zijn spelers veranderen. Drie trainingsvormen die daaraan bijdragen.

FC Nieuw Normaal is gewend te spelen zonder publiek
Het voetbal komt weer op stoom. Alleen nog wel zonder publiek in de stadions. Wat doet dat met de tv-kijker, de analist, de uitslagen en de spelers?

Column Willem Vissers: Ik dacht dat de leegte in stadions zou wennen, maar nee

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden