'Tijd van besnorde backs die achter hun man aan liepen, is voorbij'

Vleugelverdedigers spelen tegenwoordig met de flair van een spits. De onmisbare snelheidsduivels in de defensie bieden bij balbezit hun ploegen diepgang, variatie en verrassing.

AZ linksback Ridgeciano Haps passeert Thomas Verhaar van Sparta buitenom. Beeld ANP Pro Shots

Denk je aan backs dan denk je aan Berry van Aerle. Geen uitmuntende voetballer. Wel kampioen van Europa met Oranje en PSV in 1988. Daarna postbode geworden. Tijdelijk, maar toch. Van Aerle ('zeg maar Berry') werd de ultieme antiheld.

Tegenwoordig kunnen backs superhelden worden. Of in elk geval als zodanig gewaardeerd. Dani Alves, Marcelo, David Alaba, Jordi Alba en Philipp Lahm prijken posterformaatgroot in jongenskamers en komen voor minder dan acht miljoen euro per jaar hun bed niet uit.

Eredivisiebacks als Ridgeciano Haps en Rick Karsdorp spelen ook met de flair die je voorheen slechts bij een nummer 10 of spits verwachtte. Vleugelverdedigers zijn de onmisbare snelheidsduivels in de defensie, maar de grootste transformatie is dat ze hun ploegen in balbezit diepgang, variatie en verrassing bieden.

'Doorslaggevend' noemen veel trainers hun rol zelfs in het aanvalsspel. Ploegen plooien bij balverlies almaar verder terug, waardoor backs meer ruimte krijgen. Ze zijn de veldspelers die het verst van het doel verwijderd zijn. En ze hebben het stempel van minst vaardige voetballers.

Daarop zijn coaches gaan anticiperen, zeker zij die willen aanvallen. Backs moeten de ruimte nog meer zelf benutten. Drijvend, passerend, combinerend tot diep op de helft van de tegenstander.

Sommigen zijn aanvallend zó dominant geworden dat de buitenspeler achter hen aan moet in plaats van andersom. Alsof de muis kat is geworden.

Een rush en een goede voorzet behoren inmiddels tot het standaardrepertoire. Specifieke passeerbewegingen zijn niet langer verboden, maar een pré. Vaak zijn backs omgeturnde middenvelders of aanvallers. Karsdorp van Feyenoord en Daley Sinkgraven van Ajax waren aanvallende middenvelders, Haps van AZ en Jetro Willems van PSV zelfs aanvallers.

Waar Willems een mindere periode kent, excelleren de andere drie. Net zoals Troupée van FC Utrecht, Ter Avest van FC Twente, Dumfries van Sparta en Hateboer van FC Groningen hun teams schwung, openingen en diepte bieden.

En goede voorzetten. Willems was in het seizoen 2014-2015 de tweede assistkoning van de eredivisie, Karsdorp vorig seizoen bijna. Ze leveren goed geld op. Zie de transfersommen voor Daryl Janmaat (zes miljoen), Gregory van der Wiel (zes miljoen), Royston Drenthe (13,5 miljoen) en Daley Blind (17,5 miljoen).

Eindelijk is er respect voor de back.


Rick Karsdorp: rechtsback Feyenoord

'Ik heb niet getwijfeld of het wel kon: dat ministaartje dat ik aan het begin van het seizoen droeg. Je krijgt wel eens berichten via sociale media: 'Je bent back van Feyenoord, doe effe normaal.' Interesseert me niet. Je moet doen wat je zelf wil. Ik heb op mijn halve bovenlijf plakplaatjes en ben nog niet klaar. De tijden dat backs een snor droegen en alleen maar achter hun man aanliepen, is voorbij.

'In de Kuip krijg je het te horen als je achterin balverlies lijdt. Toch doe ik dat zeker een keer per wedstrijd. Omdat ik risico in mijn spel leg. Ik dribbel niet alleen recht vooruit, maar ook de as in, ik eindig soms als linksbuiten.

'Dat is die drang van vroeger. Ik was altijd de nonchalante nummer 10 die met steekpasses strooide. Ik keek vanaf de tribune naar de blikvangers. Wijnaldum, Pellè. Wilde ik zelf ook worden. Naar backs keek ik nooit.

Rick Karsdorp wordt onderuit geschoffeld door Tim Hölscher van Twente, die rood krijgt. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

'Backs waren in de jeugd nooit de beste voetballers. Dan al wordt de selectie een beetje gemaakt. De middenvelders en aanvallers worden in de gaten gehouden, die brengen iets extra's. Dus daar wil je spelen. Dat is ook het leukst, iets creëren.

'Trainer Fred Rutten kwam drie jaar geleden naar me toe. 'Of je het nou wil of niet: ik ga jou voortaan als rechtsback gebruiken.' Ik heb meteen mijn vader en mijn zaakwaarnemer gebeld dat ik verhuurd wilde worden. Mijn vader zei: kijk het eerst even aan. Drie weken later was ik basisspeler. Dat was schrikken. Ik vond verdedigen moeilijk en ook echt niet leuk. Ik was gewend dat spelers achter mij aanliepen.

'Nu ben ik een totaal andere voetballer. Van een gewonnen duel krijg ik een boost. Als de bal snel van links naar mij wordt gespeeld, heb ik gigantisch veel ruimte voor me. In de eerste seizoenshelft had ik de meeste balcontacten. Vorig seizoen gaf ik tien assists. Maar ik maak ook wel eens een fout zoals tegen Fenerbahçe. Ik wilde het voetballend oplossen. Sindsdien werk ik ballen iets eerder over de lijn. Ik maak minder rushes, de laatste tijd, richt me meer op mijn verdedigende taken. Misschien val ik daardoor minder op, maar dat we bovenaan staan vind ik belangrijker.'


Ridgeciano Haps: linksback AZ

'Verdedigers waren in mijn ogen de minste voetballers van het team. Waarom zou je anders willen verdedigen? De backs waren in de jeugd vaak jongens die er hard in gingen, geen technisch vaardige spelers, zoals ik.

'De rol van een back is veranderd. Vroeger hoefde hij alleen maar te verdedigen. Tegenwoordig moet hij ook aanvallend zijn steentje bijdragen. Ik ga mee naar voren zodra het kan. Een aanvaller vindt het vreselijk om de hele tijd achter zijn tegenstander aan te moeten rennen. Ik kan het weten.

'Op mijn 12de kwam ik als linksbuiten in de jeugdopleiding van AZ. Ik wilde acties maken en de back van de tegenstander vernederen. Tot ik na vier jaar zelf linksback werd. Ik vond het niks. Ik wilde helemaal geen vleugelverdediger zijn.

'Ik voetbalde veel op straat. Maakte alleen maar acties. Die passeerbewegingen wilde ik als aanvaller op het veld laten zien. Als verdediger kon dat niet. Ik was niet meer gemotiveerd op de training. In een gesprek met AZ werd duidelijk dat het beter was als we uit elkaar zouden gaan.

'Bij de amateurs van AFC hervond ik als linksbuiten het plezier in het voetbal. Toen ik in een oefenwedstrijd tegen AZ drie keer scoorde, hing de club de volgende dag weer aan de telefoon. Of ik wilde terugkomen in de jeugdopleiding? Daar had ik wel oren naar, op voorwaarde dat ik als linksbuiten mocht spelen.

'Eenmaal bij het eerste elftal zei trainer Gertjan Verbeek dat ik als linksback meer kans zou maken om te spelen. In eerste instantie zag ik het niet zitten, maar als mijn perspectief op speeltijd zou verbeteren, was ik bereid om het te proberen.

'Mijn vrienden op straat waren het er niet mee eens. 'Je bent helemaal geen back', zeiden ze. Totdat ze een keer kwamen kijken en zagen dat ik de hele linkerkant bespeelde. Tegenwoordig geniet ik ervan als ik mijn tegenstander uitschakel en vervolgens ten aanval trek. Ik mag nu veel meer mee naar voren dan in de jeugd. Gelukkig maar, anders had ik deze positie nooit zo leuk gevonden.'


Daley Sinkgraven: linksback Ajax

'Het heeft even geduurd voordat ik het door had, maar een geslaagde sliding voelt nu hetzelfde als een steekpass. En een bal onderscheppen kan heel leuk zijn. Zeker wanneer je applaus krijgt van het publiek.

'Ik voel me steeds beter thuis op de linksbackpositie, al kom ik nog altijd in situaties die nieuw voor me zijn. Op het middenveld kon ik mijn tegenstander nog wel eens overgeven aan een verdediger. Als back moet ik elke keer achter mijn buitenspeler aan. Ik ga er steeds beter mee om.

'Of ik schrok toen trainer Peter Bosz zei dat hij een linksback in mij zag? Ik was verrast. Terwijl hij zijn verhaal deed, had ik even nodig om het te plaatsen. Vervolgens heb ik de knop omgezet en tegen mezelf gezegd: 'Oké, het is niet mijn positie, maar ik ga honderd procent mijn best doen.'

Daley Sinkgraven is Kingsley Ehizibue van PEC Zwolle te snel af. Beeld ANP Pro Shots

'Vorig seizoen heb ik weinig gespeeld, ik kon het daarom makkelijker accepteren dat de trainer mij als linksback wilde proberen. Misschien had ik er anders naar gekeken als ik op dat moment als middenvelder in de basis stond. Bosz noemde Arthur Numan en Michael Reiziger als voorbeeld, spelers die van nature ook geen back waren. Zij hebben een geweldige carrière gehad, ik zou er direct voor tekenen.

'Als kleine jongen kijk je toch naar de spits of creatieve middenvelder: spelers die veel scoren of trucjes doen. Backs waren vroeger niet de meest technische spelers. Tegenwoordig is dat wel anders. Zie Jordi Alba van Barcelona en Marcelo van Real Madrid. Zij zijn belangrijk in balbezit. Ze bemoeien zich met elke aanval. Dat verwacht de trainer ook van mij. Wij voetballen vaak tegen tegenstanders die ver inzakken en het centrum dichttimmeren. Daardoor ontstaat er ruimte aan de zijkanten. Als back krijg je heel veel ballen, dat had ik niet verwacht.

'Ik vind het moeilijk te zeggen of ik een middenvelder of een verdediger ben. Het is misschien te vroeg om te stellen dat ik in mezelf de rest van mijn carrière een linksback zie, maar voor nu heb ik er plezier in. Zolang er geen aanleiding voor is, hoef ik niet terug naar het middenveld.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden