Interview

'Team NL is er niet alleen voor winnaars. Onzin'

Mooie Spelen, goede resultaten en toch kijkt chef de mission Maurits Hendriks niet met louter plezier terug op Rio 2016. Hij kreeg felle kritiek voor het terugsturen naar Nederland van uitgesporte atleten. Ook de affaire-Van Gelder bleek een smet. Leermoment: communiceren is even belangrijk als presteren.

Beeld ANP

Als technisch directeur van NOC*NSF evalueert Maurits Hendriks (55) dezer dagen de Spelen van Rio met alle sportbonden. Ook zijn functioneren ligt onder een vergrootglas. De chef de mission raakte de regie kwijt bij de beeldvorming over het wegsturen van turner Yuri van Gelder. Het organiseren van een 'losersvlucht' wordt hem evenzeer aangerekend. 'Ik heb zware dagen beleefd in Rio', zegt Hendriks.

Hij evalueert de Spelen ook met coaches en atleten 'Ik vraag ze of de terugvlucht uit Rio invloed heeft gehad op hun presteren. Het antwoord is: absoluut niet. Atlete Dafne Schippers bedankte me zelfs dat ze rustig kon sporten in de tweede week van de Spelen.'

In het tv-programma Pauw erkende u dat u de impact van die losersvlucht hebt onderschat. Sporters voelden zich weggezet door NOC*NSF.

Hendriks: 'We hebben een inschattingsfout gemaakt en gaan het anders doen bij de Spelen van Tokio. Toch is de procedure zorgvuldig verlopen. We hebben met de atletencommissie en vakbond NL Sporter gesproken. Ik heb alle sporters recht in de ogen gekeken, ook de zwemsters Inge Dekker en Femke Heemskerk, die de terugvlucht na de Spelen veroordeelden. Ze zeiden allemaal: goed plan. Het eindeffect? Waardeloos.

'Afgezien van de gebrekkige communicatie hadden we ons bewust moeten zijn van de uitstraling van Team NL. Feit is dat sporters die moeten presteren in de tweede week van de Spelen geen last hadden van uitgeschakelde atleten die om drie uur 's nachts terugkeerden in het olympisch dorp. Maar we hadden ons ook moeten verplaatsen in de sporters die vroegtijdig terugkeerden uit Rio. Hoe voelden zij zich bij het verlaten van dat vliegtuig?'

Ze voelden zich gebrandmerkt als losers. Leuk dat je bij Team NL hoort, tot je verliest. Dan moet je oprotten.

'Dat snap ik wel. Hun gevoel is ook enorm versterkt door alle verhalen in de media. Ook een leerpuntje voor mij. Toen diezelfde sporters tegenover mij zaten, dachten ze allemaal: ik zit niet op die vlucht. Het probleem is: houden we vast aan een medaillevlucht dan positioneer je de andere atleten onbedoeld als verliezers. Je versterkt dat effect, terwijl het niet de doelstelling was.'

Beeld ANP Handouts

Druist de losersvlucht niet in tegen de olympische gedachte?

'Dat is ook zo. Er zijn nogal wat landen met vergelijkbare regelingen. Bij de Europese Spelen in Bakoe was het zelfs een richtlijn van de organisatie. Wie klaar was, moest na twee dagen naar huis. Het IOC zegt altijd dat de Spelen voor de atleten zijn. Dan kan de openingsceremonie toch niet acht uur voor de eerste wedstrijd plaats vinden? Doe dat twee dagen voor de Spelen en zet de sporters na het defilé op de tribunes om ze daadwerkelijk onderdeel te maken van het feest.'

NOC*NSF scherpt de normen voor deelname aan de Spelen nog verder aan. De lat ligt voor Tokio nog hoger. Daarmee gaat u nog meer losers creëren?

'Nu trek je een vreemde lijn. Het werkt eerder omgekeerd. Wij willen juist meer kansrijke sporters naar de Spelen sturen. Het zou moeten leiden tot meer podiumplaatsen. We moeten met de sporters en coaches wel praten over de spanning tussen presteren en tegelijkertijd respectvol met elkaar omgaan binnen Team NL.'

Legt de ambitie van NOC*NSF om tot de top-10 van de wereld te behoren geen ongezonde druk op Team NL? Dat voedt de 'verwachtingsindustrie', zoals u dat noemt.

'Het klopt dat sporters een grote druk voelen om te winnen. Maar het is nonsens om te beweren dat Team NL er alleen is voor de winnaars. Het is wel ons doel om het podium te halen. Winnen is de essentie van topsport. De media gaan er toch ook genadeloos in als de focus op de prestatie bij de atleten ontbreekt?

'De oplossing is niet het weghalen van de ambitie. In een competitieve omgeving bieden we niet voor iedereen een vangnet. Nederland wil ook wereldtoppers voortbrengen als Dafne Schippers en Max Verstappen. Maar of we er ook alles voor willen doen om dat niveau te halen?'

In het dinsdag verschenen boek Presteren vertelt Hendriks in zijn jeugd kruispunten te hebben gemist, zoals hij dat zelf noemt. Timing is alles, zo heeft Hendriks ervaren.

Cv Maurits Hendriks

1961 Geboren in Amsterdam
1995 Hockeycoach bij HGC
1996 Assistent-bondscoach nationaal hockeyteam
1998 Bondscoach hockeyers
2000 Olympische hockeytitel in Sydney
2002 Bondscoach Spaans hockeyteam
2008 Directeur NOC*NSF
2012 Chef de mission Spelen van Londen (20 medailles, 6 gouden)
2014 Chef mission Spelen Sotsji (24 medailles, 8gouden)
2016 Chef de mission Spelen Rio (19 medailles, 8 gouden)

Overkwam hem niet hetzelfde bij het wegsturen van Van Gelder? Bij terugkeer in Nederland verloor de turner een door hem aangespannen rechtszaak tegen NOC*NSF. Het kan voor Hendriks nauwelijks als een overwinning hebben gevoeld.

'Ik heb in de kwestie Van Gelder geen kruispunt gemist. Ik probeer tijdens de Spelen als chef de mission zo min mogelijk zichtbaar te zijn zodat de schijnwerpers op de sporters zijn gericht. Ik heb mezelf de vraag gesteld of het terugtreden uit de media nog wel van deze tijd is. Misschien moet ik als de bondscoach in het voetbal geregeld persconferenties geven.'

Had u niet meteen duidelijk moeten maken waarom Van Gelder weg moest? Nu was het beeld: de chef de mission duikt weg.

'Ben ik helemaal met je eens. Ik werd geconfronteerd met een vertrouwensbreuk tussen Van Gelder en de leiding van de turnploeg. We hadden veel sneller moeten uitleggen wat er precies was gebeurd. Nu lieten we ruimte voor speculatie en werd de zaak nog groter. We hadden transparant moeten zijn.'

U werd in Nederland weggezet als een sergeant-majoor die zijn autoriteit liet gelden.

'Ik kon me tijdens de Spelen redelijk afsluiten voor de kritiek. Ik heb als bondscoach in het hockey een olifantenhuid gekregen. Nu werd ook mijn gezin erbij betrokken en dat heeft me diep geraakt. Zelfs mijn postuur was een issue, het voelde onrechtvaardig.'

Wanneer u als regisseur van NOC*NSF faalt in de communicatie, kunt u dan wel aanblijven?

'Op die manier heb ik er niet over nagedacht. Of er iets in mij is geknapt? Ik heb in Rio met mezelf geworsteld. Ik wilde niet laten merken dat de kritiek aan me vrat, maar het moest uit mijn tenen komen. Er ligt ook iets anders op de weegschaal, bijvoorbeeld de steunbetuigingen van de minister-president op moeilijke momenten.

'Hij stuurde me een bericht: rug recht houden, jullie doen het fantastisch. Rutte herhaalde dat later bij de huldiging in de Ridderzaal. Al in Rio zeiden sporters en coaches dat ze me steunden in het besluit om Van Gelder weg te sturen.

'Het is wel duidelijk dat we onze communicatiestrategie moeten aanpassen. Australië had zes voorlichters geaccrediteerd in het olympisch dorp. Wij één en die moest alles doen met hulp van enkele medewerkers. Komt dat overeen met wat we vandaag de dag nodig hebben? Nee.'

Tijdens zijn lezing in Eindhoven toont Hendriks een atletiekfoto van de finish op de 200 meter in Rio. Daarmee wil hij het kleine verschil tussen winst en verlies illustreren. Bolt loopt voorop, maar achter hem zijn de verschillen minimaal. 'Steeds meer landen maken in steeds meer sporten kans op een medaille.'

Beeld ANP

Is het verontrustend dat Nederland vooral succesvol was in kleine disciplines als keirin, BMX of openwater zwemmen. Grote sporten als zwemmen en judo leverden niets op?

'Ik ga niet mee in het onderscheid tussen groot en klein. De eerste atletiekmedaille sinds 1992 is niet klein, de gouden turnmedaille evenmin. Ook baanwielrennen is een grote sport, BMX een sterk groeiende tak. Je moet geen ranking aanbrengen in medailles. Jij zult hockey een mondiaal kleine sport noemen. Toch is het geen toeval dat Argentinië olympisch kampioen werd. Ook in het hockey groeit de concurrentie.'

Is het geen schande dat Nederland als toonaangevend hockeyland slechts een zilveren medaille won?

'Het woord schande gebruik ik niet. Je vergeet het internationale perspectief, je desavoueert de tegenstand.'

Nederland verloor van België, een land met 7.000 hockeyers.

'Hoeveel hardlopers zijn er op Jamaica? Ik heb jarenlang de Spaanse hockeyploeg gecoacht. Met aanzienlijk minder hockeyers dan in België wonnen we zilver op de Spelen van Peking. We hebben Nederland geregeld verslagen.

'In andere landen wordt bovendien meer geïnvesteerd in topsport, terwijl wij de afgelopen vijf jaar alleen maar hebben bezuinigd. Toch zijn we effectief geweest. Ik constateer dat Nederland in mondiale sporten als atletiek, volleybal en handbal weer zichtbaar is geworden. Kijk naar de gemiddelde leeftijd van sporter die net geen medaille wonnen in Rio. De potentie voor de Spelen van Tokio is groot.'

U zou dus in 2020 de top-10 kunnen bereiken en vervolgens het stokje overgeven als chef de mission?

'Dat zou een droomscenario zijn. Eerst moet de evaluatie van Rio worden afgerond. Ik heb het gevoel dat mijn werk nog niet af is en dat we dicht bij die top-10 zijn.' Glimlachend: 'Ik heb gelukkig ook nog dromen.'

Afstand uit zelfbescherming

Voor het boek Presteren heeft journalist Maarten Westermann chef de mission Maurits Hendriks anderhalf jaar tot de Spelen intensief gevolgd. Hendriks vertelde hoe hij zijn vader, kapitein op de grote vaart, tien maanden niet zag. Is hij als chef de mission geen kopie van zijn vader geworden? 'Ik kan me voorstellen dat mijn kinderen het straks ook zo benoemen. Ik miste de geboorte van mijn zoon omdat ik als coach van de Spaanse hockeyers in Peking was. Het voelde niet als een offer. Mijn vrouw Valerie en ik hebben het zelf niet zo beleefd.' Hendriks beschrijft dat hij in Rio niet in de gelegenheid is om zijn zoon te feliciteren met zijn verjaardag. Zijn vader belde hem slechts een keer vanaf het schip, een alarmerend telefoontje. Het schip was in een vliegende storm verzeild geraakt en vader Hendriks hield er rekening mee dat hij het niet zou overleven. 'Het liep gelukkig goed af. En ik heb op geen enkel moment de liefde van mijn vader of moeder hoeven ontberen. Die was altijd tastbaar.' Zijn vader ontsnapte vlak voor zijn pensioen aan een ongeluk met een door hem bestuurde mammoettanker. Hij raakte ernstig depressief. Draagt Hendriks daarom soms een harnas uit zelfbescherming? 'Natuurlijk heeft het veel met me gedaan. Ik probeer als chef de mission zeker afstand te houden. Maar ik moet mezelf niet zo afschermen dat het mijn functioneren belemmert.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden