Superster schittert weer als vanouds

De olympisch kampioen van Turijn maakt een triomfantelijke comeback na een jarenlange afwezigheid. Jury en publiek omarmen hem weer. Volgens Russische experts zal hij het geweldig doen in Vancouver....

Het is relatief behaaglijk in de ijshal van CSK, het enorme sportcomplex in hartje Moskou. Buiten vriest het 24 graden, binnen draaien de aankomende sterren van de befaamde kunstrijclub hun rondjes. Ze doen hun sprongen, maken hun pirouettes.

Het is letterlijk een proces van eindeloos springen, vallen en opstaan – vooral vallen. Een frêle ogend meisje verbijt na de zoveelste val haar tranen als ze voor de honderdste keer naar de trainer aan de zijkant schaatst, om nog eens in barse tonen te horen wat ze fout doet.

Maar goed: lijden hoort er nu eenmaal bij, voor wie ooit wil gloriëren als kunstrijder. Nog niet zo heel lang geleden werd over het Russische kunstrijden in steeds meelijwekkender termen gesproken. Na de glorietijden uit de Sovjet-Unie kwam de discipline in Rusland in een vrije val terecht. Honderden trainers weken uit naar het buitenland, waar ze een nieuwe generatie Amerikaanse en Europese sterren opleidden.

Precies in die tijd, de vroege jaren negentig van de vorige eeuw, wekte een armzalig ogende jongeman de belangstelling van een van Ruslands befaamdste trainers, Aleksej Misjin. Het was de toen 12-jarige Jevgeni (‘Zjenja’) Ploesjenko – de man die in de nieuwe eeuw een van Ruslands grootste en geliefdste sportsterren zou worden.

Ploesjenko, die op 3 november 1982 is geboren in Chabarovsk, in het Verre Oosten, had in 1995 al een paar jaar in het Siberische Wolgograd getraind onder Michail Makovejev. Die herkende het natuurtalent en adviseerde hem zijn training te vervolgen in St.-Petersburg, waar hij hem bij Misjin introduceerde.

‘Hij kwam mee met zijn moeder’, zegt Nikolaj Dolgopolov, de adjunct-hoofdredacteur van Rossiskaja Gazeta die Ploesjenko al 15 jaar kent en volgt. ‘Hij was een arme jongen, uit een arm gezin. Ze probeerden een flat te huren, maar dat werd een komoenalka, een kamer in een flat die ze met andere families deelden. Het ging ze pas beter toen Misjin hem onder zijn hoede nam.’

Dolgopolov verhaalt hoe hij destijds in de auto zat met Misjin na weer een overwinning van Aleksej Oermanov, Misjins belangrijkste pupil in die tijd en de winnaar van goud bij de Winterspelen van Lillehammer in 1994. ‘Misjin zei: ik ken een jongen die meer talent heeft dan alle anderen. Heel talentvol en heel gedisciplineerd.

‘Dat was Ploesjenko. Hij bracht me naar hem toe en ik staarde naar die blonde jongen met zijn enorme neus, die zijn drievoudige sprongen telkens goed deed. Misjin gaf hem heel precieze aanwijzingen en Ploesjenko schaatst nog steeds met dezelfde precisie.’

Showbizzheld
Jevgeni Ploesjenko heeft in Rusland allang zijn status als sportheld ingeruild voor die van superster. Het sportieve hoogtepunt van zijn carrière bereikte hij (voorlopig?) vier jaar geleden door goud te winnen bij de Winterspelen van Turijn. Daarna kondigde hij aan een pauze van een jaar in te lassen, mede door de vele blessures die hem hadden geplaagd.

Maar dat jaar werd drie jaar – een tijd waarin Ploesjenko – samen met oud wereldkampioene Irina Sloetskaja – een kunstrijprogramma op de nationale televisie ging presenteren dat razend populair werd.

In het programma, IJssterren, worden koppels gevormd door een professionele schaatser en een man of vrouw uit de showwereld – die dan na lang trainen samen een ijsshow ten beste geven.

De formule maakte van de knappe, goedlachse Ploesjenko een geliefde gast bij andere shows en vormde het begin van zijn carrière als showbizzheld.

Daarbij hoorde ook een echtscheiding van zijn eerste vrouw, met wie hij een zoontje had, en een nieuw huwelijk afgelopen najaar met de mode-en televisiediva Jana Roedkovskaja.

Zijn gastoptreden als danser bij het winnende Russische nummer van Dima Bilan in het Eurovisie Songfestival bevestigde zijn reputatie als showbizzprins die alles wat hij aanraakt in goud kan veranderen.

Datzelfde succes uit de Russische glamourwereld deed sommige kunstrijliefhebbers vorig jaar de wenkbrauwen fronsen bij Ploesjenko’s aangekondigde rentree op het hoogste niveau. Die scepsis leefde ook bij de voorzitter van de Russische schaatsbond, Valentin Pisejev.

‘Zjenja had al eens eerder gezegd dat hij zou terugkomen, maar dat vervolgens weer uitgesteld om in de ijsshow op de televisie op te treden. Dus ik was sceptisch. Maar dat veranderde toen ik op de training zag hoe toegewijd hij was.’

Ook Dolgopolov laat doorschemeren enige twijfels te hebben gehad. Kon Ploesjenko zijn nieuwe showbizzleven weer inruilen voor dagelijkse urenlange trainingssessies? ‘U moet weten, in de showbizzwereld zijn het echt geen geheelonthouders’, zegt hij met een glimlach. ‘Veel mensen waren verbaasd over zijn terugkeer omdat hij zo’n showbizzfiguur was geworden.’

Maar na een bezoekje aan de ijsbaan veranderde hij van mening. ‘Hij was nog precies dezelfde, bemoeide zich met alle details. Wanneer wordt de baan geveegd? Wie maakt het ijs schoon? Kan ik drie minuten extra training krijgen? Hij was nog precies dezelfde jongen!’

Ploesjenko huurde een speciale trainer om zijn overgewicht van een paar kilo kwijt te raken en imponeerde in de paar competities waaraan hij dit jaar meedeed. In december nam hij voor het eerst weer deel aan een internationale wedstrijd.

Dolgopolov ontmoette hem daarna in de kleedkamer en zegt dat hij vreselijk moest lachen. ‘Het was prachtig hoe hij daar optrad. Hij was als een koning. Iedereen zat hem met open mond aan te gapen. Hij imponeerde ze met zijn zelfverzekerde blik.’

Viervoudige sprongen
Vorige maand brak het uur van de waarheid aan: de Europese kampioenschappen in Tallinn. Eerder was Ploesjenko al Russisch kampioen geworden.

Maar het recordaantal punten dat de Russische jury hem schonk werd internationaal als ‘idioot’ afgedaan – een product van een extreem chauvinistische jury die er alles aan doet om de rentree van de ster luister bij te zetten.

Ploesjenko zelf was ontevreden over zijn optreden en zei dat het beter moest om bij de Spelen hoog te kunnen eindigen.

Maar tijdens zijn korte en zijn vrije kür in Tallinn schitterde hij als vanouds, met de van hem bekende koppeling van charme aan grote technische gaven en vooral superieure sprongen.

De commentator op de Russische televisie verloor zich in superlatieven. ‘Hij is terug! Jevgeni Ploesjenko! Wat voor onmogelijk werd gehouden, gebeurt vandaag! Niet te geloven!’

De internationale jury was dezelfde mening toegedaan. Ploesjenko werd na jarenlange afwezigheid opnieuw (en voor de zesde keer) Europees kampioen. Hij kuste na zijn laatste optreden het ijs, als om te bevestigen dat hij ook bij de Spelen de te kloppen man zal zijn.

De Europese concurrentie – de Fransman Joubert en de Zwitser Lambiel – moest het afleggen tegen de rijder die met zijn viervoudige sprongen de lat bij de mannen hoger heeft gelegd dan de afgelopen jaren het geval was geweest.

Zijn coach Misjin zei naderhand dat Ploesjenko met zijn optreden de concurrentie wakker heeft geschud. ‘Zijn rentree zal een bron van inspiratie zijn voor andere atleten om harder te werken en zich beter voor te bereiden.’ De viervoudige sprongen waren de afgelopen twee jaar niet nodig om wereldkampioen te worden.

Ploesjenko zelf stelde vast dat in Tallinn de quadruple is teruggekeerd. ‘De andere rijders proberen het weer en dat is een goede zaak. Misschien beseffen ze dat je zonder viervoudige sprong niet kunt winnen. Ik zie het als mijn taak er twee te doen.’

Voorbeeld voor jeugd
Terug op de ijsbaan van CSK slaat Jelena Vodorezova – die als Jelena Boejanova successen vierde in de Sovjet-tijd – haar beste pupil gade. Het is de 20-jarige Artjom Borodoelin, die door Ploesjenko is getipt als de Grote Hoop van het Russische kunstrijden.

‘Het tekent Zjenja dat hij alles weet en overal komt kijken. Ik geloof zelf ook in Artjom en het vervult me met trots dat hij er ook zo Russisch uitziet.’ Ze doelt op de grote bos blonde haren van Artjom, die hem doen lijken op een jongere uitgave van Zjenja Ploesjenko.

Jelena hangt al sinds haar jongste kinderjaren rond op de ijsbaan van CSK, tegenwoordig als hoofdcoach. Ze heeft na haar eigen glorieuze tijden het verval meegemaakt van het kunstrijden in Rusland. ‘Begin jaren negentig kregen we nauwelijks nog leerlingen. Ouders konden het zich niet veroorloven.’

Maar die situatie is drastisch veranderd. IJsbanen schieten in Russische steden als paddestoelen uit de grond, wellicht mede onder invloed van het populaire IJssterren-programma. De toeloop is weer enorm. Bij CSK alleen al krijgen nu 300 kinderen tussen 4 en 6 jaar les, plus 110 ouderen.

Over de faciliteiten heeft Vodorezova sinds kort niets meer te klagen. ‘In 2006 kwamen Poetin en (toenmalig minister van Defensie) Sergej Ivanov langs. Ze hoorden onze klachten aan en lieten meteen een nieuwe ijshal met alles erop en eraan bouwen. En voor het eerst in onze geschiedenis hoeven we die niet te delen met de ijshockeyers van CSK. In feite krijgen we kolossale hulp.’

Maar geld alleen volstaat niet, zegt ze. Zonder verbeelding en zonder sterren om je aan op te trekken, kom je nergens. En daarin schuilt het belang van Ploesjenko. ‘Zjenja stijgt ver boven de rest uit. Hij heeft alles al gewonnen en alles bereikt, hij hoeft niets meer te bewijzen. Dus zijn terugkeer wordt met veel ontzag gevolgd. Hij is ook een groot voorbeeld voor jonge schaatsers. Die kunnen zien hoe hard hij traint, ondanks zijn eerdere prestaties.’

Zoals de meeste Russische experts is Vodorezova ervan overtuigd dat Ploesjenko het geweldig zal doen bij de Winterspelen. ‘Hij is als een koning teruggekomen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden