Interview Iwan Spekenbrink, ploegleider

Sunweb-ploegleider Iwan Spekenbrink: ‘Dumoulin wilde weg. Het elastiek was uitgerekt’

Slechts negen zeges boekte Sunweb in 2019. Ook zag de wielerploeg Tom Dumoulin vertrekken. Eerder stapte de kopman al uit de Giro en miste hij de Tour. Hoe overleef je zo’n rampjaar? Ploegbaas Iwan Spekenbrink legt uit.

Tom Dumoulin gaat voor Sunweb op kop in de ploegentijdrit. Beeld Klaas Jan van der Weij / de Volkskrant

Vanuit het gloednieuwe Sunweb-kantoor in Deventer kijkt Iwan Spekenbrink uit over de snelweg. Op de A1 staat een lange file. Helemaal niet erg, grijnst de CEO van de wielerploeg. ‘Kunnen de mensen lekker lang naar onze gevel kijken. Goed voor de sponsor.’

Jarenlang gold Spekenbrink (43) als een nieuwlichter in het wielrennen. In 2008 begonnen onder de naam Skill-Shimano bouwde hij de ploeg gestaag uit tot een bedrijf met 130 medewerkers. In 2017 behaalde Sunweb zijn grootste succes: Tom Dumoulin won de Giro. Sunweb was slim, innovatief, succesvol.

Dit jaar verliep echter rampzalig. Alle drie de kopmannen (Dumoulin, Oomen en Kelderman) raakten geblesseerd, er werd maar negen keer gewonnen, er was een leegloop onder het personeel (onder anderen trainer Hendrik Werner, wetenschapper Teun van Erp en de ploegleiders Arthur van Dongen en Aike Visbeek namen afscheid) en een ex-werknemer bleek doping te hebben gebruikt.

Renners die vertrokken klaagden ondertussen over het verstikkende regime in de ploeg. Protocollen en modellen over training, voeding en verzorging zijn heilig verklaard. In De Telegraaf verzuchtte Dumoulin: ‘Soms is het ook fijn als er geen schema klaarligt voor de volgende dag.’

In de documentaire De machinekamer van Tom zei hij: ‘Door de wetenschappelijke benadering vergeten we dat er een mens achter zit, die bereid moet zijn om door grenzen heen te gaan. Dat is een gevoel dat je moet creëren. En gevoel, daar heeft wetenschap nog altijd geen antwoord op. Daar bots ik weleens mee met de ploeg.’

Deze zomer kondigde Dumoulin zijn vertrek aan. Hij tekende een vierjarig contract bij Jumbo-Visma.

Spekenbrink pakt een appel, als tussendoortje. Hij spreekt – ‘om de context van Toms vertrek te schetsen’ – over een reis die Sunweb en Dumoulin vanaf 2012 samen hebben gemaakt. ‘Van een jonge, getalenteerde tijdrijder werd hij in grote rondes een serieuze uitdager van de gevestigde orde. Dat gaf een enorme energie. Bij hemzelf, de organisatie. We stuwden elkaar op. Dan win je in 2017 de Giro en ben je zelf ineens die gevestigde orde. Stapjes worden kleiner, er kwam dit jaar een blessure bij in de Giro. Hij moest de Tour missen. Twijfel sloeg toe. Als er dan ergens tijdens die reis een moment komt dat je zegt: ik denk niet dat ik hier nog het maximale er uit ga halen voor mezelf, dan hoeven we daar toch niet schokkend over te doen? Ik vind het juist heel eerlijk van Tom.’

Hoe gaat dat eigenlijk? Klopt hij op de deur en zegt hij: Iwan, heb je even?

‘Het is een beetje chaotisch gegaan. Het AD kwam met een artikel dat Tom wilde vertrekken en zou gaan tekenen bij Jumbo-Visma. Dat was vlak voor de Tour. In de eerste week van de Tour heb ik contact gezocht met zijn zaakwaarnemer. Later ook met Tom zelf.’

Vindt u het na zo’n reis dan niet teleurstellend dat u uit de krant moet lezen dat hij weg wil?

‘Dat verdient geen schoonheidsprijs. Maar je kunt er heel geïsoleerd naar kijken en er alleen dat uithalen. Dat doen we niet. We zijn niet bezig met hoe Tom iets tegen ons gezegd heeft, wij zijn bezig met beter worden. Presteren.’

Hebt u nog geprobeerd hem over te halen?

‘Natuurlijk. Het liefst waren we met Tom volgend jaar nog één keer vol voor de Tourwinst gegaan. Maar het werd ons snel duidelijk dat hij zijn beslissing al had genomen. We gaan niet trekken aan een dood paard.’

Spekenbrink zegt niet de indruk te hebben dat Dumoulin is vertrokken vanwege de te wetenschappelijke benadering van de ploeg. ‘Topsport is kansvergroting’, zegt hij. ‘Dus wat wil een sporter? Dat ene tijdritpak, die windtunneltest, een hoogtestage. Tom ook. Ik geloof niet dat dat de kern van het probleem was.’

Wat was de kern dan wel?

‘Wil je nog samen stappen maken? Er honderd procent energie in steken? Maar Tom had niet meer het gevoel dat hij er bij ons nog het maximale uit kon halen. Het elastiek was uitgerekt.’

De uitspraken van Dumoulin passen in het beeld van ‘Sunweb, de protocollenploeg’. Een organisatie die kijkt naar de getallen, niet naar de mensen. Waar het gaat over ‘pacingsplannen’ en ‘koelprotocollen’. En waar data leidend zijn.

Voormalig wereldkampioen tijdrijden Ellen van Dijk beklaagde zich vorig jaar over de vele regeltjes bij de ploeg. ‘Ik vind het soms beklemmend dat alles voor je wordt beslist en je zelf niets mag bedenken.’ In de podcast De Rode Lantaarn zei Lennard Hofstede, nu Jumbo-Visma, dat bij Sunweb een bedrijfsmatige sfeer heerst. ‘Jumbo is meer een wielerploeg.’ En de vorig jaar vertrokken Mike Teunissen, deze zomer de eerste Nederlandse geletruidrager sinds 1989, zei in De Limburger: ‘Ze stippelen in de winter een plan uit en houden zich daar aan vast. Dat werkt misschien in een grote ronde, maar niet in klassiekers.’

Als zoveel mensen met kritiek komen, zou er dan niet een kern van waarheid in zitten?

Spekenbrink, tikkeltje korzelig: ‘Er werken hier 130 man. Natuurlijk zijn we georganiseerd. Maar alles is bespreekbaar, we zijn geen Oost-Duits regime. Als mensen ons plan beter maken, graag! Maar kom je niet met goede argumenten, dan moet je je verantwoordelijkheid nemen. Anders ontstaan er conflicten. In zo’n situatie is het gemakkelijk om naar protocollen te wijzen. Maar in feite zeggen ze: ik ben niet meer bereid om er vol voor te gaan.’

Zijn jullie niet een beetje de mens achter de renner uit het oog verloren?

‘Nee. We staan voor alle feedback open, om beter te worden. Dat is toch juist übermenselijk?’

Vindt u het vervelend dat Dumoulin naar de concurrent is gegaan?

‘Hij wilde niet bij ons verder. Dan moet hij naar een van de andere zeventien ploegen. Ik koester geen wrok, als je dat bedoelt.’

Toen Dumoulin in 2017 de Giro won, werd dat gezien als een overwinning voor het strikte anti-dopingbeleid van de ploeg. Sunweb heeft een onkreukbaar imago en Spekenbrink geldt als een voorvechter van een schone sport. Maar in maart van dit jaar bekende Georg Preidler bloeddoping en groeihormonen te hebben gebruikt in zijn carrière. Hij zou ook hebben gebruikt in Toms gewonnen Giro.

Spekenbrink was op kantoor toen hij van de dopingbiecht hoorde. ‘Eerst viel ik stil, ik geloofde het niet. Georg was geen bizarre kerel of zo. Daarna frustratie. Waarom doet iemand dit? En vervolgens woede. Zo iemand zakt zoveel punten in je achting.’

U heeft altijd gezegd dat die Giro-zege van Dumoulin een overwinning voor het schone wielrennen was. Verwijt u uzelf iets?

‘Vooropgesteld: zo heb ik het nooit gezegd. We zetten ons maximaal in voor een schone sport. De cultuur rond dopinggebruik is veranderd. Eerst was het nog: onze Jopie doet het niet. Of we lachten besmuikt om Gert-Jan Theunisse die wat plaatsen werd teruggezet. Sinds de zaak-Fuentes is het in de beleving van mensen crimineel gedrag geworden. De drempel om te gebruiken is hoger geworden. Dat is de winst.

‘Maar als je doping wilt bestrijden, moet je eerst accepteren dat het er is. We hebben altijd gezegd: je kunt mensen niet veranderen, wel gedrag. Dat betekent dat je nog meer en beter moet controleren. Voor interne controles zijn we vorig jaar gaan samenwerken met de Dopingautoriteit, omdat die als enige echt onafhankelijk is. Maar ik zou ook pleiten voor testen vlak voor de wedstrijd, ook al is dat ongemakkelijk. Het kan niet vaak genoeg zijn. Dat blijkt nu maar weer met Preidler. Het kan onder je eigen neus gebeuren.’

Hebt u nog contact met Preidler gehad?

‘Ja, we hebben hem in Parijs gesproken, samen met FDJ, zijn laatste ploeg. We wilden snappen wat er gebeurd was. Er zit dus een heel crimineel dopingnetwerk omheen, dat op zo’n jongen inpraat, de hele logistiek rond doping regelt. Dat geeft aan hoe ernstig het probleem is.’

Hebt u ook gevraagd of hij tijdens zijn Sunweb-periode heeft gebruikt?

‘Daarop heeft hij heel nadrukkelijk ‘nee’ gezegd. Maar laat ik het zo zeggen: ik geloof niet dat je dopinggebruikers op hun woord moet geloven. Hij riskeert een hoge boete en een gevangenisstraf. Voor hem is het lucratiever om te zeggen dat hij pas de laatste jaren bij FDJ is gaan gebruiken.’

Voelt zijn bekentenis voor u als een persoonlijke nederlaag?

‘Nee. We zijn niet naïef. Er zitten niet alleen maar engeltjes op de fiets.’

Het seizoen was bijna ten einde toen Edo Maas, een talent uit de opleidingsploeg van Sunweb, twee weken terug tijdens Piccolo Lombardia, de beloftenversie van de Ronde van Lombardije, tijdens een afdaling hard ten val kwam. Een auto kwam vanaf een uitrit het parcours op en reed in op Maas. De 19-jarige renner hield aan het ongeluk een dwarslaesie over. Hij is blijvend invalide.

Spekenbrink zucht: ‘Als je het nou hebt over wat ons écht heeft geraakt dit jaar, dan is het dit. Zoiets is van een heel andere orde dan het niet winnen van de Giro of het vertrek van een kopman. Wat Edo is overkomen, een gezonde jongen, dat kan niet. Dag mag niet.’

Wielrennen is een extreem gevaarlijke sport geworden met bijna elk jaar wel een dode of zwaar gewonde.

‘Daarom hebben wij als ploegen ook een brandbrief aan de UCI gestuurd. Ze maken zich wel druk om de lengte van een sok van een tijdrijder, maar het welzijn van een sporter heeft geen prioriteit. Wat is er nou belangrijker dan de veiligheid van de renners? Dit is voor mensen niet meer te snappen.’

Het is inmiddels gaan schemeren in Deventer. De file op de A1 is nog niet opgelost. Spekenbrink gooit het klokhuis van zijn appel in een van de gescheiden-afvalemmertjes in het kantoorpand.

De teambaas gelooft dat alles in het leven uit eindelijk in balans komt. ‘We hebben jaren extreem goed gepresteerd, dit jaar was het ondermaats. Maar statistisch was dit ook een jaar dat zelden meer zal voorkomen, met zoveel blessures.’

Is er nog iets van een wijze les uit zo’n jaar te halen?

‘Het klinkt misschien gek, maar gewoon doorgaan waarmee we bezig waren.’

Ook zonder een uitzonderlijk goede kopman?

‘Die komt er wel weer, alleen niet in 2020. Toen Marcel Kittel, de beste sprinter ter wereld vertrok, kwamen we er weer bovenop. Toen John Degenkolb, een van de beste klassiekerrenners weg ging, kwamen we er weer bovenop. Dat zal nu ook weer gebeuren. Er is ook een leven na Tom.’ 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden