Succes in slechte handbaltijden

Met natte haren en vol verwachting stormt Dames 3 van handbalvereniging BFC uit Beek de kantine van hun sporthal binnen. Zojuist is gehakt gemaakt van tegenstander Wijnandia uit Hulsberg. In de kantine wacht een scherm waarop de ­finale van het WK wordt vertoond. Nu moet het Nederlands team dat goede voorbeeld volgen.

De kantine van BFC tijdens de handbalfinale. Beeld Jiri Büller

Limburg is van oudsher een bastion van handballend Nederland. 'Elk dorp had vroeger zijn eigen vereniging', zegt Carla Kleintjens. Het Limburgse handbal wedijverde 25 jaar geleden in populariteit met voetbal.

Handballen ging de Limburgers ook goed af. Veel uitwedstrijden speelde Kleintjens met haar club Vlug&Lenig uit Geleen naast de deur. BFC, Sittardia, Swift, Masom: allemaal eredivisieclubs uit Limburg. En bij de mannen werd Sittardia tussen 1970 en 1980 geheid landskampioen. 'De vraag was alleen met hoeveel punten voorsprong', zegt Gabri Rietbroek.

Ze willen er op deze zondag, hun eigen D-Day, graag over praten. Maar wel bijtijds. 'Om vijf uur zit ik voor de televisie', zegt Rietbroek, 'en dan wil ik niet gestoord worden.'

De afspraak is om dus half drie in sport- en recreatiecentrum Glanerbrook in Geleen. Van het bastion blijkt niet veel over. De meeste bezoekers koersen af op het water in Glanerbrook, verwarmd dan wel bevroren. Slechts een enkeling heeft oog voor een handbalduel tussen Smurfen United en Handbal Venlo. 'Doodzonde dit', zegt Carla Kleintjens. Ze doelt op de thuisploeg die zich onder de noemer van de blauwe kabouter heeft afgescheiden van Vlug & Lenig, ooit een vlaggenschip in het Limburgs handbal.

Weinig belangstelling voor Smurfen United - Handbal Venlo. Beeld Jiri Büller

Chief Wauben

Kleintjens hield dat schip in de jaren tachtig op koers, werd een gewaardeerd international en was de eerste handbalster die naar het buitenland ging om professional te worden. Naar Noorwegen, toevallig de tegenstander in de finale van het WK 2015.

Het jaar was 1987 en zijzelf 24 jaar oud. 'Een jaar eerder werd het WK bij ons gehouden.' Noorwegen was nog een land in opkomst en Carla Kleintjens moest daarbij een handje helpen. Ze belandde in Trondheim, werkte in een porseleinwinkel om de tijd tussen de trainingen te doden en hield dat twee jaar vol. Daarna pakte ze met alle liefde de draad weer op bij V&L.

De populariteit van handbal in Limburg kan in één naam worden gedefinieerd: Chief Wauben. De vorig jaar overleden Wauben, zijn voornaam klinkt als Sjief, maakte halverwege de jaren vijftig kennis met zaalhandbal. Als een apostel verkondigde hij de leer van het zaalhandbal in de provincie. Wauben vond nergens een aandachtiger gehoor dan op het St. Michiel ­Lyceum in Geleen.

Het evangelie sijpelde door via de gymleraren Jo Maas, Guus Cantelberg en de gebroeders Rietbroek (oernamen uit de geschiedenis van deze sport). Elke les eindigde in een potje handbal. Carla Kleintjens was meteen verkocht. 'Alles zit erin: verdedigen, aanvallen, snelheid. En: je speelt het binnen.'

Het Limburgse handbal groeide en bloeide in de vorige eeuw, ook al was er altijd te weinig geld. Rietbroek: 'We hebben met Sittardia nog eens gecollecteerd tijdens een thuiswedstrijd van voetbalclub Fortuna Sittard. Voor de Europa Cup moesten we naar Moskou en dat lukte financieel niet. Ik schaamde me rot, maar we gingen wel.'

Duel tussen Smurfen United en Handbal Venlo. Beeld Jiri Büller

Papendal

Nu is, zeggen Rietbroek en Kleintjens, alles anders. De jeugd is niet meer geïnteresseerd in hun sport. 'Ik zit in het onderwijs en we doen er van alles aan', zegt de eerste. 'Maar ze haken af zodra ze 14 jaar zijn.' Kleintjens heeft het bij haar eigen dochters gezien. 'Ze krijgen andere interesses. Ze willen uit, ze willen een centje verdienen. Einde van de sport.'

De ontwikkeling in de provincie weerspiegelt die in het land. Ruim dertig jaar geleden had het Nederlands Handbal Verbond nog meer dan 100 duizend leden. Nu komt het nog niet eens aan de helft. Die neergang staat dus haaks op de opgaande lijn van de nationale vrouwenploeg. Dat is dan ook het werk van een kern die zich afscheidde van de zieltogende rest.

Vlak nadat Carla Kleintjens, 31 jaar oud, stopte als international, werd de eerste stap gezet. Met de nationale ploeg van toen begon bondscoach Bert Bouwer een programma dat de speelsters in 1997 losweekte van hun oorspronkelijke omgeving. Als een nieuw opgerichte handbalclub werd het hele seizoen samen getraind, eerst in Zeist en later op Papendal.

Tien jaar geleden kon het eerste succes worden genoteerd: vijfde op het WK van 2005. Maar de top bleek een zaak van lange adem. Twee bondscoaches en één lichting later werd Nederland pas de afgelopen week duidelijk wat de meiden in de jaren negentig bedoelden met hun zogenoemde missie.

Broos

De interne opleiding van toen wierp pas vruchten af met een uittocht naar het buitenland. In navolging van Kleintjens spelen alle internationals, op één na, in competities elders. Wat haar betreft werpt dat een schaduw over de huidige resultaten. 'Als een van die meiden hier langsliep, zou ik haar niet herkennen', zegt de 52-jarige Kleintjens.

Het succes is volgens haar daarom ook broos. 'Als op een gegeven moment aanvulling uit eigen land moet komen, is het snel afgelopen.' Het zijn haar laatste woorden. Carla Kleintjens pakt jas en tas om thuis aan haar eigen voorbereiding op het WK te beginnen.

De kantine van BFC is volgestroomd om die in gezamenlijkheid te aanschouwen. Nog voordat de haren van Dames 3 zijn opgedroogd, is duidelijk dat de missie nog niet voltooid is. Bij rust is de achterstand al onoverbrugbaar groot. De finale eindigt in 31-23.

De desillusie in Beek is van korte duur. Zoals oud-bondscoach Bouwer eerder die middag al zei: 'Een titel zou de slagroom op een toch al heerlijke taart zijn.'

Spanning in de kantine van BFC. Beeld Jiri Büller
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.