Stop met rennen als je een hertje ziet staan

Duizenden lopers beginnen zondag aan de marathon van Amsterdam in de hoop op een persoonlijk record. Dat is zonde, vindt ex-atleet en schrijver Hans Koeleman (59). Loop langzaam, vergeet de tijd.

'Dat stilstaan predik ik nu ook. Ben je bovenop een duin, sta in godsnaam even stil en geniet van het uitzicht.' Beeld Klaas Jan van der Weij
'Dat stilstaan predik ik nu ook. Ben je bovenop een duin, sta in godsnaam even stil en geniet van het uitzicht.'Beeld Klaas Jan van der Weij

Hans Koeleman werd atleet, gewoon omdat hij dat eigenlijk bij geboorte al was. 'Ik zat op dat pad en voordat je er erg in hebt, ben je het.' Op het onderdeel steeplechase reikte Koeleman in 1984 en 1988 tot de halve finale van de Olympische Spelen.

Het schrijverschap was een besluit, ook al op jonge leeftijd. 'Dat leek me mooi, mezelf schrijver te kunnen noemen.' Twee jaar geleden debuteerde Koeleman met Het Blauwe Uur, een ode aan doelloos hardlopen. De titel verwijst naar het verstilde uurtje, vlak voor zonsopgang. De oud-atleet neemt daarin een groepje trimmers 's nachts op sleeptouw door het duingebied bij Schoorl.

Zondag is de marathon van Amsterdam. Hans Koeleman denkt dat ook de deelnemers baat zouden hebben bij enige doelloosheid. Hij pleit voor slow running: vergeet de stopwatch en geniet. Een gesprek aan de hand van passages uit Het Blauwe Uur.

Ieder mens, tenzij geteisterd door zware ziekten, is in staat een marathon uit te lopen en het nog leuk te vinden ook.

'Iedereen kan binnen een maand een marathon lopen. Daar geloof ik heilig in. Enige voorbereiding is handig, uiteraard. Maar maak het niet te zwaar, te rationeel. Het gaat om de inspiratie, om de human spirit.

'Ga voor het hardlopen terug naar het basale. Ga jezelf niet omhangen met wetenschap. Een hartslagmeter oké, maar niet a priori. Begin pas aan een marathon als het vanuit jezelf komt. Lopen is op zichzelf al zo licht. Er is niets zo makkelijk als hardlopen. Die wetenschap maakt het alleen maar zwaar. Je gaat twijfelen en het wordt een exercitie.'

Vergeet de snelle tijden, schrap de records, ontneem me zelfs de Olympische Spelen. Haal alles weg en wat blijft is een hardloper.

'In 1998 moest ik voor mijn werk naar New York, naar de marathon. Er waren nog startnummers over. Of ik wilde lopen? Nee dus. In die tijd moest je bij mij niet aankomen met een marathon. Ik had het geduld er niet voor.

'Een stagiaire vroeg of ik met haar mee kon lopen. Ze wilde er vier uur over doen. Dat moest kunnen, dacht ik. Maar de avond er voor kon ik niet slapen. Ik was bang dood te gaan.

'Maar ik liep het dus gemakkelijk uit, ongetraind. Dat was een openbaring , de ontdekking van een andere kant van hardlopen. Alsof je heel lang met dezelfde vrouw getrouwd bent en haar opeens van een andere kant leert kennen.'

'Nou had ik al eens gehoord van de Comrades Marathon in Zuid-Afrika. Doen elk jaar vijftienduizend doorsneelopers aan mee, een bevestiging van hun Zuid-Afrikaans zijn. Toen ik terug was uit New York zei ik tegen een collega: dat gaan we doen. We zochten het op: 89 kilometer, heuvels, hitte. Shit.

'Maar we waren gegrepen door dat monster. Veel trainen, langzaam lopen. Nee, nog langzamer lopen. Zo is dat er in gekomen, meer uit noodzaak dus. En het was briljant. Ik heb hem nu zes keer gelopen. Het is zoiets als een Elfstedentocht.

'Als je de Comrades in je ziel hebt, is 42 kilometer niets meer. Wij denken dat de marathon is voorbestemd voor een elite van lopers. Maar in Zuid-Afrika zie je van alles: klein, dik, groot, dun. Het bevestigt wat ik zei: iedereen kan lopen als je maar geïnspireerd bent. Net als de Elfstedentocht.'

De mens, in zijn oneindig lijkende intelligentie, is een meester in het compliceren van aardse simplismen.

'Vroeger, heel lang geleden, ik was net 17, las ik een interview met Jos Hermens. Hij zou een marathon gaan lopen. Dat was heel bijzonder toen. De marathon, dat was iets voor zotten. Hermens was toen al een aanhanger van LSD, het Long Slow Distance running. Eén zin uit dat interview is me bijgebleven. Als Jos onderweg een hertje zag staan, dan stopte hij om te kijken. Dat is me altijd bijgebleven, mijn grote held in dat ene zinnetje.

'Dat stilstaan predik ik nu ook. Ben je bovenop een duin, sta in godsnaam even stil en geniet van het uitzicht. En druk dan niet meteen die stopwatch in. Daar kan ik dus niet tegen. Zie je ze voor het stoplicht trippelen en het eerste wat ze doen, is hun stopwatch indrukken.'

Tips voor meer loopplezier

Opbouw

Start langzaam en vertraag na de eerste kilometer. Bouw op de eerste helft een marge van energie in, niet van tijd. Iedereen kan de tweede helft sneller lopen dan de eerste, zelfs de 5-uur-loper.

Drinken

Neem de tijd bij de drinkposten. Wandel en drink. De tijd die je verliest, is minimaal. Sociaal Loop in groepjes. Schroom niet jezelf voor te stellen en verhalen te vertellen onderweg. Uiteindelijk zijn alle lopers 'comrades in arms'

Sociaal

Loop in groepjes. Schroom niet jezelf voor te stellen en verhalen te vertellen onderweg. Uiteindelijk zijn alle lopers 'comrades in arms'.

De mens kan rennen als geen ander. Gewoon het ene been voor het andere.

'Kijk, je kunt zondagochtend gaan lopen, je vaste rondje om tien uur, en je struikelt over andere lopers. Je kunt het ook anders doen. Er een evenement van maken, een nieuwe omgeving creëren. Sta een keer op om vijf uur op om te gaan hardlopen. Je ziet de zon opkomen en thuis wacht een lekkere pot koffie op je.

'Iedere ontdekkingsreiziger werkt op passie. Zo zijn we op de maan beland. Maak van hardlopen ook zo'n ontdekkingstocht, een nachtelijke ontdekkingstocht. Alles is anders 's nachts. Je neemt anders waar. Alles danst. En voor je het weet, ben je anderhalf uur verder. Door dat langzame lopen in het donker worden je zintuigen op stand-by gezet. Je hersens nemen een golfpatroon aan dat lijkt op dat van slapen.'

Iemand zei dat hij nog nooit zoiets moois in Nederland had gezien. Ik vertelde dat er nog veel meer zou komen.

'Het begon met het boek Mystical Miles van de Zuid-Afrikaan Paul Vorwerk. Dat gaat dus over hoe je midden in de nacht de deur achter je dichtslaat om te gaan lopen. Maar waar doe je dat in Nederland? Heuvels, strand, bos? Schoorl dus. Daar is het breedste duingebied. We starten aan het klimduin. Gaan van licht naar donker naar licht en worden vier uur later op dezelfde plek weer uitgespuwd.

'Ik heb Schoorl nu een keer of vijftien gedaan met een wisselend groepje. We gaan zo hard als de zwakste schakel. Dat ben ik dus. Ik loop achteraan. Je ziet hoe mensen moeten wennen, aan het idee van langzaam lopen. Het is een mindset.

'Zo zijn we op de maan beland. Maak van hardlopen ook zo'n ontdekkingstocht, een nachtelijke ontdekkingstocht.' Beeld Klaas Jan van der Weij
'Zo zijn we op de maan beland. Maak van hardlopen ook zo'n ontdekkingstocht, een nachtelijke ontdekkingstocht.'Beeld Klaas Jan van der Weij

'In al die keren is er één man geweest, die het niet aan kon. Heel ironisch. Degene die het best getraind was, kon het niet aan. Hij liep te stuiteren. Kreeg overal pijntjes, maar het was gewoon pure ergernis.

'Twee jaar geleden stonden er allemaal auto's toen we aankwamen. Wat we gingen doen? Vier uur lopen, richting Camperduin en dan weer terug. Bleek dat ze het boek hadden gelezen en alle rituelen hadden overgenomen. Inclusief Glühwein en negerzoenen in de kofferbak. Dat was zo'n mooi eerbetoon, mooier dan welke recensie.'

De loper kan als weinig anderen hunkeren naar de stilte, maar de loper kan ook niet zonder mensen. Een sociaal wezen dat op zijn tijd bijna autistisch kan zijn.

'Weinig trainers nemen deze benadering serieus. Alles is schema en ratio. Het irrationele heeft nog altijd geen plek in dat curriculum. Het verhaal ontbreekt, terwijl ik denk dat alle sporters er baat bij hebben, ook voetballers. Arsène Wenger lijkt me bijvoorbeeld een heel goede verhalenverteller.'

Bravo en ik spraken af om snel weer te gaan rennen.

'Hardloper was ik gewoon. Dat was er in één keer. Het schrijverschap is een voornemen geweest. Het leek me mooi om dat te kunnen zeggen, dat je schrijver bent. Het Blauwe Uur is me als het ware in de schoot geworpen. De uitgever wilde een boek over de ziel van de loper. De eindredacteur van Runners World wist wel iemand. Dat was ik dus.

'Vorige maand is Olympiërs verschenen, mijn eerste roman. Dat is een ode aan de dromers. Het verhaal is gebaseerd op mijn ervaringen rond de Spelen van Los Angeles. Het is een kijkje in het binnenste van een sporter op weg naar de olympische arena.

'Heel gek, maar door dat boek is dat competitieve in mij weer levend geworden. We lopen eens in de week hard met een groepje en ik wil, heel jongensachtig, telkens eerste worden. Nou ja, ze kennen mij inmiddels wel.'

Hans Koeleman Het Blauwe Uur,

Prometheus Bert Bakker. e-book euro 11,99

Olympiërs, Arbeiderspers euro 18,99

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden