Stokdoof en steengoed: tennisser Duckhee Lee

Hij hoort niet hoe hard de bal wordt geraakt. Of met welk effect. Duckhee Lee (18) is doof. Toch is de Zuid-Koreaan een groot tennistalent. Komende week probeert hij zich te kwalificeren voor Roland Garros.

Duckhee Lee tijdens een training in het Zuid-Koreaanse Danyang Beeld null
Duckhee Lee tijdens een training in het Zuid-Koreaanse Danyang

Bij de US Open, afgelopen jaar, was Andy Murray even in paniek. De regen sloeg zo hard op het dak van het stadion dat al het andere geluid werd overstemd. Hoe kon hij anticiperen op zijn tegenstander? 'We gebruiken niet alleen onze ogen. Het geluid helpt bij het bepalen van de snelheid van de bal, het effect dat de bal meekrijgt en hoe hard iemand slaat', legde Murray later uit. 'Als ik met een koptelefoon op zou spelen en mijn tegenstander niet, zou ik flink in het nadeel zijn.'

Welkom in de wereld van de tennisser Duckhee Lee, de beste dove tennisser aller tijden. Op het door heuvels omringde gravelcomplex van het Zuid-Koreaanse stadje Danyang speelt Lee in zijn eentje een partij tegen zijn coach en zijn neef. De twee slaan de returns hard en snel om Lee uit balans te brengen, maar hij geef geen krimp. Lee beëindigt de rally met een smash en lacht richting tribune. 'Ik zie altijd waar de bal gaat komen', zal hij later zelfverzekerd zeggen.

De 18-jarige Lee, die komende week meedoet aan het kwalificatietoernooi voor Roland Garros, is ondanks zijn handicap aan een opmerkelijke opmars bezig in het mannentennis. Op de wereldranglijst zijn tieners schaars: de hoogste genoteerde staat 65ste. Met zijn 133ste plek is Lee de nummer vijf van de aanstormende talenten. Er staat slechts een 18-jarige hoger dan hij, op de 119de plek.

Onder Lee's carrière ligt een simpele vraag: hoe ver kan een dove tennisser komen? Vraag het aan Lee zelf en hij haalt zijn schouders op. 'Als ik eenmaal speel, is het gewoon oké, dan zit ik in het spel', zegt Lee als hij na de training plaats heeft genomen op de mintgroene tribune. 'Ik ben doof geboren. Ik zie het dus niet als een nadeel, ik weet niet beter.'

Toen Lee 2 jaar was, ontdekten zijn ouders dat hij doof was. Ze besloten hem een zo 'normaal' mogelijke opvoeding te geven. Lee ging voornamelijk naar reguliere scholen en leerde liplezen in plaats van gebarentaal. Lee praat terug in een alleen voor zijn naasten begrijpelijke combinatie van klanken. Tijdens het interview communiceert hij via zijn neef Woo Chunghyo, die naast zijn vertaler ook trainingsmaat en teammanager is.

Het was Lee's vader die erop aandrong dat hij op een jonge leeftijd een sport zou kiezen waarin hij zou kunnen excelleren. Aangezien een teamsport geen optie was, dacht Lee senior aan golf of boogschieten, maar het liep anders. Toen Lee op zijn 7de ging kijken bij een tenniswedstrijd van Woo, was hij verkocht.

In het begin speelde hij alleen met zijn neef. 'Vanwege het leeftijdsverschil was hij veel beter, maar ik haalde die achterstand snel in. Toen was wel duidelijk dat ik talent had', vertelt Lee.

Aanvankelijk speelde hij vooral voor de lol, maar dat veranderde toen hij, 7 jaar oud, thuis lag te zappen voor de televisie en op een wedstrijd stuitte tussen Roger Federer en Rafael Nadal. 'Ik moest gewoon blijven kijken.'

Scepsis

Op zijn 14de debuteerde Lee in het internationale jeugdcircuit. Hij won in totaal acht titels en stormde de top-250 van de wereld binnen. Overal wachtte Lee scepsis over zijn vooruitzichten in het tennis. De redenering was altijd hetzelfde: in het jeugdcircuit ligt het tempo van de slagenwisselingen relatief laag, waardoor Lee tijd heeft om te anticiperen. Bij de profs kan hij dat wel vergeten.

Tot nu toe overstijgt Lee alle verwachtingen. Vorig jaar speelde hij zijn eerste finale van een challenger, de eerste divisie van het proftennis. Het lijkt een kwestie van tijd dat Lee zich kan mengen onder de mondiale tenniselite. Hadden de critici ongelijk?

Onderzoek naar het belang van geluid in het tennis richtte zich tot nu toe vooral op de invloed van kreunen tijdens het slaan. Sinds jaar en dag leidt het gekreun en geschreeuw van spelers als Maria Sjarapova en Rafael Nadal tot discussie onder tennissers. Het zou de tegenstanders benadelen.

Oud-prof Martina Navratilova riep de internationale federatie meerdere keren op er iets aan te doen. 'Het is zo belangrijk om te horen hoe de bal wordt geraakt door het racket. Je kan een slechte slag horen voordat je 'm ziet. Het geluid is een essentieel onderdeel van het spel.'

In experimenten werd het geluid van de slag overstemd met een ander geluid, of net een beetje verplaatst tot vlak voor of na het balcontact. 'Doe je dit dan maken tennissers een minder goede inschatting waar de bal heen gaat of hoe snel die gaat', zegt John van der Kamp, bewegingswetenschapper aan de Vrije Universiteit in Amsterdam.

Anticiperen

Lee zegt dat hij anticipeert door goed te kijken naar de lichaamshouding van zijn tegenstanders. Die verraadt veel over hoe en waar de bal gespeeld wordt. Waar hij specifiek op let, wil hij niet zeggen. 'Dat is geheim. Als ik dat zeg, zullen mijn tegenstanders de volgende keer proberen het te maskeren.'

Volgens de Indonesische tennisser Christopher Rungkat (151ste op de ranglijst), die vaak tegen Lee speelt in het challengercircuit, reageert de Zuid-Koreaan uitzonderlijk goed. 'Hij lijkt altijd te weten waar ik de bal ga slaan', aldus Rungkat op de site van tennisfederatie ATP. 'Het is alsof hij mijn gedachten kan lezen. Hij is snel, maar dat is bij veel spelers het geval. Als ik zijn spel met één woord zou moeten samenvatten, zou ik zeggen: anticipatie.'

Volgens bewegingswetenschapper Van der Kamp is het moeilijk een conclusie te trekken over de vraag of Lee's doofheid daadwerkelijk een handicap is. 'Het zou ook een voordeel kunnen zijn omdat hij minder snel wordt afgeleid.'

Volgens Lee klopt dat laatste. Zo wordt hij vrijwel nooit afgeleid door geloei uit het publiek of overvliegende vliegtuigen. Een nadeel is dan weer wel dat hij nooit het genoegen heeft gekend van een juichend stadion. 'Maar ik zie ze klappen', zegt Lee. 'Een van mijn dromen is om op een grandslamtoernooi een overwinning te behalen en ze allemaal te zien klappen. Dat wil ik wel eens meemaken.'

Doorzettingsvermogen

Toch zegt anticipatie niet alles, zegt Chris Visscher, hoogleraar jeugdsport aan de Rijksuniversiteit Groningen en een expert op het gebied van de dovensport. Om de top te bereiken, zal Lee volgens hem over veel doorzettingsvermogen moeten beschikken. 'Voor doven geldt dat ze meer tijd nodig hebben voor hun motorische ontwikkeling, omdat ze een belangrijke bron van leren, het geluid, ontberen en omdat het coachen meer tijd kost. Om nog beter te worden en de absolute top te bereiken, zal Lee altijd harder moeten werken dan de rest.'

Een minstens zo belangrijk aspect is volgens Visscher dat sporten bij uitstek een sociale activiteit is.

'Juist dat is moeilijk als je doof bent. Je voert niet even een gesprekje met andere spelers en Lee zal het ook wel een keer zat worden om altijd maar tegen zijn neef aan te kijken. Op de lange duur kom je toch een beetje in een isolement terecht', aldus Visscher. 'Je moet mentaal echt ijzersterk zijn om het vol te houden.'

Zelf denkt Lee dat zijn enige echte handicap is dat hij het niet hoort als de lijnrechter de bal uitgeeft. Als hij twijfelt of de bal in of uit was, moet Lee naar de armbeweging van de lijnrechter kijken. Problematischer is het als de umpire de beslissing corrigeert. 'Als ik niet zeker ben, moet ik met mijn ogen contact zoeken met de lijnrechter of de scheidsrechter. Dat is soms lastig.'

Geen slachtofferrol

De site van de ATP verhaalt hoe Lee twee jaar geleden tijdens een wedstrijd in Indonesië denkt een winner te hebben geslagen, maar hij wordt overruled door de umpire. Lee denkt dat de game binnen is en wil van kant wisselen, totdat hij ziet dat zijn tegenstander en de umpire hem gek aankijken.

Wat volgt is een woordenwisseling tussen de scheidsrechter en Lee die geen van beiden begrijpen. Ondertussen beginnen toeschouwers Lee uit te lachen om zijn gebaren en de klanken die hij uitstoot. Lee verliest de game en verbergt gefrustreerd zijn gezicht onder een handdoek.

Toch weigert Lee een slachtofferrol aan te nemen. 'Vroeger gaf ik mijn doofheid wel eens de schuld van een nederlaag, maar nu zeg ik tegen mezelf dat ik harder had moeten werken.'

In de praktijk nemen de umpires nu vaak iets meer tijd voor Lee om zeker te weten dat hij hun beslissing heeft begrepen. 'Tegenstanders klagen wel eens dat de umpire te lang bezig is en zo het ritme uit de wedstrijd haalt. Eigenlijk hebben zij meer last van mijn doofheid dan ik.'

En die wedstrijd in Indonesië? Na dat frustrerende moment won Lee negen van de elf games en de partij.

Fysieke beperking geen bezwaar

Nathalie du Toit
De Zuid-Afrikaanse zwemster Nathalie Du Toit verloor als 14-jarige haar linker-onderbeen bij een auto-ongeluk. Ze werd 16de op de 10 kilometer bij de Zomerspelen van Peking in 2008. Als paralympiër won ze vijf gouden medailles.

Nathalie du Toit Beeld null
Nathalie du Toit

Dong-hyun Im
De Zuid-Koreaanse boogschutter Dong-Hyun Im is zo goed als blind. Hij ziet met zijn linkeroog 10 procent, met rechts 20 procent. Hij won olympisch goud als lid van Zuid-Koreaanse ploeg bij de Zomerspelen van Athene (2004) en eindigde solo als zesde.

Dong-hyun Im Beeld null
Dong-hyun Im

Oscar Pistorius
De onderbenen van de Zuid-Afrikaanse atleet Oscar Pistorius werden onder zijn knieën geamputeerd toen hij een baby was. Met kunstbenen deed hij mee aan de olympische 400 meter van 2012. Op de 4x400 meter estafette eindigde hij met de Zuid-Afrikaanse ploeg als vierde. Als paralympiër won hij vijf gouden medailles.

Oscar Pistorius Beeld null
Oscar Pistorius

Natalia Partyka
De Poolse Natalia Partyka is geboren zonder rechteronderarm, maar ze deed tweemaal als tafeltennister mee aan de Olympische Spelen, in 2008 en 2012. In dat laatste toernooi schaarde ze zich bij de beste 32 deelnemers. In 2008 en 2012 werd ze paralympisch kampioen tafeltennis.

Natalia Partyka Beeld null
Natalia Partyka

Allen Johnson
De Amerikaanse hordenloper Allen Johnson is blind aan zijn linkeroog, waardoor hij slecht diepte kan zien. Toch werd hij in 1996 olympisch kampioen. Ook veroverde hij vier wereldtitels op de 110 meter horden en drie wereldtitels op de 60 meter horden (indoor).

Allen Johnson Beeld null
Allen Johnson
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden