Stellwagens wel en wee

De vaste gasten zijn weer bijna allemaal aanwezig om Kerstmis in de Groninger Martinihal te vieren. De boekverkopers uit Engeland en Tsjechië zijn uit hun zomerslaap ontwaakt en hebben hun kramen op vertrouwde wijze ingericht....

De speelzaal is wat minder druk dan we gewend waren. Sommige trouwe bezoekers kregen van hun geliefden geen toestemming het laatste kerstfeest van de eeuw achter een schaakbord door te brengen en zitten nu mokkend onder de boom. Anderen ondervonden de gevolgen van het millenniumprobleem. Vele Oosteuropese toernooigangers moesten afzeggen toen het onmogelijk bleek een vliegticket te regelen voor een terugreis rond de jaarwisseling.

Toch overheerst de herkenning. Er zijn weer opmerkelijk veel vrouwelijke deelnemers - vergeleken met Groningen is het Hoogovenstoernooi een herensociëteit - en je struikelt over de jonge, soms zeer kleine schakertjes die in alle groepen meespelen. Het allerkleinst is de negenjarige Daulet Doeskoezanov uit Kazachstan die het in de laagste groep lang niet onaardig doet. Hij komt er wel, na afloop van zijn partijen is hij niet weg te slaan bij de borden waarop de kunsten van de geïnviteerde deelnemers worden gedemonstreerd.

Veel belangstelling trekt ook een andere jeugdspeler die heel wat verder is dan Doeskoezanov. De 12-jarige Teimour Radjabov uit Bakoe werd dit jaar Europees jeugdkampioen in de groep tot 18 jaar. Om zijn hoge rating van 2438 punten te beschermen heeft Radjabov even afscheid genomen van zijn leeftijdgenoten. Hij verkoos deelname in de sterkste open groep boven een optreden op het podium waar 12 jonge talenten het Young Masters toernooi betwisten.

Daniel Stellwagen, ook twaalf jaar, heeft nog geen last van ratingzorgen. Ook lijkt het hem niet te deren dat hij de onbetwiste publiekstrekker is van de Young Masters. Wat wel pijn doet is een nederlaag. Veel troostende woorden waren nodig na de volgende ervaring in de derde ronde:

Ovod - Stellwagen

Groningen 1999

1. d2-d4 Pg8-f6 2. c2-c4 c7-c5 3. d4-d5 e7-e6 4. Pb1-c3 e6xd5 5. c4xd5 d7-d6 6. e2-e4 g7-g6 7. f2-f4 Lf8-g7 8. Lf1-b5+

Deze gevaarlijke openingsvariant was door de witspeelster tot in de puntjes voorbereid. Ook Stellwagen blijkt er het een en ander vanaf te weten maar helaas net niet genoeg.

8 ... Pf6-d7 9. a2-a4 0-0 10. Pg1-f3 Pb8-a6 11. 0-0 Pa6-c7 12. Lb5-d3 a7-a6 13. Dd1-e1 Ta8-b8 14. e4-e5 Pd7-b6! 15. f4-f5

De enige manier om de vorige zet te rechtvaardigen.

15 ... d6xe5 16. f5xg6 f7xg6

De eerste horde neemt hij bekwaam. Onspeelbaar is 16 ... hxg6 17. Pg5 (17 ... f6 18. Ph7!).

17. Lc1-g5 Dd8-d6 18. De1-h4

Zie diagram 1

Tot dit moment voerde Ovod al haar zetten min of meer à tempo uit. Geen wonder, ze wist zich nog steeds in het goede gezelschap van Boris Gulko die 21 jaar geleden in een toernooi in Lvov achter dezelfde witte stelling zat tegen Savon. Gulko won snel toen zijn tegenstander met het verkeerde paard op d5 sloeg: 18 ... Pcxd5 19. Tad1 c4 20. Pxd5 cxd3 21. Pe7+ Kh8 22. Pxe5 Lf5 23. Txf5 Lxe5 24. Txe5 en zwart gaf op.

Stellwagen moest alles zelf uitzoeken. Hij kende de partij Gulko - Savon niet, maar hij begreep wel dat 18 ... Pcxd5 niet de juiste oplossing was. Hij dacht na over 18 ... Pbxd5 maar overschatte daarbij de gevaren van 19. Pxd5 Pxd5 20. Lc4 Le6 21. Le7. Het ziet er eng uit voor zwart maar het valt mee na 21 ... Pxe7 22. Lxe6+ Kh8 23. Pg5 Dd4+ 24. Dxd4 exd4 25. Pf7+ Txf7 en zwart heeft ruim voldoende compensatie voor de kwaliteit.

Het ziet ernaar uit dat zwart na 18 ... Pbxd5 in leven kan blijven. In de aantekeningen bij zijn partij met Savon noemt Gulko de stelling na 19. Lc4 Le6 20. Tad1 Dc6 21. Lh6 'onduidelijk'. Dit oordeel werd getest in een correspondentiepartij Koncz - Soreghy. Zwart won snel na 21 ... Lxh6 22. Dxh6 Pf4 23. Pe4? Lxc4! 24. Pg5 Dd7!.

18 ... Tf8-e8?

Na deze paniekzet is alles voorbij.

19. Pc3-e4 Dd6xd5 20. Pe4-f6+ Lg7xf6 21. Ld3xg6! ...

Zie diagram 2

En na deze mokerslag gaf zwart op.

De volgende dag was alles andersom. Waarschijnlijk zonder het zelf te weten belandde Stellwagen opnieuw in een eerder vertoonde stelling maar ditmaal was hij het die de lakens uitdeelde.

Stellwagen - Yu Ma

Groningen 1999

1. e2-e4 e7-e6 2. d2-d4 d7-d5 3. Pb1-c3 Pg8-f6 4. Lc1-g5 Lf8-e7 5. e4-e5 Pf6-d7 6. Lg5xe7 Dd8xe7 7. f2-f4 a7-a6 8. Pg1-f3 c7-c5 9. Dd1-d2 Pb8-c6 10. d4xc5 De7xc5 11. 0-0-0 0-0 12. Lf1-d3 b7-b5

Zwart was zich van geen gevaar bewust.

Zie diagram 3

13. Ld3xh7+!

Het klassieke loperoffer in ongewone uitvoering.

13 ... Kg8xh7 14. Pf3-g5+ Kh7-g8 15. Dd2-d3 Tf8-d8

In een in 1989 in Londen gespeelde partij Chandler - Agnos koos zwart de andere torenzet. Wit won snel na 15 ... Te8 16. Dh7+ Kf8 17. Dh5 Pd8 18. Ph7+ Kg8 19. Td3 De7? 20. Th3 f6 21. Pxf6+ Pxf6 22. exf6 en zwart gaf op.

16. Dd3-h7+ Kg8-f8 17. Dh7-h8+ Kf8-e7 18. Dh8xg7 Td8-f8 19. Pg5xe6!

Met hamer en beitel wordt zwarts koning naar voren getrokken.

19 ... Ke7xe6 20. Td1xd5 Dc5-e3+

Het zoenoffer 20 ... Dxd5 helpt niet na 21. f5+ Kxf5 22. Pxd5.

21. Kc1-b1 Pc6-b4

Er was geen verdediging tegen de dubbele dreiging 22. Td6+ Ke7 23. Pd5+ en 22. Txd7 Kxd7 23. Dxf8.

Zie diagram 4

22. Td5xd7 Ke6xd7 23. Dg7xf8 De3xf4 24. Th1-d1+ Kd7-c7 25. Df8xb4 Df4xb4 26. Pc3-d5+

Het lijkt een geschikt moment om te stoppen maar als je elf jaar bent, geloof je nog in wonderen. De rest behoeft geen commentaar.

26 ... Kc7-c6 27. Pd5xb4+ Kc6-c5 28. Pb4-d3+ Kc5-d4 29. Kb1-c1 Lc8-f5 30. Td1-f1 Lf5xd3 31. c2xd3 Ta8-a7 32. e5-e6 f7xe6 33. Kc1-d2 Ta7-g7 34. g2-g3 Tg7-g6 35. Tf1-f4+ Kd4-e5 36. d3-d4+ Ke5-d5 37. Kd2-d3 Tg6-g8 38. Kd3-e3 Tg8-c8 39. Tf4-f2 Tc8-c4 40. h2-h4 e6-e5 41. d4xe5 Kd5xe5 42. Ke3-f3 Ke5-f5 43. Tf2-d2 Tc4-c6 44. g3-g4+ Kf5-g6 45. b2-b3 Tc6-f6+ 46. Kf3-e4 Tf6-e6+ 47. Ke4-f4 Te6-c6 48. h4-h5+ Kg6-h6 49. g4-g5+ Kh6-g7 50. Td2-d7+ Kg7-h8 51. g5-g6 Tc6-c1 52. h5-h6 Tc1-f1+ 53. Kf4-e5 Tf1-e1+ 54. Ke5-d6 Te1-d1+ 55. Kd6-c6 Td1-c1+ 56. Kc6-b7 ...

En zwart had eindelijk genoeg gehad.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden