Staan de vrouwen hun mannetje op de Volvo Ocean Race?

Zijn elf vrouwen even sterk als acht mannen? Dat is de grote vraag bij de Volvo Ocean Race, die zaterdag van start gaat. Aan de prestigieuze zeilrace rond de wereld doet voor het eerst sinds 2001 weer een vrouwenboot mee.

Lisette van der Geest
null Beeld getty
Beeld getty

Dertien jaar geleden beloofde een stoere zeiler tijdens de Volvo Ocean Race: 'Als de vrouwenboot van ons wint, stop ik een ananas op een plek in mijn lichaam waar de zon nooit schijnt.' Toen was dat nog een veilige opmerking, maar de enige vrouwenboot die 4 oktober van start gaat in het Spaanse Alicante maakt zo'n uitlating nu een stuk riskanter. Ze zijn dan ook met drie bemanningsleden meer.

Elf vrouwen staan gelijk aan acht mannen. Althans, dat is wat de organisatie van de Volvo Ocean Race denkt als het gaat om een van de meest prestigieuze zeiltochten rond de wereld. In de reglementen van deze editie wordt voor het eerst in de ruim 40-jarige geschiedenis van de zeilwedstrijd een onderscheid gemaakt tussen het toegestane deelnemersaantal voor vrouwen en mannen.

Gelijkheid tussen mannen en vrouwen in een competitie is een terugkerend thema in de sportwereld. Niet voor niets krijgt wielrenster Marianne Vos geregeld de vraag wanneer ze zich eens mengt in het mannenpeloton. Vos deed het ooit in een onbelangrijke koers. Ze kwam als twaalfde binnen, achter mannen van wereldniveau. Ook olympisch zwemkampioene Ranomi Kromowidjojo koos in februari voor een uitstapje naar de landelijke mannencompetitie. Ze maakte geen schijn van kans.

Het komt niet vaak voor dat vrouwen en mannen de strijd aangaan in dezelfde discipline. De enige olympische sport zonder aparte categorieën voor mannen en vrouwen is de ruitersport. Daar weegt de fysieke kracht van een ruiter niet op tegen het rijtalent en maken de fysieke mogelijkheden van het paard een groot verschil.

En nu is er de Volvo Ocean Race, waar regels werden aangepast zodat de kans op deelname van een vrouwenteam zou stijgen. Dat wilde de organisatie graag. Die vond het maar niks dat de helft van de bevolking al jaren niet werd vertegenwoordigd in hun race.

Eerlijke strijd
Maar hoe bepaal je hoeveel vrouwen er nodig zijn voor een eerlijke strijd? Zijn daar data voor verzameld? Kun je het belang van kennis en ervaring ook omzetten in een getal? En welke waarde hebben gewicht en kracht, belangrijke parameters in de zeilsport?

Met gewicht kan het zwaartepunt van een boot worden beïnvloed. Staat er weinig wind, dan is het voordeliger zo min mogelijk gewicht aan boord te hebben, zodat de boot minder diep in het water ligt en er sprake is van weinig weerstand. Met veel wind is er de mogelijkheid om met gewicht te spelen. Kilo's worden dan gebruikt voor tegendruk en stabiliteit als de boot schuin komt te liggen door de wind. Hoe rechter de boot ligt, des te meer zeil kan worden gebruikt, des te sneller het gaat.

Onlangs paste de organisatie van de race nog een regel aan: elke boot mag maximaal 1,5 kilo voedsel per persoon per dag meenemen. Zij hoorden dat een van de teams tijdens een testrace zakken rijst aan boord bracht om te gebruiken als extra gewicht. Zodra de wind ging liggen en de rijst onnodige ballast werd, gooide het team dit in de oceaan. 'Dat wilden we niet. We hebben ook een sociale verantwoordelijkheid, je kunt niet zomaar goed voedsel in zee gooien, dus is er een limiet ingesteld. Daarop wordt gecontroleerd', zegt Tom Touber, directielid van de race.

Gewicht als discussiepunt is niet nieuw. Het instellen van een maximumgewicht voor zeilers kwam ook al eens ter sprake. Het zou de verschillen tussen concurrenten kleiner kunnen maken, maar de organisatie ziet dit niet zitten. Een limiet zou ertoe kunnen leiden dat zeilers verzwakt beginnen aan de zwaarste zeiltocht ter wereld, dat vindt de organisatie onverantwoord.

null Beeld getty
Beeld getty
De af te leggen route. Beeld Raymond van der Meij
De af te leggen route.Beeld Raymond van der Meij

Vlak voor de start van de race in 2001 werd er al eens afgeweken van de reglementen. Het was, tot de toezegging van Team SCA vorig jaar, de laatste keer dat er een vrouwenboot deelnam. Destijds hadden de vrouwen geen uitzonderingspositie en was het maximale deelnemersaantal gelijk.

De schipper van de betreffende boot schreef een brief aan de organisatie waarin zij toestemming vroeg voor een extra bemanningslid. Vrouwen wegen minder dan mannen en dat maakt een belangrijk verschil, pleitte zij. De organisatie stemde toe, onder voorbehoud dat alle andere schippers het hiermee eens waren. Niet lang daarna kwam de vrouwelijke schipper terug met de handtekeningen van haar concurrenten.

Fysiek vermogen
Die ene vrouw extra bracht geen succes. Verrassend was dat niet. Als er in het verleden al een vrouwenboot meedeed, was dit nooit met goed resultaat. Dat kwam niet alleen door de beperkingen in hun fysieke vermogen; tot voor kort waren vrouwen ook beperkt in hun materiaal. Een boot vol vrouwen kreeg veel publiciteit, maar ze werden op sportief gebied minder serieus genomen.

Steevast kregen de vrouwen de afdankertjes, de B-keus-boten waar mannen niks in zagen. 'Dus voeren zij elke keer zielig achteraan', aldus Touber. Of, zoals Carolijn Brouwer, die twaalf jaar geleden ook meedeed, het zegt: 'Drie keer niks, een tweederangsproject.'

Nu is Brouwer de enige Nederlandse in Team SCA. Ze noemt het een wereld van verschil. Dit jaar is er voor het eerst een eenheidsklasse, dat is een andere reden waarom het voor vrouwen interessanter en ook veiliger is om mee te doen. Iedereen vaart met een identieke boot met een standaardset zeilen, die wordt gekocht van de organisatie.

Uniformiteit dus, grote sponsors maken niet meer het verschil. De krachtsverschillen zullen kleiner zijn. Touber: 'Voorheen kon je winnen als je veel centjes had en was fysieke kracht belangrijk. Het zeilen op deze boten vereist meer technisch vermogen, nu komt het meer aan op de mensen met gevoel voor de sport.'

Al is het fysieke vermogen nog steeds van belang. Hoewel de organisatie van de race niet over cijfers beschikt, zegt bewegingswetenschapper Melvin Kantebeen: 'Dat er een verschil is tussen het lichamelijke vermogen van mannen en vrouwen is een feit, zowel als het aankomt op kracht als op conditie. Een man heeft meer spiermassa door een grotere hoeveelheid testosteron in zijn lichaam, waardoor hij meer kracht kan leveren dan de gemiddelde vrouw.'

Bovendien beschikt een vrouw over een kleiner hart en heeft zij een kleiner bloedvolume en een lager hemoglobinegehalte in het bloed. Kantebeen: 'De hoeveelheid bloed die het hart kan rondpompen en de hoeveelheid zuurstof in het bloed is om die reden lager bij vrouwen. Hierdoor hebben vrouwen gemiddeld een lagere maximale zuurstofopname, dé maat voor conditie.'

null Beeld Raymond van der Meij
Beeld Raymond van der Meij

Kantebeen zegt geen aantallen te kunnen noemen die gelijkheid tussen mannen en vrouwen impliceren. 'Bepalen hoe groot de verschillen tussen mannen en vrouwen aan boord van een boot zijn, is erg complex. Er zijn dan zoveel factoren van belang.'

Hoe kwam de vergelijking 8 = 11 dan toch tot stand?

Berekeningen zegt de organisatie niet te kunnen leveren, naar een wetenschappelijke onderbouwing werd evenmin gezocht. Eigenlijk is het doodeenvoudig. Er werd gekeken naar het aantal personen dat maximaal op het reddingsvlot past: twaalf. Bij elk team gaat er voor het eerst een media-verantwoordelijke mee aan boord. Resteren elf plekken.

Vervolgens maakte de organisatie met de ontwerpers van de boot een simpele inschatting, gebaseerd op het verwachte lichaamsgewicht en de fysieke kracht van zeilers. Directielid Touber: 'Wij denken dat twee à drie extra vrouwen gelijk staan aan acht mannen. Een half persoon meenemen gaat niet en aangezien we willen dat er meer vrouwen meedoen, hebben we voor drie zeilers extra gekozen. Al zou het verschil in gewicht bij een dunne man en een dikke vrouw theoretisch gezien natuurlijk niet opgaan.'

Echte zeebonken
Daar gaat Touber dan voor het gemak ook niet van uit. De voorgaande deelnemers waren nou eenmaal eerder fors en gespierd dan klein en licht. 'Vroeger had je de echte zeebonken. En als je kijkt naar de vrouwen van Team SCA, zie je een groot aantal vrouwen die zo getraind zijn dat je in een donker steegje al snel een blokje om zou lopen.'

Vinden de teams de verdeling zelf eerlijk? De organisatie denkt van wel, ze heeft geen klachten gehoord. 'En als we kijken hoe het in testraces gaat, lijkt onze schatting aardig te kloppen. De vrouwen varen goed mee', aldus Touber.

Bouwe Bekking is schipper van Team Brunel, de enige Nederlandse boot die meedoet. Hij vindt het onnodig om stil te staan bij het deelnemersaantal van zijn vrouwelijke concurrenten. 'Ze zullen het wel weten bij de organisatie. Als ik die verhouding oneerlijk had gevonden, had ik hier niet meegedaan.'

Natuurlijk, hij kan niet ontkennen dat het verschil maakt, acht personen aan boord of elf. 'Zij hebben 22 handen, wij 16. Bovendien zijn die vrouwen niet heel klein, dus scheelt het wat gewicht betreft niet veel met ons', aldus Bekking.

Carolijn Brouwer ziet wel waarom dit nodig is. Een zeil weegt als het droog is 100 kilo. 'Als het nat is, is dat 150 à 160 kilo', zegt de zeilster. 'Mannen kunnen dat met drie personen verplaatsen, wij hebben er vijf voor nodig. Wat een kerel van 105 kilo in zijn eentje aan de hendels kan doen, daar heb je er bij ons waarschijnlijk twee voor nodig.'

null Beeld getty
Beeld getty

Zeilen vraagt de meeste fysieke kracht bij een koersverandering. Door van richting te wisselen, kan er extra wind worden gecreëerd en varen de boten veel sneller dan de windsnelheid. Daarvoor moeten zeilen zo snel mogelijk worden gehesen of van de ene kant naar de andere getrokken. 'Al hebben de vrouwen extra mensen inzetbaar, je merkt nog steeds een verschil', zegt Touber. 'Een man heeft over het algemeen meer explosieve kracht.'

Daar staat tegenover dat de vrouwen makkelijker kunnen rouleren. Bij de mannen staan minstens vier personen tegelijkertijd aan dek, bij de vrouwen zijn dat er vijf. 'Dat betekent dat zij waarschijnlijk meer slaapuren hebben, en dat kan weleens mee gaan tellen', zegt Bekking.

Maar het grootste verschil tussen de mannenboten en de vrouwenboot bij de Volvo Ocean Race draait niet om fysieke capaciteiten. Bekking heeft een belangrijk wapenfeit: hij en de meeste van zijn mannelijke collega's hebben een jarenlange geschiedenis in de race. Bekking ging zes keer rond de wereld. En laat ervaring nou net een van de belangrijkste factoren zijn in het zeilen, waar succesvolle keuzen worden gebaseerd op factoren als windrichting, het soort zeil, de stroming en het aantal knopen van de wind.

Het is de reden waarom de roze boot van Team SCA een jaar geleden als eerste in het water lag, lang voordat andere teams hun voorbereiding begonnen. De vrouwen hebben daardoor vijf maanden voorsprong. Brouwer: 'Daarmee hopen wij iets goed te maken. Gelukkig hebben wij coaches die samen goed zijn voor tien reizen rond de wereld en die we leegzuigen als sponzen.'

Ruzie en huilen
Interessant is ook of er mentaal verschillen zijn in een mannen- en een vrouwengroep. 'Ik wil niet zeggen dat wij verstandiger zijn, maar misschien denken wij wel beter over zaken na waar mannen soms overmoedig kunnen zijn', zegt Brouwer. Terwijl de meeste mannen ondertussen verwachten dat de vrouwen onderweg ruzie krijgen. 'Er wordt geroepen: ach, het is wachten totdat de eerste begint te huilen, dan hoeven we er daarna niet meer naar om te kijken', zegt Touber.

Brouwer kent de vooroordelen en noemt ze onzin. 'We hebben helemaal geen tijd om te gaan hakketakken.'

Doemscenario's weet ze wel te schetsen. Stel, een mannenboot vaart vlak voor twee andere boten, en een van die twee is Team SCA. De voorste boot moet kiezen welke boot te hinderen, de verdediging kan maar op één boot zijn gericht. Dan verliezen ze natuurlijk liever van andere mannen dan van vrouwelijke concurrenten. Al zegt Bekking dat dergelijke theorieën bij hem niet zullen voorkomen. Hij stelt een boot te zien, niet het geslacht van de bemanningsleden. Bekking: 'Ik wil niet meer verliezen van vrouwen dan van mannen.'

Hebben de vrouwen een reële kans op winst? Brouwer: 'Als ik er niet van overtuigd was dat we het podium kunnen halen, had ik hier niet gestaan. Ik heb Bouwe opmerkingen horen maken als: laat die meiden maar alvast starten, die voorsprong kunnen ze wel gebruiken. Dat vind ik fantastisch, ik word er alleen maar sterker van. Des te mooier als ik hem straks de hand kan schudden wanneer we voor hem zijn geëindigd.'

Zeilvrouw

Twaalf jaar geleden deed er voor het laatst een vrouwenboot mee aan de Volvo Ocean Race. Destijds was er een boot over en die kreeg als publiciteitsstunt een vrouwelijke bemanning. Dit jaar doet er weer een
vrouwenboot mee, maar wel als serieuze deelnemer. Een van de vrouwen op de boot van SCA is de ervaren Nederlandse zeilster Carolijn Brouwer.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden