Reportage Vissen

Sportvissers moeten af van het lood aan hun hengel: ‘Het vergt een cultuuromslag’

Een sportvisser gooit in de Oosterschelde zijn hengel uit. Foto Marcel van den Bergh/de Volkskrant

De koepelorganisatie van hengelaars heeft een 'green deal' gesloten met minister Carola Schouten van LNV om het gebruik van lood te verminderen. Maar aan de waterkant hebben vissers hun twijfels. 'Die is net zo groot als dat ik over tien jaar op Mars woon.' 

‘Iedere sportvisser weet dat lood zijn beste tijd heeft gehad’, zegt Fons Delmee, voorzitter van hengelsportvereniging ’s-Hertogenbosch, aan de waterkant van de IJzeren Vrouw, een van de oudste zandwinningsplassen in de Brabantse hoofdstad. ‘Lood is ook niet heiligmakend. Maar ze moeten wel met goede alternatieven komen. Kiezelstenen, beton of roestvrij staal? Het is te lomp of te groot, zeker voor karpervissers.’

Zijn kompaan Ad Raaijmakers: ‘Met een blokje werplood van 100 gram gooi je de vislijn zo 85 meter weg. Met een kiezelsteen mag je blij zijn als je 50 meter haalt. En met zo’n betonnen gewicht kun je niet nauwkeurig genoeg werpen; dat heeft zo’n volume dat je lijn zelfs kan breken. Nee, het is echt het verschil tussen Formule 1 en een Dafje.’

Het gebruik van lood door sportvissers moet de komende drie jaar met minimaal 30 procent dalen, zo heeft hengelaarskoepel Sportvisserij Nederland vorige week afgesproken met minister Carola Schouten van LNV (landbouw, natuur, voedselkwaliteit). Want lood is slecht voor het milieu en de gezondheid van de vissers. Ook de branchevereniging van hengelsportwinkels, Natuurmonumenten en de Unie van Waterschappen hebben de Green Deal ondertekend. Over tien jaar moet de sportvisserij zelfs helemaal loodvrij zijn.

De Bossche karpervissers halen er zaterdag hun schouders over op. ‘Wij zijn van de natuur en willen best van het lood af’, zegt Raaijmakers. ‘Als er fabrikanten opstaan die met een fatsoenlijk alternatief komen, dan ben ik de eerste die overstapt.’ Delmee: ‘Vergelijk het met een elektrische auto – als die een actieradius van 1.200 kilometer krijgt, stapt ook iedereen over.’

Ze staren over de IJzeren Vrouw, waar ze als koppel aan een viswedstrijd meedoen die al de avond daarvoor is begonnen en nog duurt tot zondagmiddag. Ze nemen het op tegen dertien andere koppels. Hun werphengels – ieder heeft er twee – staan opgesteld op de houten aanlegsteigers. Transistorradiootje aan, koffie in de kan, vanmorgen hebben ze pannekoeken gebakken als ontbijt.

Elektronisch beetalarm

‘Er zit een elektronisch beetalarm op’, vertelt Delmee met ontblote torso onder de hete zon. De afgelopen nacht, uurtje of 2, ging het piepje af in de tent waarin hij sliep. Samen met Raaijmakers sleepte hij er een karper van 8,5 kilo uit. ‘Maar ginds aan de overkant hebben ze al zes visjes gevangen – eentje van 17 kilo’, zegt hij.

Hele generaties sportvissers zijn gewend hun vislijnen met loodjes te verzwaren om vlak boven de rivierbodem een brasem of bliek te verschalken. Of ze bevestigen werplood aan de vishaak op jacht naar karper of snoek. Maar lood is giftig – auto’s rijden niet voor niets al decennia op loodvrije benzine en loden waterleidingen zijn nog veel langer geleden in de ban gedaan.

Dus het is niet onlogisch dat ook hengelaars er een keer aan moeten geloven. Want zij plegen nog wel eens een vislijn of vishaak met lood kwijt te raken – vast aan een steen of stronk op de waterbodem, los geschoten in een gevecht met de vis, of gewoon plons in het water. Onderzoeksbureau Deltares heeft berekend (op basis van een enquête onder vissers) dat daardoor jaarlijks naar schatting 54 duizend kilo lood in het zoete oppervlaktewater belandt. En nog eens 470 duizend kilo in het zee- en kustwater.

Ad Raaijmakers (links) en Fons Delmee. Foto Peter de Graaf

‘Het vergt een cultuuromslag’, zegt Onno Terlouw van Sportvisserij Nederland, de koepel van 900 lokale hengelsportverenigingen en 570 duizend aangesloten vissers – in totaal wordt het aantal recreatieve vissers op 1,2 miljoen geschat. Want lood is buigzaam, makkelijk aan te brengen en goedkoop. ‘Ja, er zijn alternatieven, zoals steen, beton en ijzer. Maar er zijn heel veel loodvormen en voor sommige types zijn de alternatieven nog maar heel beperkt.’

De visserskoepel bereidt ‘een intensieve voorlichtingscampagne’ voor om de Green Deal Sportvisserij Loodvrij gestalte te geven. Tegelijkertijd wordt ook druk uitgeoefend op de hengelsporthandel om met meer en betere en niet al te dure loodalternatieven te komen. ‘Tungsten (wolfraam) kan een goede vervanger zijn van lood, maar is moeilijk te verwerken en heeft nog een te hoge prijs’, meent Terlouw.

Kwestie van gewenning

Het is ook een kwestie van gewenning, denkt Joost de Jongh, voorzitter van Dibevo, brancheorganisatie van dierenspeciaalzaken en hengelsportwinkels. ‘Vissers zeggen al snel: dat doen we altijd al zo - onze vader, opa en overgrootvader visten ook met lood.’

Dibevo heeft de Green Deal eveneens ondertekend. Volgens De Jongh valt het echter nog niet mee om goede vervangers te vinden. ‘Kiezelsteentjes worden ook gebruikt als loodvervangers’, zegt hij. ‘Maar je kunt ze niet zomaar doorboren, je moet ze ook vast kunnen zetten aan de lijn en ze mogen niet schuiven over de lijn.’

Maar de techniek schrijdt voort, onderstreept De Jongh, en de handel heeft zich gecommitteerd om het assortiment lood geleidelijk af te bouwen. Hij is vol vertrouwen dat het doel van de Green Deal (dat vooral via de afzet van de handel meetbaar zal zijn) wordt gehaald: ‘Ook hengelaars willen een mooi milieu. Vissen moeten blijven leven, waterkanten moeten op orde zijn, anders valt er weinig meer te vissen.’

Het is ook een kwestie van vraag en aanbod, voegt Terlouw van Sportvisserij Nederland eraan toe. ‘Als er meer vraag komt, wordt het aanbod van loodvervangers groter en de productie goedkoper. Dat vliegwiel willen we aanzwengelen.’

Volgens het ministerie van LNV is het de bedoeling om de komende jaren gebieden aan te wijzen waar niet meer met lood mag worden gevist. In Denemarken geldt al een totaal loodverbod in de sportvisserij. In het Verenigd Koninkrijk is loodhagel verboden.

Ad Raaijmakers (links) en Fons Delmee bij hun karperhengels Foto Foto Peter de Graaf

Zelf lood gieten

Toch zal lood voorlopig nog niet zijn verdwenen uit menige viskoffer langs Nederlandse wateren. ‘De meeste vissers hebben er een flinke voorraad van’, vertelt Delmee aan de waterkant. ‘Die kunnen nog wel een tijdje vooruit.’ Zijn kompaan Raaijmakers: ‘Zolang er geen goede alternatieven zijn, kunnen ze het maar beter niet gaan verbieden. Want dan gaan vissers weer zelf lood gieten – en ben je veel verder van huis – of ze halen het uit België.’

Delmee kijkt schuin naar zijn karperhengels en wijst op rimpelingen verderop in het water. ‘Daar zwemt er eentje, je ziet zijn rug boven het water uitsteken’, gebaart hij. ‘Met dit warme weer komen ze boven, terwijl wij met lood beneden zitten te vissen. Maar ik hoop dat ze met wat sterk ruikende voerballetjes weer beneden komen.’

De voorzitter van de Bossche hengelsportvereniging wil best van het lood af, maar waarschuwt voor al te hoge verwachtingen: ‘Ze kunnen ondertekenen wat ze willen, maar ik zie niet gebeuren dat de sportvisserij over tien jaar loodvrij is. Die kans is net zo groot als dat ik over tien jaar op Mars woon.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.