Nieuws Atletiek

Sporttribunaal: Atlete met te veel testosteron mag niet meer meedoen aan wedstrijden - experts kritisch over beslissing

De Zuid-Afrikaanse hardloopster Caster Semenya moet haar testosteronwaarden omlaag brengen als ze nog langer aan atletiekwedstrijden voor vrouwen wil deelnemen. Het internationaal sporttribunaal CAS oordeelde woensdag in het nadeel van de olympisch kampioene op de 800 meter van 2012 en 2016.

Semenya aan de start van de 800 meter tijdens het wereldkampioenschap atletiek in Londen in 2017. Beeld AFP

De 28-jarige atlete had bij het CAS een nieuwe regel van de internationale atletiekfederatie IAAF aangevochten. De atletiekbond wil een testosteronlimiet voor vrouwen invoeren onder meer op Semenya’s specialiteit, de 800 meter.

Semenya is al sinds haar stormachtige entree in de atletiek in 2009 het onderwerp van controverse is. Ze oogt mannelijk en steekt met kop en schouders boven de andere deelnemers uit.

Een overschot aan testosteron, het hormoon dat een rol speelt bij spieropbouw, zou aan haar succes ten grondslag liggen. Volgens de IAAF is dat oneerlijk, ook al maakt Semenya’s lichaam van nature zoveel testosteron aan. Het nieuwe reglement dwingt haar en andere vrouwen met vergelijkbare bloedwaardes om met medicijnen hun testosteronspiegel omlaag te brengen als ze aan vrouwenwedstrijden willen deelnemen.

Bert Otten, hoogleraar neuromechanica aan de Rijksuniversiteit Groningen, is kritisch over de beslissing. ‘Ik zou wel willen weten waarop ze hun uitspraak baseren. Ik heb alle literatuur nagezocht, maar heb maar één studie gevonden die een verband laat zien tussen testosteron en atletiekprestaties bij vrouwen.’

Dat onderzoek uit 2017 door Stéphane Bermon en Pierre-Yves Garnier, rammelt volgens Otten aan alle kanten. ‘Ik heb kritiek op de statistiek die ze hebben gebruikt.’ Daarnaast maken beide wetenschappers een klassieke fout. Ze presenteren de gevonden correlatie tussen testosteronspiegel en sportprestaties als een causaal verband. ‘Dat is een denkfout.’

Zelfs als testosteron invloed zou hebben, is het arbitrair om dat aspect eruit te pikken, vindt Otten. ‘Als je hard wil lopen op de 800 meter, moet je hard trainen en aanleg hebben. Die aanleg bestaat uit misschien wel 20 variabelen waarvan ze er nu eentje uitpikken. Ze zeggen niet dat vrouwen van 1,94 meter niet mogen meedoen omdat die net als Usain Bolt voordeel van hun lengte hebben. Zij hoeven hun benen niet te laten inkorten. Dat vraagt de IAAF wel bij testosteron. Dat is qua wetenschap kul.’

Otten: ’Sport gaat over het zoeken naar extremen. Als er dan iemand aan komt zetten met een extreme eigenschap, dan is het gek dat je zegt: jij mag niet meedoen.’

Er zijn wetenschappers die vermoeden dat Semenya 5 tot 7 seconden zal inleveren op haar 800-metertijd als ze medicijnen gaat slikken. Dat is het verschil tussen olympisch goud en meedoen in de achterhoede. Die schatting is gebaseerd op de prestaties van de Zuid-Afrikaanse in de jaren tussen 2011 en 2015, toen de IAAF ook al een bovengrens aan testosteron had gesteld. Die regel werd later door het CAS vernietigd.

Wie zo’n terugval verwacht, stapt in dezelfde val als Bermon en Garnier, benadrukt Otten. ‘Wederom is de vraag of dat een direct causaal verband is. Misschien was het wel een mentale kwestie.’

De testosteroneis is ook op andere punten omstreden. Het raakt aan de universele rechten van de mens. Drie VN-experts uitten al voor de zaak bij het CAS hun zorgen. Zij stelden dat ‘de regels negatieve stereotypen en stigma’s bevestigen dat de vrouwen die het betreft geen vrouwen zouden zijn’. Ook zou er sprake zijn van discriminatie.

Dat de regel discriminerend is, erkent het CAS woensdag in een persverklaring zelf ook. Dat is geen probleem vindt Marjan Olfers, hoogleraar sport en recht aan de VU. ’Sport is per definitie discriminerend. We hebben wedstrijden voor mannen vrouwen, veteranen en voor gehandicapten. Dat doen we allemaal om eerlijke krachtmetingen te krijgen. Daar gaat de sport zelf over. Deze uitspraak maakt duidelijk dat het sportrecht een bijzondere positie kan innemen.’

Het CAS biedt volgens Olfers nu een welkome aanscherping van de grens tussen mannen- en vrouwencategorieën in de sport. ‘Ik heb altijd het standpunt ingenomen dat wanneer je onderscheid maakt tussen mannen en vrouwen, zoals we in de sport doen, je een regel nodig hebt die dat onderscheid vaststelt. Het CAS zegt nu dat deze regel van de IAAF geschikt en proportioneel is om integere competitie te regelen.’

Semenya geeft de strijd nog niet op. Ze overweegt samen met haar advocaten haar zaak ergens anders aanhangig te maken. ‘’De IAAF heeft een tiental jaren geprobeerd me af te remmen, maar dat heeft me alleen maar sterker gemaakt. De beslissing van het CAS zal me niet tegenhouden.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.