Sportkampioen met baard rukt op

De sportkampioen met baard rukt op. Dat lijkt te spotten met de wetten van aerodynamica. En met de traditie. 'Je ziet er niet uit Sagan, maar als Satan.'

Wielrenner Peter Sagan, wereldkampioen mét baard. Beeld afp

Geen gezicht, oordeelde de Vlaamse wielercommentator en voormalig bondscoach José De Cauwer toen tijdens Gent-Wevelgem in 2015 het gezicht van Luca Paolini op zijn scherm verscheen. De intussen gestopte Italiaan droeg een baard. Dat paste niet in de wereld van het fietsen, waar alles glad en glimmend behoort te zijn.

Fietsende baardmannen

Het is een leeg protest gebleken. Hard fietsende baardmannen zijn er intussen volop. Tom Boonen rijdt al een tijdje rond met meer dan volgroeide stoppels. De kinbeharing van Simon Geschke mag gerust volwassen worden genoemd. Wereldkampioen Peter Sagan verraste aan het begin van dit seizoen menigeen met wat rommelig struikgewas. 'Je ziet er niet als Sagan, maar als Satan', hield De Cauwers collega Michel Wuyts hem eind vorige maand bij de presentatie voor de Omloop Het Nieuwsblad voor. Ook geen liefhebber.

Wielrenner Peter Sagan. Beeld belga

Spotten met wetten van aerodynamica

Het wielrennen is niet de enige sport met snelheid als dominant element waarin de hipstergril wortel heeft geschoten. Kijk naar de begroeide kinnebakken van Sjinkie Knegt en Kjeld Nuis, het afgelopen weekeinde succesvol in het shorttrack en het langebaanschaatsen. Zelfs kampioenen kunnen mannen met baarden zijn.

Het lijkt te spotten met de wetten van de aerodynamica. Investeren fietsfabrikanten kapitalen in nog lichter materiaal, plattere, ovale of taps toelopende buizen en weggewerkte kabels, wordt dat zomaar teniet gedaan door coureurs die als Woeste Willem aan de meet menen te moeten verschijnen. De schaatsindustrie experimenteert met gaasstructuren, ribbels en strips op nauwsluitende pakken om honderdsten of misschien wel duizendsten van seconden aan tijdwinst te boeken.

Sjinkie Knegt werd wereldkampioen mét baard. Beeld getty

Nuis wereldkampioen mét baard

En daar heb je Kjeld Nuis. De sprinter verloor vorig jaar tijdens wereldbekerwedstrijden in Stavanger met 0,02 en 0,03 seconden verschil twee keer een 1.000 meter van de Rus Pavel Koelizjnikov, in tegenstelling tot Nuis wel voorzien van gladde kin. Of de sik het verschil had gemaakt? Niemand kon het met zekerheid zeggen, maar twee weken later, bij de WK afstanden, meldde Nuis zich ineens geschoren aan de start.

'Zo, zenuwachtig geworden?', sarde zijn coach Jac Orie. Wat Nuis' motieven ook waren, het hielp niet. Na afloop van de 1.000 meter bleek het verschil met de Rus gegroeid tot 0,14 seconden. Als een Samson op gladde ijzers had hij kennelijk met zijn baardharen ook zijn krachten verloren. Dit seizoen heeft Nuis het geloof in een vacht op de kaken hervonden. Met baard werd hij wereldkampioen op de 1.000 en 1.500 meter.

Kjeld Nuis, ook wereldkampioen met baard. Beeld anp

In aanloop naar de WK afstanden in 2016 vroeg de Volkskrant: Is het de baard die Kjeld Nuis van de zege afhoudt?

Glad niet altijd beter

Laurens ten Dam zou je in het wielerpeloton een early adopter kunnen noemen. In de Tour de France van 2011 kreeg zijn bebaarde aangezicht zelfs het aura van de nooit versagende sporter, toen hij na een valpartij gewoon doorfietste, het gelaat vol verwondingen en een bebloed verband om de neus.

Marco Pantani was hem in de jaren negentig al voor geweest met een ringmodelletje, geel geverfd als hij de leiding had in de Tour de France. Veel verder terug was er bijvoorbeeld ene Ortaire Goossens, de vliegende facteur uit Vlaanderen, die in de jaren zeventig en tachtig menig amateurkoers won, met baard én ongeschoren benen.

Of het verschil maakt, is wel eens onderzocht. Fietsfabrikant Specialized nam in 2014 een keer de proef op de som en registreerde het op een filmpje. In een windtunnel in Californië legde een fietser met baard een afstand van 40 kilometer af. Toen hij dat glad geschoren deed, was het voordeel één seconde. Bepaald geen gamechanger.

Wouter Terra verricht promotieonderzoek aan de Technische Universiteit Delft naar aerodynamica in de sport. Wielrennen en schaatsen zijn de aandachtsgebieden. De TU Delft was ook betrokken bij de ontwikkeling van het ribbelpak dat Tom Dumoulin droeg tijdens tijdritten.

Volgens Terra is glad niet altijd beter. De luchtweerstand van het lichaam kan worden verlaagd door oppervlakten ruw te maken. Er ontstaat dan enige turbulentie rond het lijf. Zulke stromingen bevatten meer energie. Luchtdeeltjes blijven langer plakken. Het leidt volgens Terra tot minder drukverschil tussen voor- en achterkant. Het principe geldt ook voor bolvormige objecten als het hoofd. Zo bevatten golfballetjes en sommige fietshelmen kleine putjes om wervelingen te veroorzaken.

Laurens ten Dam en collega Roy Curvers van wielerploeg Sunweb, beide met baard. Beeld anp

Tussen de oren

Je zou zeggen dat dit juist pleit voor de baard, maar dat is toch te vroeg gejuicht, betoogt de promovendus. De ruwheid van een baard is nooit onderzocht. Wat een conclusie vooral zo ingewikkeld maakt, is de locatie van de scheuten: de kin.

Terra: 'Het hoofd ter plaatse van de kin heeft niet helemaal een stompe vorm, omdat er een nek achter zit. Hierdoor is het mogelijk weerstandsverlagende effect van een baard waarschijnlijk niet van toepassing.' Er is geen plek voor welgevallige stromingen. Voor de volledigheid: deze gedachten betreffen de korte baard. Over de kweeksels die zo'n beetje tot op de borst reiken, twijfelt Terra niet: die zitten echt in de weg.

Voetballer Lionel Messi. Beeld afp

Aan de test van Specialized hecht hij niet al te veel waarde. 'Als je zeer kleine weerstandverschillen wil meten is dat erg lastig om dat met een echte wielrenner te doen. Er is een behoorlijke kans dat de persoon in het filmpje de tweede keer net wat anders op zijn fiets zit.'

Wat zeker aandacht verdient, is het mentale aspect. Een atleet die er meent goed uit te zien met wat plukken onder de bakkes, voelt zich lekker en zal waarschijnlijk beter presteren. Zo bezien is de baard vooral de belichaming van de gedachte dat het uiteindelijk altijd tussen de oren zit.

Atleet Usain Bolt. Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden