Sport in de VS

Sportende student in de VS heeft recht op een beloning, zegt Hooggerechtshof. Einde amateursport?

Vanuit New York belicht Koen van der Velden elke wekelijks ontwikkelingen in de Amerikaanse sport. Vandaag: sportende student heeft recht op beloning, zegt het Hooggerechtshof.

Shawne Alston, oud-American footballer voor  de universiteit van West Virginia, spande in 2019 een rechtszaak aan tegen de NCAA, het orgaan dat sport op universiteiten reguleert. Hij won zijn zaak. De uitspraak is vorige week door het Hooggerechtshof bevestigd.    Beeld Getty Images
Shawne Alston, oud-American footballer voor de universiteit van West Virginia, spande in 2019 een rechtszaak aan tegen de NCAA, het orgaan dat sport op universiteiten reguleert. Hij won zijn zaak. De uitspraak is vorige week door het Hooggerechtshof bevestigd.Beeld Getty Images

Met een opzienbarende uitspraak legde het Amerikaanse Hooggerechtshof vorige week een tijdbom onder het fundament van de NCAA (National Collegiate Athletic Association), het orgaan dat sport op universiteiten reguleert.

Zogeheten student-atleten, wellicht op weg naar een profbestaan, mogen eindelijk worden gecompenseerd, zij het slechts met aan hun opleiding gerelateerde zaken als laptops en studiereizen. Betaling van de talenten lijkt door de beslissing slechts een kwestie van tijd.

Het vonnis is het begin van het einde van de NCAA, oordelen commentatoren op de Amerikaanse sportzenders, de dood van het machtige orgaan dat sinds 1906 de grens tussen amateurisme en professionalisme bewaakt.

Miljarden dollars

Jaarlijks haalt het instituut miljarden dollars binnen aan onder meer tv-contracten, kaartverkoop en sponsoring, maar de sportende studenten die de geldstroom genereren, zien er geen cent van terug, terwijl hun coaches miljoenen verdienen. De constructie lijkt onhoudbaar. Onwettelijk zelfs, oordeelde het Hooggerechtshof.

Vooral de basketbal- en American footballcompetities van de NCAA trekken jaarlijks miljoenen kijkers. Belangstellenden zouden geen betaalde studenten willen zien, beweert de organisatie, die zich hevig verzet tegen verandering. Volgens de NCAA is de studiebeurs die talenten ontvangen voldoende beloning. Met strenge regels wordt de amateurstatus op de 1.200 aangesloten universiteiten gehandhaafd: de student die een tas boodschappen aanneemt, kan rekenen op een boete.

In de loop der jaren spanden (oud-)studenten en sporters geregeld rechtszaken aan tegen de NCAA. Een zeldzame overwinning werd geboekt in 2019, toen een lokale rechter in Californiё American footballspeler Shawne Alston, oud-student aan de universiteit van West Virginia, in het gelijk stelde en bepaalde dat student-atleten mogen worden gecompenseerd, vooralsnog uitsluitend met studiegerelateerde middelen. De NCAA stapte naar het Hooggerechtshof, maar dat nam de uitspraak afgelopen maandag unaniem over.

Betaling sporters

Over directe betaling van sporters, het grootste pijnpunt, bogen de negen rechters zich niet, maar in de toelichting bij de beslissing kwam het alsnog ter sprake. Vernietigend was vooral het schrijven van hoge rechter Brett Kavanaugh, die geen spaan heel liet van het verdienmodel van de NCAA. Volgens hem zijn de regels van de organisatie, die inkomsten blokkeren, in strijd met de Amerikaanse concurrentiewetten.

‘De NCAA staat niet boven de wet’, schreef Kavanaugh. ‘In elke andere Amerikaanse industrie zou dit verdienmodel ronduit illegaal zijn. Alle restaurants in een regio kunnen niet samen afspreken om de lonen van koks laag te houden, alleen omdat klanten liever eten zouden hebben van slecht betaalde koks. Nergens in Amerika kunnen bedrijven samen bepalen om hun personeel onder marktwaarde te betalen, omdat hun product gedefinieerd wordt door het onderbetalen van personeel.’ Na de uitspraak van het Hooggerechtshof zullen rechtszaken tegen de NCAA kansrijker zijn, zo wordt verwacht.

Amerikaanse profcompetities, zoals de NBA (basketbal), NFL (American football) en de WNBA (basketbal, vrouwen), steunen betaling van student-atleten al langer, zo ook president Joe Biden. ‘Het vonnis onderstreept dat hard werk niet mag worden uitgebuit’, reageerde persvoorlichter Jen Psaki vanuit het Witte Huis.

Portretrecht

In sommige staten namen lokale bestuurders het heft in eigen hand: vanaf 1 juli mogen de grootste talenten in zes staten geld verdienen aan hun portretrecht, bijvoorbeeld middels een sponsorcontract, of hun beeltenis in een computerspel. Andere staten zullen volgen. In 2019 stemde ook de NCAA tot verrassing van velen voor het (beperkt) toestaan van inkomsten uit NIL (name, image en likeness), maar sindsdien wordt getreuzeld met implementatie.

Gavin Newsom, gouverneur van Californiё, ondertekende de nieuwe wet in zijn staat vorig jaar in The Shop, het tv-progamma van LeBron James. De sterbasketballer leverde geregeld kritiek op de NCAA, evenals sommige van zijn collega’s. Draymond Green, basketballer van Golden State Warriors, bestempelde de organisatie eerder als een dictatuur.

Vooral minderheden zouden kunnen profiteren van versoepeling of afschaffing van de regels: 56 procent van alle student-atleten op de aangesloten universiteiten zijn wit, maar de sporten die het meeste geld genereren, basketbal en American football, worden gedragen door met name Afro-Amerikaanse talenten.

Vooralsnog zet de NCAA de hakken in het zand. Het zoekt onder meer hulp bij het Amerikaanse Congres, in de strijd het amateurisme in stand te houden. Gehoopt wordt op landelijke restricties, maar naar verwachting zal ook vanuit het Capitool geen reddingsboei komen.

Ook de Amerikaanse sportzenders anticiperen op de ondergang van het almachtige instituut. ‘Na deze uitspraak kan de NCAA niet meer ontkennen dat haar verdienmodel een eerlijke marktwerking in de weg zit’, sprak commentator en voormalig schoolbasketballer Jay Bilas. Zijn collega’s gingen een stap verder. ‘Dit is het einde van de NCAA zoals we die kennen’, zei ESPN-analist Paul Finebaum. Mike Florio, van NBC Sports: ‘De beslissing van maandag betekent dat de NCAA dood is.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden