Spectaculaire paardensport beperkt de risico's

Paardencross in Twente

De Military van Boekelo levert spectaculair vermaak op, maar de sport is niet zonder gevaar voor ruiter en paard. Een team van dierenartsen beperkt de schade.

Een paard krijgt een ijsbad na het passeren van de finish van de cross. Beeld Klaas Jan van der Weij / de Volkskrant

'Mag ik je paard controleren?', zegt dierenarts Willem Stolwijk tegen de Duitse ruiter Kai Rüder. Hij pakt zijn stethoscoop en legt hem op het hart van het paard, dat net is gefinisht. Op zijn telefoon houdt hij de tijd bij, terwijl hij zelf de slagen telt. De hartslag van Coin Toss is 108, te hoog om van Stolwijk direct naar stal te mogen. 'Kom over vijf minuten weer terug.'

Stolwijk is één van zeventien dierenartsen die aanwezig zijn op de Military in Boekelo. Meer dan 60 duizend mensen zijn dit weekeinde afgekomen op de paarden die door de bossen crossen, over de hindernissen springen en in de waterbak belanden.

Het levert mooie beelden op, maar de sport is niet zonder gevaar voor ruiter en paard. Een enkele keer vindt er zelfs een dodelijk ongeluk plaats. Zo moest in 2007 het paard van de Engelsman William Fox-Pitt worden afgemaakt omdat hij zijn onderbeen had verbrijzeld toen hij in Boekelo een draai wilde maken.

Vorig jaar overleed de Duitse ruiter Benjamin Winter bij een wedstrijd in Luhmühlen nadat zijn paard op hem was gevallen. Dat was voor de Duitse bond het signaal om nog eens een kwart miljoen euro uit te trekken om de hindernissen veiliger te maken. De Nederlander Theo van de Vendel sloeg tijdens de Olympische Spelen over de kop. Zijn paard rolde over hem heen. Twee gebroken ribben waren het resultaat.

Of Stolwijk de sport gevaarlijk vindt? 'Natuurlijk zitten er gevaren aan deze sport, maar bij een hockeywedstrijd kan je ook een bal tegen je hoofd krijgen.'

Vanwege de risico's is in Boekelo bij elk obstakel een dierenarts in de buurt, die eerste hulp kan verlenen als een paard valt. Stolwijk heeft aan de finish als taak om de hartslag van alle paarden op te nemen. Mits ze daar aankomen: 23 combinaties halen zaterdag de finish niet, zes verschijnen niet aan de start.

Zweetmes

De paarden die wél finishen, arriveren stomend van het zweet nadat ze het parcours van 6 kilometer en 25 hindernissen hebben afgelegd. De verzorgers gooien bakken met ijswater over de dieren heen zodat ze kunnen afkoelen.

Met een zweetmes, dat veel weg heeft van een ruitenwisser, wordt het overtollige water van het paard geveegd. Daarna neemt Stolwijk de hartslag op en controleert of het paard geen (schaaf)wonden heeft opgelopen.

Paarden met een hartslag onder de honderd slagen per minuut mogen in een keer door naar de stallen. Paarden met een hogere hartslag moeten vijf minuten wachten voor een tweede controle. Een te hoge hartslag kan duiden op een paard met fysieke problemen. 'Het gaat mij erom dat de hartslag van het paard snel zakt. Net als bij een mens geeft dat een goede conditie aan.' Als Stolwijk na de tweede controle tevreden is, brengt een verzorger het paard weg.

Dierenarts Willem Stolwijk meet de hartslag van een paard op de Military in Boekelo. Beeld Klaas Jan van der Weij / de Volkskrant

Airbags voor ruiters

'Oe!', klinkt het plotseling bij de televisieschermen die staan opgesteld bij de finish. De Nederlandse debutant Jordy Wilken is hard ten val gekomen bij de tankwagen, hindernis 20. Zijn paard valt voorover en gooit Wilken over zich heen. Het paard komt snel weer overeind, maar de ruiter blijft roerloos liggen. Pas na tien minuten staat hij weer op zijn benen om de ambulance in te stappen. In het ziekenhuis wordt een hersenschudding geconstateerd. Hij heeft geluk dat het paard niet over hem heen is gevallen.

De ruiters dragen airbags ter bescherming. De Nederlander Tim Lips laat ongewild het nut van zo'n airbag zien. Hij rolt van zijn paard bij een hindernis op een heuvel. Als hij opstaat, is zijn airbag opgeblazen tot het formaat van een groot kussen.

Ongelukken zijn niet uit te sluiten bij een eventingwedstrijd, maar de afgelopen jaren is veel gedaan aan de veiligheid. De paarden ondergaan in totaal vier keuringen. Er wordt gekeken of een paard alle vaccinaties heeft. Er vinden twee kreupelheidsonderzoeken plaats. Ze moeten 50 meter lopen op een harde ondergrond. De ondergrond is hard zodat de dierenarts kan horen of het ritme van de pas van een paard wel regelmatig is. Een verstoord ritme kan duiden op kreupelheid.

De belangrijkste veiligheidsmaatregel in de cross is dat de hindernissen breekbaar zijn gemaakt. Als een paard tegen een hindernis opspringt, valt die uit elkaar. Voorheen klapte een paard er tegenaan, met alle gevolgen van dien. Bovendien zijn veel hindernissen smaller gemaakt, waardoor een twijfelend paard er makkelijker langs schiet.

Bovendien, zegt dierenarts Stolwijk, zijn paarden het meest gelukkig in de cross. 'Het lijkt het meest op hun natuurlijke gedrag. In het wild zouden ze ook door de bossen rennen.'

Hij was in Boekelo nooit direct betrokken bij een dodelijk ongeval. Zijn collega Ton Lautenschutz zestien jaar geleden wel. Een paard botste frontaal tegen een hindernis en bewoog daarna niet meer: nek gebroken.

Lautenschutz, die al 31 jaar betrokken is bij de military, bracht het dier ter plekke onder narcose. In de kliniek kreeg het paard een spuitje. 'Dat is natuurlijk vreselijk, maar wel de beste oplossing. We kunnen heel veel dieren opknappen, maar sommige moeten we aan een mooi einde helpen.'

100

slagen per minuut mag de hartslag van een paard maximaal zijn om direct naar stal te kunnen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.