Reportage Honkbalscheids

Slag of geen slag in het honkbal: alleen een robot ziet het (en niet eens foutloos)

Een plaatscheidsrechter moeten binnen een oogwenk weten of een bal met ruim 100 kilometer per uur door een denkbeeldige rechthoek is gegooid. In de VS zitten ze er gemiddeld veertien keer per duel naast. Tijd voor de robotscheids?

‘Scheids, die bal kwam op je knieën af’, roept een supporter vanaf de tribune nadat een bal voor HCAW-honkballer Rodney Daal als een slagbal wordt beoordeeld. ‘Ik denk dat hij last heeft van z’n rug’, zegt een ander. René Ras (60) kan er wel om lachen. Na bijna tien jaar scheidsrechteren op het hoogste ­Nederlandse honkbalniveau heeft hij alles wel een keer gehoord. ‘Als ik weet dat het een geintje is, geef ik soms een duimpje. Dat vinden ze dan wel mooi.’

Over de plaatscheidsrechter in het honkbal heeft nou eenmaal iedereen een mening, weet Ras. Tegelijk is er bij het gros van de fans het besef dat hij een bijna onmenselijke opdracht heeft. Zo ook bij de ruim vijftig toeschouwers die zaterdag op de tribune in Bussum zitten bij het duel tussen hoofdklasse-middenmoters HCAW en Quick Amersfoort.

Ras moet binnen een seconde beslissen of een bal door een denkbeeldige rechthoek is gegooid; de zogenoemde slagzone. Die verschilt per speler, want de hoogte van de zone is de afstand ­tussen de onderkant van het borstbeen tot de knie van de slagman. Ondertussen staat de catcher hinderlijk geknield voor zijn neus, moet hij de slagman in de gaten houden en vliegt de bal op allerlei manieren met minimaal 100 kilometer per uur recht op zijn gezicht af.

Dat een door de scheidsrechter bestempelde slagbal misschien toch net wijd was, of andersom, is een geaccepteerde foutmarge in het honkbal die al ruim een eeuw geldt.

34.294 verkeerde beslissingen

Nu technologie op alle manieren sporten verandert, wankelt die status quo. Onderzoekers van de universiteit van Boston ontdekten met een data-analyse dat de 89 scheidsrechters in de Amerikaanse topcompetitie Major League vorig seizoen 34.294 verkeerde beslissingen namen; gemiddeld 14 per duel en bijna 10 procent van het totaalaantal ‘calls’.

Ze konden dat onderzoeken, omdat Amerikanen sinds 2006 op hun tv’s al een virtuele slagzone zien. Ballen worden gevolgd met een speciaal camerasysteem, waarbij voor de tv-kijker meteen glashelder is of een gegooide bal slag of wijd is. Twee jaar geleden werd een nog geavanceerder systeem geïntroduceerd. Terwijl de scheidsrechters het nog enkel met hun ogen moeten zien te redden.

De bazen van de Major League zijn al decennia huiverig als het gaat over het inpassen van technologische hulp in het honkbal. Ze willen het ‘pure’ karakter van de volkssport niet bezoedelen.

Toch liggen scheidsrechters steeds meer onder een vergrootglas. YouTube staat vol compilatievideo’s met foutieve beslissingen. Na elke opzichtige misser, klinkt de roep om robotscheidsrechters luider. Deze zomer wordt in de Atlantic League onder ­auspiciën van de Major League voor het eerst met de ‘elektronische slagzone’ geëxperimenteerd.

Zwakste plekken van de ‘umpires’’ zijn volgens de onderzoekers uit ­Boston de vier hoeken van de slagzone. Scheidsrechter René Ras onderschrijft dat. ‘Snelle ballen zijn makkelijk. Daar stel je je op in. Maar border pitches zijn gewoon lastig. Je kijkt bijvoorbeeld naar de knieholte, maar dan is dit slag en dit wijd’, zegt hij, terwijl hij zijn vuist een paar centimeter verplaatst bij zijn knie.

Om de paar duels is Ras plaatscheidsrechter; net als in de VS wisselen de Nederlandse arbiters elk duel van positie. Hij vindt het de meest prestigieuze en tegelijk de zwaarste rol: ‘Je gaat toch wat gefocuster naar een wedstrijd toe’, zegt hij. Van een grote fout kan hij dagen balen. Aan de andere kant hoort het bij zijn vak. ‘Soms gaat het gewoon te snel voor het menselijk oog.’

Af en toe speelt hij daarmee. ‘Als er veel wijd wordt gegooid, call ik weleens ‘slag’ om wat tempo in een wedstrijd te krijgen. Spelers moeten de knuppel gebruiken. Mensen willen actie zien.’

Hij wordt ook weleens gefopt door de catcher, oftewel de speler recht voor hem die de ballen van de werper vangt. Een goede speler weet met een handige polsbeweging een wijdbal zo te vangen dat het slag lijkt. Het is iets dat hij als oud-catcher wel kan waarderen.

Ras: ‘Je moet als catcher ook vriendjes worden met de scheids. Af en toe zeggen dat ik een goede call heb gemaakt. Dan geef ik het ook toe als ik ernaast zit. Dan heb je drie slagballen meer per wedstrijd, dat weet ik zeker. Zoiets gaat onbewust, het is psychologisch.’

Steeds meer gemopper

Hij ervaart dat onderlinge respect nog zelden. Spelers worden brutaler en coaches grijpen minder vaak in, zegt hij. Bij HCAW - Quick Amersfoort loopt Ras in de tweede inning al naar Quick-werper Pastor Martinez toe om hem toe te spreken. De strafzakenlijst van honkbalbond KNBSB van dit seizoen bulkt van spelers die beboet zijn vanwege scheldkanonnades richting de wedstrijdleiding.

San Diego Padres-speler Manny Machado reageert woest op een besluit van plaatscheidsrechter Bill Welke. Ook in de Major League is steeds meer ergernis over foute beslissingen van de scheidsrechters. Beeld AP

‘Dat is een belangrijke reden voor collega’s om te stoppen’, zegt Ras. Hij doet zijn scheidswerk nagenoeg onbezoldigd: iets meer dan 38 euro per wedstrijd. ‘We hebben een groot probleem. We hadden 75 scheidsrechters. Dat zijn er nu nog 55.’ Het vaakst wordt er geschreeuwd vanuit de dug-out. ‘Dat komt ook omdat zij vanuit een andere hoek naar die ballen kijken’, zegt Ras.

Ras zou blij zijn met een systeem dat met een simpel groen of rood lampje een einde kan maken aan dat eeuwige gemopper. Ras: ‘Als de technologie er is, moeten we die gebruiken’.

Het moet dan wel feilloos zijn, benadrukt hij. ­Anders blijven de discussies. Dat is het nog niet, ontdekte statistieksite FiveThirtyEight in 2017. De afwijking van het systeem bleek geregeld enkele centimeters, wat het verschil tussen slag en wijd kan zijn.

Eén ding zal nooit veranderen in het honkbal, meent Ras: ‘Het publiek heeft altijd een roze bril op’. Of nou een robot of een mens het eindoordeel velt.

Aversie tegen technologie

Honkbal is een van conservatiefste sporten ter wereld als het gaat om het inpassen van technologische hulp. Pas in 2008 introduceerde de Major League als laatste van de vier grote Amerikaanse sporten de videoscheidsrechter, waarmee dubieuze homeruns en andere beslissingen teruggedraaid konden worden. 

Hoewel de statische sport zich perfect leent voor videohulp, hebben Major Leaguebazen de afgelopen decennia het ‘pure’ karakter van de Amerikaanse volkssport niet willen bezoedelen met technologie. ‘Dat scheidsrechters binnen een fractie van een seconde moeten beslissen, hoort bij de smaak van het spel. Als je dat weghaalt, maak je het gerecht zo flauw, waardoor het niet meer de moeite waard is om aan tafel te zitten’, zei MLB-baas Peter Ueberroth al in 1988.

Anno 2019 leeft die kijk op de sport nog steeds. Bijvoorbeeld bij San Francisco Giants-slagman Brandon Belt, die niets ziet in een computer die bepaalt of een bal slag of wijd is. ‘Ik vind dat menselijke element in de sport fijn, ook al is het niet altijd in mijn voordeel’, zei hij in april tegen NBC. ‘Het hoort bij het spel en het is niet iets wat ik aangepast wil zien.’

Meer lezen over honkbal: in de Major League spelen de best betaalde Nederlandse sporters. De nieuwste ster? Ozzie Albies, die zowel met links als rechts kan slaan. Het is alleen ontzettend moeilijk om in het honkbalwalhalla te komen. Laat staan om er te blijven, weet werper Misja Harcksen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden