Sensatie van Samb tegen Schwarzman

Soms dient een onderwerp voor een damrubriek zich als vanzelf aan. Niet dat ik anders om kopij verlegen zou zitten: met name in de zomermaanden is, dankzij de diverse open toernooien, het aanbod aan actueel partijenmateriaal ronduit overstelpend....

Maar net toen ik mij donderdagavond zat af te vragen of ik nu over het door Kees Thijssen gewonnen toernooi van Den Haag, over Schwarzmans triomf in Nijmegen of over het Open NK te Brunssum (winnaar: Ndiaga Samb) zou gaan schrijven, verscheen er op Teletext een bericht dat al mijn bespiegelingen overbodig maakte.

In de zesde ronde namelijk van het (derde) Bijlmer-toernooi bracht de Senegalese grootmeester Ndiaga Samb wereldkampioen Alexander Schwarzman een nederlaag toe. Dat nieuwsfeit hield op zich al een levensgrote sensatie in: sinds zijn troonsbestijging (Izjevsk, 9 september 1998) had de nieuwe wereldkampioen nog geen partij verloren!

Maar zo mogelijk nog opmerkelijker was dat Samb zijn grote tegenstander versloeg in een van weerskanten haarscherp opgezet duel, waarin zich rond de 25e zet een uiterst explosieve situatie voordeed die vrijwel geen precedenten kent.

Kortom: een partij die erom schreeuwt kritisch tegen het licht te worden gehouden, wat ik hieronder zo goed mogelijk zal trachten te doen.

Schwarzman-Ndiaga Samb

(Bijlmer-toernooi 1999)

1.33-29 19-23 2.35-30 20-25 3.40-35 14-20

Doorgaans speelt Samb hier 3...13-19, zoals in zijn partij tegen Schwarzman(!) uit het WK-rapid 1999.

4.44-40 10-14 5.38-33 14-19 6.30-24 19x30 7.35x24 17-22 8.42-38 11-17 9.50-44 6-11 10.47-42

Het mag verrassend heten dat Schwarzman, zijn sterke winstwil ten spijt, zich tòch niet aangetrokken voelt tot het vervolg 10.32-28 23x32 11.37x28 22-27 12.31x22 18x27. Met verwisselde kleuren en één tempo verschil (10 staat nog op 5) zou er dan een stelling zijn ontstaan uit de fraaie omsingelingspartij die Schwarzman in 'Stadskanaal 1997' van Krajenbrink won.

Niet minder verrassend is evenwel dat Samb op zijn beurt de 4x4 ruil 10...23-28 enz. achterwege laat en de spanningen handhaaft met behulp van een gloednieuwe voortzetting:

10...4-10?!!

Buiten het vereenvoudigende 10...23-28 en het relatief zwakke 10...13-19 11.24x13 8x19 (12.32-28! 23x32 13.37x28! 20-24 14.29x20 25x14 15.38-32! enz.) was hier, zij het sinds kort, 10...5-10!? bekend. Daarbij is een pikante bijzonderheid dat het Schwarz man zelf was die deze interessante zet introduceerde in een partij tegen Tsjizjov, kampioenschap van Rusland 1996 (zie de Volkskrant van 14-9-1996). De toekomst moet uitwijzen of Sambs 10...4-10 de toets der kritiek kan en zal doorstaan.

11.32-28 23x32 12.37x28

Ook nu mocht wit zich, evenals in de situatie met 5 op 4, na 11.33-28 22x33 12.39x19 9-14 niet aan 13.38-33? 14x23 14.33-28* bezondigen vanwege de damzet 14...17-22!!, 15...23-28!, 16...12-17 en 18...13-18 enz. (Hans Jansen). Maar misschien was onder de huidige omstandigheden 11.31-27 22x31 12.36x27 wèl een serieus idee.

12...16-21

Met 4 al op 10 voelt Samb klaarblijkelijk niets voor 22-27x27. De tekstzet vormt de inleiding tot een loodzwaar speltype.

13.41-37 9-14 14.31-26 21-27 15.37-31 1-6 16.42-37 11-16 17.46-41 7-11 18.40-35 14-19 19.45-40

Als Schwarzman in een glazen bol had kunnen kijken èn - niet minder dwingende voorwaarde - wijlen Wim van der Sluis had gekend, zou hij hier wellicht 19.44-40 (19...19x30 20.35x24) hebben gespeeld. Vanzelfsprekend licht ik deze cryptische mededeling straks nader toe.

19...19x30 20.35x24 16-21?!!

Brengt min of meer vrijwillig een partie-Bonnard op het bord. Maar de eventuele voordelen van direct 20...16-21 boven eerst 20...10-14 ontgaan mij vooralsnog.

21.37-32 10-14 22.40-35

Ook na 22.41-37 5-10(!) 23.48-42 14-19(!) had wit niet meer onder de bezetting van veld 35 uitgekund. Had echter 44 op 45 gestaan (maar Schwarzman kon drie zetten terug natuurlijk onmogelijk niet weten dat Samb 20...16-21 zou doen), dan had wit nu groot, ja winnend voordeel naar zich toe kunnen trekken met 22.41-37 5-10 (want op de afwikkeling 22...14-19 23.49-44! 19x30 24.29-23 18x29 25.33x35 22x42 26.31x22 42x31 27.36x9 17x37 28.9-4 mag zwart zich niet inlaten) 23.48-42 (en nu is 23...14-19? simpel uitgeschakeld door 24.49-44, 25.29-23, 26.33x35 en 27.31x22! enz. met schijfwinst) 23...3-9 24.49-44!

Van het grootste belang is nu dat 24...14-19? weer faalt, ditmaal op een betrekkelijk onbekende combinatie die ik ooit van Van der Sluis heb geleerd, te weten 25.34-30!! 25x23 26.40-35! enz. met dam op 4, ongeacht hoe zwart slaat. De variant gaat daardoor als volgt verder: 24...2-7 25.24-19!! 13x24 (25...14x23? 26.28x19 13x24 27.34-30! en 28.33-28 +) 26.28-23! 9-13! 27.23-19! 14x23 28.33-28! 22x33* (anders rolt er een dam naar 2 uit) 29.39x30 en wit gaat positioneel winnen.

Terug nu weer naar het werkelijke verloop.

22...5-10

Zie diagram

23.35-30?

Door ook zelf een (open) 'Bonnard' in te nemen, spant Schwarzman de boog te ver: de tekstzet zal indirect tot belangrijk voordeel voor zwart leiden. Beter was mijns inziens 23.41-37 14-19 24.44-40 19x30 25.35x24. Zwart moet dan zeer op zijn hoede zijn, want na het voor de hand liggende 25...10-14? 26.48-42! lijkt wit aan het langste eind te zullen trekken. Daarbij maakt deze na 26...3-9 27.40-35! 14-19? (maar 27...2-7 verliest eveneens na bijvoorbeeld 28.49-44 14-19 29.44-40 19x30 30.35x24 9-14 31.40-35 14-19 32.35-30 11-16 33.28-23 19x28 34.32x23 7-11 35.23-19 +) opnieuw een dankbaar gebruik van wat ik de 'Coup Van der Sluis' zou willen: 28.34-30!! 25x23 29.49-44! enz. met dam.

Dit zou betekenen dat zwart na 23.41-37 14-19 24.44-40 19x30 25.35x24 tot elke prijs 3-9-14 moet spelen. Een denkbaar vervolg zou dan zijn (25...3-9) 26.40-35 9-14 27.24-19!? 13x24! (27...14x23? 28.28x19 13x24 29.32-28! en altijd 30.28-23! enz., óók op 29...10-14) 28.48-42!! 8-13 29.28-23 en zwart heeft niet beter dan te vereenvoudigen met 29...22-28! 30.31x22 18x27! (30...28x19? 31.36-31! en 32.29-23 +) 31.33x31 24x44 32.49x40 en desgewenst nog 32...12-18 enz.

23...14-19 24.44-40 10-14 25.40-35 2-7 26.41-37 3-9 27.28-23

De enige: wit mocht de dreiging 27...18-23 enz. niet negeren.

27...19x28 28.32x23 27-32!

Gedwongen maar sterk. De geofferde schijf wint zwart altijd met groot voordeel terug.

29.38x16 22-27 30.31x22 17x19 31.33-28(??)

Maar zo krijgt Samb zijn gelijk wel erg gemakkelijk in de schoot geworpen. Ik ben benieuwd of zwart na het gedwongen 31.37-31 (31.36-31? 11-17! +) nog kansrijker had gehad dan meteen 31...18-23 enz.

De tekstzet behelst niets minder dan een blunder, waarmee Schwarzman ongewild liefst twee volle schijven teruggeeft.

31...18-23 32.29x18 12x41

In vliegende (wederzijdse) tijdnood had de wereldkampioen overzien dat zwart, behalve met 13, ook met schijf 12 kon slaan...

33.36x47 20x40 34.35x44 25x34 35.39x30 15-20

Zwart staat een schijf voor, van enige compensatie voor wit is geen sprake. Na nog tien, min of meer overbodige zetten (36.30-25 19-23 37.43-38 20-24 38.44-39 13-19 39.47-42 8-12 40.42-37 12-18 41.26-21 7-12 42.16x7 12x1 43.37-32 18-22 44.49-44 6-11) gaf Schwarzman zich, vlak voordat zijn vlag zou vallen, gewonnen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden