Seksueel misbruik is blinde vlek in sportwereld

Tweehonderd meldingen per jaar zijn topje van de ijsberg

Op de zwarte lijst van NOC*NSF staat één coach die beschuldigd is van seksueel misbruik van jonge sporters. De tweehonderd meldingen per jaar vormen volgens deskundigen een topje van de ijsberg. De recente onthullingen in het Engelse voetbal doen vermoeden dat er door slachtoffers in Nederland nog volop gezwegen wordt.

De voormalige Engelse voetballer Andy Woodward wordt getroost door zijn familie na een persconferentie waar hij heeft verteld over het seksueel misbruik waar hij slachtoffer van werd als jeugdvoetballer. Foto afp

Het is in de zomer van 2012 als Bryan Roy een telefoontje krijgt van Ronald de Boer. 'Bryan', zegt hij, 'ik hoor dat het heel erg slecht gaat met een oud-speler van Ajax. Het heeft te maken met onze jeugdopleiding. Kun je hem bellen?'

Roy is meteen gealarmeerd. 'Toen Ronald me belde wist ik waarover het ging. Vraag me niet waarom, maar ik voelde het.'

In de weken daarna ontdekt Roy wat er aan de hand is. Hij bewerkstelligt dat de oud-speler, min of meer tegen wil en dank, bij een notaris en een advocaat onder ede een verklaring aflegt over een vrijwilliger van Ajax. Hij beschuldigt de vrijwilliger van seksuele handelingen na de Ajax-tijd. De kiem daarvoor zou zijn gelegd tijdens de jeugdopleiding.

'Ik moest wat doen', zegt Roy. 'Ik was jeugdtrainer en wilde niet dat kinderen eventueel gevaar zouden lopen. Ik dacht: als we nu onze verantwoordelijkheid niet nemen, en er gebeurt wat, dan vergeef ik mezelf dat nooit.'

Met de belastende verklaring stapt hij naar het bestuur van Ajax. Zij huren een onderzoeksbureau in, dat de klacht uiteindelijk ongegrond verklaart. De vrijwilliger blijkt wel andere vormen van grensoverschrijdend gedrag te hebben vertoond. Hij wordt van verschillende taken ontheven, maar mag bij Ajax blijven.

Hoewel Roy nu weg is bij Ajax, is de kwestie weer in zijn gedachten. En dat komt door Engeland.

Oproep

Heeft u informatie over misbruik of intimidatie binnen de Nederlandse sportwereld, of wilt u uw verhaal kwijt, dan kunt u contact opnemen met de auteurs via onderzoek@volkskrant.nl of direct via w.feenstra@volkskrant.nl en m.effting@volkskrant.nl. U kunt ook bellen naar 06-85140840. Wij publiceren niets zonder uw toestemming.

Andy Woodward

Midden november doorbreekt oud-voetballer Andy Woodward een taboe in de voetbalwereld. In een emotioneel interview in The Guardian vertelt hij hoe hij vanaf zijn 11de seksueel werd misbruikt door zijn jeugdtrainer. Hoe hij angstaanvallen kreeg op het veld, depressies had, met een touw rondliep in het bos omdat hij niet meer wilde leven.

Nu, vijf weken later, blijkt het belang van zijn verhaal: 429 slachtoffers meldden zich bij de autoriteiten. Ze wezen 155 mogelijke daders aan, bij 148 voetbalclubs. Meer dan de helft van de Engelse politiekorpsen heeft inmiddels een of meerdere zaken in onderzoek.

Blinde vlek

Seksueel misbruik in de sport was jarenlang een blinde vlek. Ook in Nederland. Er is nauwelijks wetenschappelijk onderzoek. Op de zwarte lijst met daders van sportkoepel NOC*NSF staat één persoon. Hij is de enige die op dit moment tuchtrechtelijk is geschorst, de voorwaarde om op de lijst te komen. Zelfs personen die zijn veroordeeld mogen, vanwege strenge privacywetgeving, niet op de zwarte lijst worden geplaatst.

Terughoudendheid en angst bij de slachtoffers, een disfunctionerend registratiesysteem, sportbonden en -clubs die niet weten hoe te reageren of hun reputatie willen beschermen: onder deskundigen leeft het ongemakkelijke gevoel dat het probleem groter is dan de sportwereld zelf voor mogelijk houdt.

'Een aantal jaar geleden hebben we de katholieke kerk gehad', zegt Liesbeth Stam, die als psycholoog misbruikslachtoffers van de kerk begeleidde. 'Toen werd pas duidelijk wat de omvang van het misbruik daar was geweest. Het zou goed kunnen dat het nu in de sport gaat gebeuren.'

NOC*NSF wil onderzoek naar misbruik in sportwereld

NOC*NSF wil onderzoeken op welke schaal seksueel misbruik de afgelopen 30 jaar in de Nederlandse sportwereld is voorgevallen.

De sportkoepel hoopt zo duidelijkheid te krijgen over de vraag of er in Nederland, net als in andere landen, een grote groep slachtoffers rondloopt die nooit naar voren is gekomen. Lees verder.

In de Nederlandse sport zijn 1,2 miljoen vrijwilligers actief bij 25 duizend sportverenigingen. Honderdduizenden kinderen worden wekelijks door hun ouders aan de sportclub toevertrouwd. Jaarlijks komen er minder dan 200 meldingen van seksuele intimidatie binnen bij sportkoepel NOC*NSF.

'Dat getal mag je rustig met een factor 20 vermenigvuldigen', zegt hoofd van de afdeling seksuologie Rik van Lunsen van het AMC. 'Het is bekend dat 95 procent van de zaken niet wordt gemeld.'

Volgens onderzoek van de Universiteit Antwerpen naar seksuele intimidatie in de sport heeft 12 procent van de Nederlandse sporters voor hun 18de te maken met een vorm van seksueel grensoverschrijdend gedrag, van licht tot ernstig.

Schaamte en zelfverwijt

Een van de redenen dat slachtoffers zich niet melden, is schaamte. 'Veel mensen denken: ik ben de enige', zegt Stam. 'Ik heb twee broers behandeld bij de katholieke kerk die het niet van elkaar wisten. Jongensslachtoffers gaan vaak denken dat ze homoseksueel zijn. Ze weten niet dat dit een normale reactie is.'

Slachtoffers voelen zich schuldig. 'Kijk, die daders beginnen echt niet met verkrachten', zegt Stam. 'Een 'goede' dader heeft psychopathische trekken. Die kan zich inleven in een ander. Die weet precies wat een kind nodig heeft. Kinderen voelen heus wel dat er iets niet klopt. Maar ze weten nog zo weinig van volwassen seksualiteit af. Ze kunnen het niet plaatsen.'

Bovendien kijken kinderen op naar hun coach, zegt criminoloog Tine Vertommen. 'Het gaat vaak om ambitieuze jongeren die er veel voor over hebben om de top te bereiken. Sommigen zien pas jaren later in: wat er met mij is gebeurd, dat was heel erg fout.'

Als de grooming slim is opgezet, krijgen slachtoffers het gevoel dat ze het zelf hebben gewild, zegt Vertommen. 'Het gebeurt meestal niet op een agressieve manier, maar in een 'relatie'. Dan lijkt het dus alsof iemand geen weerstand biedt.'

Vertrouwenspersonen

Om het melden voor slachtoffers makkelijker te maken, willen NOC*NSF en VWS meer vertrouwenspersonen bij de clubs. Bij 4.000 verenigingen zijn die er nu al. VWS laat weten dat 450 trainers en coaches sinds 2012 een scholing hebben gevolgd om seksuele intimidatie te voorkomen en herkennen.

Maar zelfs als een slachtoffer melding doet, wordt dat lang niet altijd goed afgehandeld. Oud-wielrenster Petra de Bruin, die deze week in Nieuwsuur vertelde dat ze tijdens haar carrière is misbruikt, werd door een vertrouwenspersoon van NOC*NSF uitgenodigd voor een gesprek met de dader. Daarin ontkende hij alles stelselmatig. De Bruin ervoer het gesprek als intimiderend, en besloot haar strijd niet door te zetten.

Omdat het bij seksuele intimidatie vaak woord tegen woord is, en bewijs ontbreekt, komen daders er geregeld mee weg. Ook als dezelfde persoon meermaals in opspraak komt, kan hij gemakkelijk binnen de sport actief blijven.

'Sportbestuurders zijn doorgaans in te delen in twee uitersten', zegt hoogleraar Sport en Recht, Marjan Olfers. 'De ene is een struisvogel, die denkt: als ik lang genoeg met mijn kop onder het zand blijf, waait het over. En dan heb je de bokito's: die sturen zo'n man weg en weten niet wat hij vervolgens bij de buurclub doet. In beide gevallen is het maatschappelijk belang niet gediend.'

Dat bestuurders verdenkingen niet melden, komt ook omdat er buiten de zwarte lijst van NOC*NSF geen centrale lijst is waarop verdachte personen staan. Soms nemen clubs daarom het heft in eigen hand.

Oud-wielrenster Petra de Bruin bekende deze week in Nieuwsuur dat zij tijdens haar carrière seksueel is misbruikt. Foto anp

Daders blijven doorgaan

Seksuoloog Van Lunsen werd een paar jaar geleden ingeschakeld na een melding over een hulpcoach bij een sportclub. 'Die had zich schuldig gemaakt aan licht grensoverschrijdend gedrag richting jongetjes, maar duidelijk de intentie tot meer. Toen bleek dat hij ook bij een andere vereniging was beschuldigd, heeft de club de naam van die man naar de besturen van alle andere clubs gestuurd. In die tak van sport kan hij dus niet meer werken, maar daarbuiten wel.'

Wat geregeld gebeurt, zegt Stam, is het monddood maken van het slachtoffer. 'Iemand wordt geïsoleerd. En mensen die zeggen dat ze iets hebben gezien, of de kant van het slachtoffer kiezen, worden beschouwd als deloyaal aan de club.'

Toen de Volkskrant in 2013 over de vrijwilliger van Ajax schreef, die grensoverschrijdend gedrag vertoonde, was de clubleiding vooral woedend dat het naar buiten kwam. Volgens voorzitter van de bestuursraad Hennie Henrichs hadden werknemers van Ajax de publiciteit gezocht. 'Ik kwalificeer dit als verachtelijk, Ajax onwaardig gedrag', schreef hij in een brief.

Henrichs destijds: 'Tevens vergeet men dat door deze minderwaardige actie, personen bewust ernstige schade wordt berokkend, de club in diskrediet wordt gebracht, en stelt men dus het eigen belang centraal, boven het algemene belang van Ajax.' Hij zegt nu niet te kunnen reageren omdat hij geheimhouding heeft beloofd. 'Wij hebben het protocol van NOC*NSF gevolgd en dat zou ik iedereen willen adviseren.'

'De directie van Ajax valt niks te verwijten', zegt Roy. 'Die hebben hun verantwoordelijkheid genomen door een onderzoek te laten doen. Bij de motieven van de bestuursraad zet ik wel vraagtekens. Veel mensen zitten nog steeds met een ongemakkelijk gevoel. Het is nog niet afgerond. Toen ik de huilende voetballers op de BBC zag, heb ik het Engelse meldpunt gebeld. Ik weet hoeveel dit met slachtoffers doet. Ik hoop dat ook in Nederland mensen zich gaan melden. Ze hoeven zich nergens voor te schamen.'

Seksueel misbruik

In Nederland komen mondjesmaat zaken van seksueel misbruik of intimidatie in de sport naar voren. Veel aandacht trokken de beweringen van drie topjudoka's in de jaren negentig. Zij beschuldigden hun coach Peter O. van seksuele intimidatie. Hij zou hen herhaaldelijk hebben betast en in hotels bij hen in bed zijn gaan liggen. O. ontkende, maar werd wel veroordeeld. Na deze zaak richtte NOC*NSF een meldpunt op.

De afgelopen jaren waren er verschillende affaires, zoals die rond hockeygluurder Luigi C., die werd veroordeeld voor het filmen van meisjes in kleedkamers. Ook was er de zaak rond zwemleraar Benno L., die in 2009 werd aangehouden, nadat op zijn computer filmpjes waren gevonden. Hij pleegde ontucht met ruim dertig jonge meisjes. Het hof veroordeelde hem tot zes jaar cel.

Recent schreef oud-wielrenster Marijn de Vries in Trouw een column over seksuele intimidatie. Daarin stelde ze dat haar ervaringen 'absoluut peanuts' waren, maar dat ze geregeld door een mechanieker 'klem' werd gezet tegen de muur. Daarnaast zou een masseur haar regelmatig op een ongepaste manier hebben betast.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.