Seksisme zit in het dna van het voetbal

Vrouwen horen gewoon mee te schreeuwen met de club.

Beeld Ivo van der Bent

Als jong meisje zag ze hoe de stadionlampen 's avonds de wijk verlichtten. Magisch, vond ze dat. De clubliefde heeft ze van haar moeder. Die vernoemde haar zelfs naar de dochter van de toenmalige sterspeler: Carine. Al jarenlang gaat ze naar elke thuis- en uitwedstrijd, ook elders in Europa. Dagelijks neemt ze een half uur de tijd om alles te lezen wat in de media over haar club is verschenen.

En nu is de Vlaamse Carine Anseeuw (44) plotseling zelf het middelpunt van een mediastorm over die club, RSC Anderlecht. Ping - daar is weer een Facebookbericht, zoals ze er de afgelopen dagen al honderden ontving. Ze draagt voor: 'Mediageil wijf. Aandacht tekort zeker. Voor zoiets in de boekskes staan.' Dat zijn de kranten, boekskes.

'Zoiets' is de foto die de nieuwe Anderlecht-speler Mahmoud Hassan afgelopen weekend op Facebook plaatste. Het is een beeld van de tribune tijdens een wedstrijd. De bezoekers houden vlaggen en shirts omhoog, ze schreeuwen en juichen. Alleen: de vrouwelijke supporters zijn weggegumd, onder wie dus Anseeuw. Een leven in een mannenbolwerk als het voetbal heeft haar een olifantenhuid opgeleverd, zegt ze, maar hier knapte iets. Ze stapte ermee naar de media.

'Aandachtshoer', leest ze nu over zichzelf op het onlineforum van Anderlecht. En: 'In mijn ogen terecht dat die lelijke grieten uit de foto worden gehaald, die geven de term marginale vrouwen een nieuwe dimensie.' Kijk, het gaat haar helemaal niet om 'dat manneke', zegt Anseeuw. Die is 20 en weet misschien niet beter. Ze wil als vrouwelijke voetbalfan gewoon gerespecteerd worden.

Welbewust seksisme

De kwestie Trezeguet
Zondag plaatste de nieuwe Anderlecht-speler Mahmoud Hassan, bijnaam Trezeguet, op Instagram en Facebook een foto waarop de hoofden van vrouwelijke supporters zijn weggegumd. Hij zegt de foto niet zelf te hebben bewerkt en deze slechts te hebben overgenomen van andere profielen op sociale media. Het ging hem om het T-shirt dat een fan omhoog hield: daarop heeft iemand 'Welkom Trezeguet' geplakt, op de originele foto stond iets anders op het shirt. Hoewel zowel de manager van Trezeguet en RSC Anderlecht beweren dat er geen kwade wil in het spel was, heeft de kwestie in België toch geleid tot een debat over seksisme en voetbal. Inmiddels heeft de staatssecretaris van Gelijke Kansen zich erover uitgesproken. De foto is, zo stelt ze, 'welbewust seksisme'.

Respect

Respect is het toverwoord van het moderne voetbal. Aanvoerders dragen het begrip op hun aanvoerdersband. Tijdens de reclameblokken van de Champions League vertellen spelers dat we nee moeten zeggen tegen racisme. Anderen ijverden voor meer homotolerantie binnen de sport.

Alleen seksisme, dat is nog een beetje onontgonnen gebied. Nee, de mannen zullen bij hun clubs niet actief aanleren dat vrouwen geen serieuze gesprekspartners zijn. Het opvallendst is de berusting: ach ja, de voetbalwereld is nou eenmaal een mannenbastion, láát ze lekker. Terwijl in de samenleving seksisme een belangrijk discussieonderwerp is, over ongelijkwaardige of onheuse bejegening in reclame, media of boardrooms, waait het debat de voetbalstadions voorbij. Die wijven, zo verzucht u nu misschien ook wel, gaan toch niet ook nog hierover zeiken?

'Ik vind dat je je moet bezighouden met de groei van je tieten in plaats van over voetbal te praten', twitterde ex-Ajacied Ryan Babel eind augustus naar een Britse voetbalfan. 'Je bent een meisje, houd je bij je eigen zaken.' Na kritiek kwam Babel natuurlijk op zijn woorden terug - hij zou het zo niet bedoeld hebben.

Malle rotte appel

Werp het op bij de koffieautomaat en zoiets wordt weggewoven. 'Ja, dan noem je ook iemand' - alsof Babel de malle rotte appel is aan een wufte boom van utopische seksegelijkheid. Het tegendeel is natuurlijk waar: het seksisme zit in de nerven van het voetbal, in het dna.

Vaak wordt het goedgeluimd gevierd. Neem de klassieke bierreclame van Amstel, waarin drie mannen in een café proberen te achterhalen of ze met een travestiet te maken hebben door hem of haar te ondervragen over de buitenspelregel. Of het bier-en-tietenprogramma Voetbal Inside, waarin vrouwen toch vooral 'wijven' zijn voor de goedlachse mannen. Er zijn ook kwalijker uitwassen, waardoor je als nieuwe vriendin van een voetballer plotseling door duizenden tegelijk kunt worden toegezongen als 'hoer van Amsterdam', zoals Sylvie Meis overkwam.

Rene van der Gijp, Wilfred Genee en Johan Derksen tijdens de opnames van het programma Voetbal Inside. Beeld anp

Ladies

Soms is het ronduit goedbedoeld. Zo maakte Heracles deze zomer bekend met een apart vrouwenvak te komen. 'Uniek', sprak het persbericht trots, 'als eerste club in Nederland en Europa introduceert Heracles Almelo een vak in het stadion speciaal voor vrouwen: de LadiesSeats'. Deze voetbalminnende 'ladies' krijgen niet alleen een lekker plaatsje dichtbij de catering en wc's - van al dat rosébier moet je natuurlijk hartstikke vaak plassen - maar ook ontmoetingen met de spelers en uitnodigingen voor 'speciale modeshows'.

Het verhaal achter de totstandkoming van deze 'LadiesSeats' is kenmerkend. Er was gebleken dat Heracles de meeste vrouwelijke seizoenskaarthouders had van alle clubs in de Eredivisie. En dus besloot de clubleiding dat deze vrouwen dan maar meteen een speciale behandeling moesten krijgen. Dat het aandeel vrouwelijke seizoenskaarthouders juist bewees dat vrouwen op zondag ook gewoon met een synthetisch shirt schreeuwend in een stadion willen zitten, of ze thuis nu een kast vol jurkjes hebben of niet, kwam niet bij de club op.

Waarom is Heracles zo populair onder vrouwen, wilden media weten van voorzitter Jan Smit. 'Misschien is het wel onze trainer Hendrie Krüzen, die nogal in de belangstelling staat bij onze vrouwelijke supporters', antwoordde die. Want dat is de vrouwelijke voetbalfan: een bakvis die louter kijkt naar de gespierde benen die over het veld bewegen. En de knappe trekken van de trainer dus.

De gewone, simpelweg geïnteresseerde vrouwelijke supporter lijkt niet te bestaan. Niet in de hoofden van een provincieclub uit Twente, maar ook niet in de hoofden van media. Neem de regie tijdens EK's en WK's. De camera's speuren de tribunes af om de mooiste vrouwen in beeld te brengen. Je zou bijna denken dat vrouwelijke voetbalfans allemaal langharige topmodellen zijn.

Sexy

'Vrouwen die van voetbal houden zijn sexy', kopte de site van het Algemeen Dagblad ook op basis van een onderzoekje van relatiebureau Parship. 'Alleenstaande vrouwen kunnen dus maar beter hun voetbalkennis bijschaven, want 67 procent van de mannen vindt een vrouw die van voetbal houdt heel erg sexy.' Aan welke voorwaarden die voetbalminnende flirt moest voldoen, verraadde de fotokeuze: een lelijk geschminkte supporter naast een bloedmooie blonde vrouw, ook wel bekend als 'de engel van Oranje'.

Vrouwen die van voetbal houden zijn vooral sexy als ze sexy zijn, bleek maar weer. Zoals mannen het ook sexy vinden als een vrouw haar tanden gewoon in een hamburger zet, maar alleen zo lang zij de calorische inname met een sexy kledingmaat weet te combineren.

Wil een vrouwelijke voetbalkijker in de kroeg of thuis op de bank serieus worden genomen, dan moet ze aan hogere standaarden voldoen dan mannen in dezelfde ruimte. Óók volgens haar geslachtsgenoten. 'Wie ik al helemaal niet wil horen, zijn vrouwen', schreef sportjournaliste Diana Kuip in een column voor Voetbal International over kijken naar het WK. 'Vrouwen die precies twee jaar lang geen voetbal hebben gekeken, maar ineens weer in groten getale voetbalfan zijn. En vanzelfsprekend ook een mening hebben. In hun leuke oranje outfitjes met oranje gelakte nagels.' U hoort het, dames: mannen mogen instappen wanneer ze willen, maar u wordt geacht uw huiswerk goed bij te houden tussen toernooien door.

Beeld ANP

Niveau

Voetbal als hogere wiskunde, een niveau van deskundigheid waarvoor mannen aanleg hebben en die vrouwen alleen met veel oefening, leergierigheid en doorzettingsvermogen kunnen bereiken. Dat beeld rijst ook op als je de stamtafels bekijkt waaraan op tv over voetbal wordt gesproken - bij Studio Voetbal misschien nog wel meer dan Voetbal Inside. Bij die laatste is seksisme onderdeel van het verdienmodel, de NOS heeft als publieke omroep tenminste nog de pretentie een serieus praatprogramma over de sport te maken en mag dus aan hogere standaarden worden gehouden.

Natuurlijk zijn er meer mannelijke voetbaldeskundigen. Er zijn meer mannelijke voetbalverslaggevers, meer mannelijke ex-voetballers en trainers en meer mannelijke clubbestuurders. Dat er vooral mannen aan tafel zitten bij Studio Voetbal is dus niet zo gek. Maar: er schuift bijna nooit een vrouw aan. In de vijftien jaar dat het wekelijkse programma bestaat hebben bekwame vrouwen als Vera Pauw of Daphne Koster misschien een enkele keer aan tafel gezeten, maar dat moeten we toch vooral als incidenten beschouwen. Het niveau van de gesprekken is overigens ook weer niet zo hoog dat je er per se jarenlang vrijetrappenspecialist van Feyenoord voor geweest moet zijn.

Teleurgesteld

Waar andere talkshows hard zoeken naar vrouwen aan tafel, is het bij Studio Voetbal wel goed zo. Een voorzichtig vermoeden: in plaats van een gebrek aan deskundigheid, heeft de afwezigheid van vrouwen vooral te maken met het ecosysteem aan tafel: de angst dat het zondagavond-ouwejongenskrentenbroodgevoel verdwijnt en dit typische mannenbastion ook al scheurtjes begint te vertonen.

De Vlaamse Carine Anseeuw ontving de afgelopen dagen ook steunbetuigingen van mannelijke supporters, met name van 'volledig getatoeëerde types die toch een klein hartje blijken te hebben'. Ze is vooral teleurgesteld in Anderlecht. Daar nam niemand persoonlijk contact met haar op, er kwam slechts een halfslachtig excuus. 'Deze kwestie zou juist een kans kunnen zijn om een statement te maken', zegt ze. 'Vrouwen, jullie zijn welkom. Dat zou zo goed voor de club zijn.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden