Schaatsen: een smak is zo gemaakt

Schaatsen op natuurijs, dat is leuk. Vele duizenden Nederlanders beleven er plezier aan. Dat ze soms ten val komen – jammer dan. Dat hoort erbij. Meestal stelt het niets voor.

Maar als je op je hoofd valt, kan het lelijk misgaan. Volgens klinisch neuropsycholoog Erik Matser, die de gevolgen van een hersenschudding onderzocht, hebben schaatsers geen idee wat er gebeurt als je met je hoofd op het ijs belandt. ‘Meestal sla je er met je achterhoofd tegenaan. Het gaat zo snel, dat je armen het niet kunnen opvangen.’

Een lichte hersenschudding is zo opgelopen. Matser: ‘Mensen voelen zich misschien een paar dagen niet lekker en gaan dan weer schaatsen. Hartstikke fout: je moet een tijd rust houden om goed te herstellen.’

Hoofdblessures

Hoofdblessures komen regelmatig voor, zowel op kunst- als natuurijs. In de vorige vorstperiode, januari 2009, raakte een kwart van de schaatsers op natuurijs geblesseerd, blijkt uit onderzoek van TNO. De meeste blessures kwamen voor aan de knie (6 procent), gevolgd door hoofd (3), pols (3) en heup (3). Over hoofdblessures op kunstijs zijn meer details bekend. Tussen 2002 en 2006 meldden zich volgens Consument en Veiligheid jaarlijks bijna 700 mensen met een hoofd-, hals- of nekblessure bij een afdeling spoedeisende hulp van een Nederlands ziekenhuis. Zij waren gevallen op een van de 23 kunstijsbanen. Bij 100 was het hoofd gekneusd, 90 hadden een hersenschudding en bij 40 was een vermoeden van schedel- dan wel hersenletsel.

[VIDEO]

Volgens Matser gaat het in werkelijkheid om meer mensen. ‘De meesten staan op en schaatsen weer door, of ze gaan naar huis om bij te komen. Die mensen belanden niet in de statistieken.’

Helmplicht

Voor de gemiddelde schaatser is hoofdbescherming echter geen issue. Slechts 2 procent van de toerschaatsers droeg een helm, blijkt uit onderzoek van TNO na de vorstperiode in januari 2009. Alle reden om in actie te komen, vindt bijvoorbeeld Carola Mulder, coördinator breedtesport van schaatsbond KNSB. Een helmplicht is misschien een optie, maar is moeilijk uitvoerbaar.

Mulder: ‘Er bestaat geen norm voor veiligheid op het ijs. Aan fietshelmen worden eisen gesteld, maar voor een schaatshelm bestaan die nog niet.’

Wilfried de Jong

Verplichten kan niet, adviseren wel. In een filmpje op de site van Consument en Veiligheid zegt tv-presentator Wilfried de Jong op ernstige toon: ‘Door het dragen van een helm kun je de kans op hersenbeschadiging aanzienlijk verminderen.’ In het lijstje op de KNSB-site met ‘regels’ voor veilig schaatsen op natuurijs is sprake van een fietshelm en een smartcap: die ‘voorkomen ernstig hersenletsel bij een val op het hoofd’.

De smartcap is een vinding van Martien Pater. Hij zat in de schaatshandel toen een kennis van hem onderuitging en verlamd raakte. Het stimuleerde hem in 2004 om een schaatshelm te gaan ontwerpen. Met zijn zoon Martijn, de Universiteit Twente en een schuimfabrikant ontwikkelde hij de smartcap, een lichte, opvouwbare helm – van 295 gram – van ongeveer 90 euro. Inmiddels is er een nieuwe variant, de SC2. Hij heeft een harde buitenschaal voor de bescherming, en een zachte binnenschaal voor het comfort.

Smartcap

De afgelopen twee jaar zijn er 3.000 smartcaps verkocht. Waar de fabrikant van die andere stevige muts, de ribcap (verkrijgbaar in allerlei kekke uitvoeringen), expliciet waarschuwt dat hij niet zo goed beschermt als een helm en dat gebruik ‘voor eigen risico’ is, zegt Pater: ‘De smartcap biedt echte bescherming.’

Erik Matser en Carola Mulder hebben wel een idee waarom schaatsers met een helm nog een zeldzaamheid zijn. Mulder: ‘Bij het skaten is de wedstrijdsport het voorbeeld. Toerskaters weten dat wedstrijdrijders een helm moeten dragen en vinden het normaal dat zij dat in georganiseerde toertochten ook moeten doen.’ Skaters dragen een fietshelm, voorzien van een keurmerk.

Muts

Maar een helmplicht geldt niet in het wedstrijdschaatsen. Voor marathonschaatsers zijn alleen scheenbeschermers en snijvaste enkelsokken verplicht, handschoenen en ‘een muts’.

Het doet denken aan de wielrennerij, waar profs jarenlang geen helm hoefden te dragen. De meesten wilden dat ook niet. Pas toen in maart 2003 de Rus Andrej Kivilev, zonder helm, na een val in de etappewedstrijd Parijs-Nice overleed, ging het roer om. Hetzelfde jaar besloot de internationale wielerunie (UCI) tot een helmplicht. Inmiddels is het voor recreatieve wielrenners heel normaal om een helm te dragen.

Cool

Af en toe zie je een toerschaatser met een fietshelm op. Nadeel is dat hij vrij groot is en er zitten lange ventilatiesleuven in; daar kan een schaats doorheen prikken. Matser: ‘Wat nodig is, is een helm die cool is. Waarom denk je dat snowboarders zo’n ding dragen? Daar tel je niet mee als je er geen op hebt.’

Aan een hippe vormgeving van de smartcap wordt gewerkt, zegt Pater. ‘We hebben al een vlotte piratenuitvoering en er komen dekjes in hippe kleuren. Wie zijn helm wil pimpen, heeft dan mogelijkheden genoeg.’

Schaatsers op het Henschotermeer bij Woudenberg (Raymond Rutting/ de Volkskrant)
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden