Sport Vitaminepillen

Schaatscoach Jac Orie is nu ook pillenfabrikant

De wetenschap is sceptisch over het nut van het slikken van vitaminen door sporters. Schaatscoach Jac Orie is daar wel zeker van. Hij produceert nu zelf pillen voor de consument, maar vooral voor zijn eigen ploeg.

Jac Orie geeft op de training correcties voor de slag aan Joy Beune. Beeld Klaas Jan van der Weij

Jac Orie heeft vele talenten. Hij is de succesvolste coach van de afgelopen Winterspelen, hij is directeur van de grootste schaatsploeg ter wereld, hij promoveert in de bewegingswetenschappen en sinds kort is hij ook pillenfabrikant. De Hagenaar heeft een multivitamine voor zijn schaatsers samengesteld en die op de consumentenmarkt gebracht. Zijn schaatsploeg, met Sven Kramer en Kjeld Nuis, fungeert als uithangbord voor het product: Orise.

Wie voor 29,95 euro online bestelt, krijgt een paar dagen later een wit potje met oranje deksel geleverd. ‘Orise vitamins’ staat erop en ‘Allround Sport’ eronder. En: ‘Dé multivitamine voor de actieve mens.’ Even een beschermend folietje onder de dop vandaan pulken en daar liggen ze: 60 gelige langwerpige tabletten. Lekker ruikt het niet, smaken doet het evenmin. De pil is bitter. Maar daar gaat het niet om. De vraag is of het werkt.

Orie denkt van wel, voor topsporters en de consument. Hij is al jaren aan het experimenteren met multivitaminen en heeft gemerkt dat zijn schaatsers meer training aankunnen, wanneer ze bepaalde vitamines aanvullen. ‘Ik heb 18 jaar aan data. Ik zie verschillen in belastbaarheid en dat kan ik hardmaken. Ik meet 400 keer per jaar.’ Hij testte ook niet-sporters uit zijn omgeving. Afgelopen zomer draaide hij die ervaring tot zijn eigen pil. ‘Na al die jaren had ik een blauwdruk zien ontstaan.’

De naam Orise verwijst naar een Zuid-Amerikaanse vlinder. Dat het ook een samentrekking is van de achternaam van de succescoach en die van Tim Senden, manager van de schaatsploeg, is een bijkomstigheid. ‘Dat komt toevallig zo uit.’ Samen zijn zij eigenaar van het bedrijfje.

Overdosis

Hoewel vitaminen essentieel zijn voor de gezondheid is meer niet altijd beter. Sterker, sommige vitamines zijn giftig. Daar kan Sven Kramer, pupil van Orie, over meepraten. Een overdosis B6 bezorgde hem in 2010 een zenuwblessure in zijn bovenbeen waardoor hij een jaar uit de roulatie was. Toen had hij, nog trainend bij Gerard Kemkers, op aanraden van de orthomoleculaire voedingsgoeroe Dirk Zoutewelle veel te veel ervan binnengekregen. Liefst 25 milligram per dag, ruim zestien keer de dagelijkse aanbevolen hoeveelheid.

Zoveel heeft Orie niet in zijn pil gestopt. Hij blijft met 5 microgram aan de veilige kant, al is het evengoed meer dan drie keer de door de gezondheidsraad aanbevolen dagelijkse hoeveelheid. Wie op het potje de lijst met ingrediënten bestudeert valt het meteen op dat andere B-vitaminen wel in extreem hoge doseringen voorkomen: vitamine B1 909 procent van de dagelijks aanbevolen hoeveelheid, vitamine B2 1071 procent en B12 zelfs 5200 procent.

Aalt Bast, hoogleraar humane toxicologie aan de Universiteit van Maastricht, is verbaasd over de hoge doseringen B-vitamines, maar schrikt er niet van. Gevaarlijk is het niet. B1, B3 en B12 zijn zelfs in zulke grote hoeveelheden niet giftig. Hij heeft wel twijfels bij de ruime scheut B5 (30 milligram) in het recept. ‘Daarvan is bekend dat een hoge dosering kan leiden tot misselijkheid en diarree. Door die diarree kan ook weer vochtverlies optreden.’

Orie lacht dat weg. ‘Nee joh, wij komen bij die waarden niet in de buurt.’

Het risico op vervuiling met middelen die op de dopinglijst staan is bij supplementen een reëel gevaar. In de periode 2003-2013 werd bij 1,5 procent van de geteste supplementen sporen van doping aangetroffen. Niet voor niets liet Orie, die zijn pil door een Rotterdams bedrijf liet produceren, het testen door het door de dopingautoriteit opgezette Nederlands Zekerheidssysteem Voedingssupplementen Topsport (NZVT). Het werd goed bevonden. Het logootje prijkt trots op de verpakking.

De pil van Orie is veilig, als de gebruiker ervan zich tot één tablet per dag beperkt. Asker Jeukendrup, die als voedingsexpert de wielerploeg van Jumbo adviseert en ook de sportvoedingslijnen bij NOCNSF uitzet, weet dat niet iedereen dat doet. ‘Onder sporters heerst soms de gedachte: één is goed, twee is beter en drie is nog beter.’ De wielerploeg gebruikt de vitaminen niet.

Orie kan de inname van de vitaminen binnen zijn schaatsploeg goed monitoren, hij heeft de regie. Op de klanten die de pillen online bestellen heeft hij dat niet. Dat is niet aan hem, vindt hij. ‘Daar heeft iedereen zijn eigen verantwoordelijkheid in. Je moet ook geen zes flessen cola op een dag drinken.’

Orise, vitamine pillen die door Jac Orie, de schaatscoach, op de markt zijn gebracht. Beeld Klaas Jan van der Weij

Magie

De wetenschap is niet erg overtuigd van de zin van multivitaminen voor sporters. Bast: ‘Er zit heel veel magie omheen. Het bewijs is erg mager. Het is ook niet zo gemakkelijk uit te vogelen wat de effecten van al die ingrediënten zijn.’

Er zijn enkele onderzoeken waarin een verband tussen vitamine-B-suppletie en sportprestaties wordt gevonden – onder meer een studie uit 1989 bij boogschutters – maar het merendeel van de wetenschappers stelt dat er van multivitaminepillen geen prestatiebevorderend effect te verwachten valt.

Orie deelt die mening. ‘Ik denk niet dat extra vitaminen je onmiddellijk beter laten presteren.’ Hij draait het om. ‘Maar tekorten kunnen je prestatie op de lange termijn wel tegenwerken en dat proberen we tegen te gaan.’

Volgens Jeukendrup zijn pillen daarvoor niet nodig: ‘Als je gevarieerd eet, dan zit je goed.’ Natuurlijk, sporters vragen meer van hun lichaam dan kantoorpersoneel, maar ze eten – als het goed is – ook meer en vullen zo hun vitamines en mineralen aan. Orie: ’Ik heb dat ook lang gedacht, maar wij krijgen het niet voor elkaar om bij te eten. Dat is wat ik zie.’

Genoeg is genoeg

Volgens Floris Wardenaar, die in 2017 in Wageningen promoveerde op sportvoeding- en supplementgebruik onder atleten, is suppletie met multivitamine op zich een goed idee. ‘Hoewel sporters doorgaans bewust eten zien we toch hier en daar lage vitamine- en mineraleninnames. Een supplement kan helpen die gaten te dichten.’ Maar het gaat dan om supplementen die niet meer dan de dagelijkse aanbevolen hoeveelheid vitamines bevatten en niet de hoge waardes als in Orise. Want, benadrukt Wardenaar, genoeg is genoeg.

Orie bestrijdt dat. ‘Om bijvoorbeeld een vitamine-D-tekort aan te vullen heb je ook veel meer nodig hebt de dagelijkse hoeveelheid. Dat is wetenschappelijk bewezen. Het is heel lastig om een tekort op te krikken.’

Dat wetenschappers zijn pil in twijfel trekken, deert Orie niet. ‘Dat mag. Het enige wat ik doe is kijken naar mijn data en ik zie gewoon verschil. Er zijn ook mensen die zeggen dat je veganistisch moet eten of helemaal glutenvrij. Je hebt zoveel stromingen.’

Wardenaar vermoedt dat de keuze van Orie om een multivitamine voor consumenten te lanceren ook een commerciële overweging is. ‘Het is heel lucratief. Maar ik denk wel: moet je dat nou doen? Je hebt wel een voorbeeldfunctie, maar daarover verschillen wij wellicht van mening.’

Volgens Orie houdt hij er niet veel aan over. Dat hij Orise online verkoopt is vooral een manier om het fabriceren van de pillen voor zijn sporters te financieren. ‘Het is allemaal best kostbaar, hè. Je kan niet zomaar zeggen dat doe ik even.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.