Schaakrubriek Pal Benko

Schaakrubriek: Benko, de man van het genereuze gebaar richting Fischer in 1970

Beeld ANP

Twee weken geleden overleed Pal Benko op 91-jarige leeftijd in Boedapest, de stad waarin hij opgroeide. In zijn beste jaren bewees hij tot de sterkste schakers van de wereld te behoren door tweemaal achtereen het kandidatentoernooi te bereiken. Veel succes had hij daarin niet, al speelde hij in 1962 een belangrijke bijrol. Zijn zege op Paul Keres in de eindfase van het toernooi beroofde de Est van zijn laatste serieuze kans op een tweekamp om de wereldtitel.

Als Benko werd gecomplimenteerd met zijn prestaties placht hij te zeggen dat hij zijn toptijd als schaker in gevangenschap had doorgebracht. Tijdens een teamwedstrijd in 1952 in Oost-Berlijn waagde hij een jammerlijk mislukte vluchtpoging naar de Amerikaanse ambassade. Na terugkeer in Boedapest verdween hij in een concentratiekamp, waaruit hij pas anderhalf jaar later, na de dood van Stalin, werd vrijgelaten. In 1957 lukte een tweede emigratiepoging wel tijdens een toernooi in Reykjavik. Hij werd Amerikaans staatsburger en vertegenwoordigde de VS op zes Olympiades.

Eeuwige dank is de schaakgemeenschap Benko verschuldigd voor zijn genereuze gebaar in 1970. Nadat hij zich had gekwalificeerd voor het interzonale toernooi in Palma de Mallorca, stond hij zijn plaats af aan Bobby Fischer, op voorwaarde dat die zich niet, zoals twee jaar eerder, halverwege de wedstrijd zou terugtrekken. De rest is geschiedenis. Fischer won het interzonale toernooi, verpletterde een jaar later zijn tegenstanders in drie kandidatenmatches en versloeg in 1972 Boris Spassky in de WK-tweekamp. In sommige landen is Benko’s naam verbonden aan de populaire openingsvariant 1. d4 Pf6 2. c4 c5 3. d5 b5 4. cxb5 a6. De Europeanen noemen dit pionoffer het Wolgagambiet, maar in de Verenigde Staten is de naam Benkogambiet ingeburgerd vanwege de vele successen die Benko ermee behaalde.

Kovacs – Benko

Debrecen 1975

1. d4 Pf6 2. c4 c5 3. d5 b5 4. cxb5 a6 5. bxa6 Lxa6 6. Pc3 d6 7. g3 g6 8. Ph3 Lg7 9. Pf4 Pbd7 10. h4 0-0 11. h5 Pe5 12. hxg6 hxg6 13. Lh3 Da5 14. Dc2 Tfb8 15. Pe6

Diagram links

15 ... Lh8

Gevaarlijk is 15 ... fxe6 16. Lxe6+ Kf8 17. f4, maar volgens Benko is 15 ... Pxd5! sterker. Na 16. Pxg7 Kxg7 17. Dd2 Pxc3 18. Dh6+ Kg8 19. Le6 Pxe2+ komt zwarts aanval het eerst.

15 ... Lh8 16. f4 Ped7 17. f5?

Te onstuimig. Wit staat behoorlijk na

17. Ld2 of 17. Pg5.

17 ... fxe6 18. fxg6 Pf8 19. Lh6 Lg7

Na 19 ... exd5 heeft wit geen compensatie voor het geofferde stuk. Nu krijgt zijn aanval een tweede leven.

20. Dc1! Txb2 21. Lxg7 Txe2+ 22. Kd1 Pe4!

Diagram rechts

23. Ld4

Omdat zwarts koning ontsnapt na 23. Lxe6+ Pxe6 24. Th8+ Kxg7 25. Dh6+ Kf6 26. g7+ Ke5 27. Dxe6+ Kd4 plaatst wit een valstrik. Na 23 ... cxd4? 24. Lxe6+ Pxe6 25. Th8+! volgt spoedig mat.

23 ... Pxc3+ 24. Dxc3 Da4+ 25. Kc1 Dxd4 26. Df3 Dxa1. Mat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden